Xalid Kərimli: “Xarici dövlət borcunun azaldılmasından söhbət gedəndə, ümumi dövlət borcunun azaldılmasından söhbət getmirdi”
Bu ilin ikinci yarısında Azərbaycanın dövlət borcunun 4 milyard manata yaxın artacağı proqnozlaşdırılır. Bu barədə Maliyyə Nazirliyinin dövlət büdcəsinin yarımillik icrasına dair arayışı və ilin sonuna gözləntilər barədə hesabatında qeyd edilir.
Nazirlik vurğulayır ki, bu il iyulun 1-nə dövlət borcunun (xarici və daxili) ümumi məbləği 23 milyard 830 milyon manat olub. Ümumi dövlət borcunun 7848,6 milyon manatı (4616,8 milyon dollar) və ya 32,9 faizi xarici dövlət borcunun, 15982,0 milyon manatı (67,1 faizi) daxili dövlət borcunun payına düşür. Amma sənəddə bu rəqəmin gələn ilin əvvəlinə. 27 milyard 604 milyon manata (xarici dövlət borcunun 4833,0 milyon dollar, daxili dövlət borcunun isə 19387,1 milyon manat olmaqla) yüksələcəyi proqnozlaşdırılır.
Bu proqnoz bəzi rəsmilərin bundan əvvəlki çıxışları ilə bir qədər ziddiyyət təşkil edir. Məsələ ondadır ki, bir neçə il əvvəl rəsmilər çıxışlarında, bir qayda olaraq borcu azaltmağı əsas məqsədlərdən biri kimi vurğulayırdılar. O zaman nə baş verdi ki, azalmanı artım əvəz edir? Axı bu il ölkənin neft gəlirləri artıb.
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı Xalid Kərimli baki-xeber.com-a açıqlamasında bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Xarici dövlət borcunun azaldılması qarşıya məqsəd qoyulmuşdu. Yəni ümumi dövlət borcunun yox, xarici dövlət borcunun azaldılması və dövlət borcunun tərkibinin yenidən formalaşdırılması bəyanatları verilirdi. Bu yöndə ritorika, narrativlər var idi. Burada da əsas məsələ xarici valyutada olan dövlət borcunun azaldılması idi. Buna müəyyən mənada nail olundu, amma vəziyyət, şərait dəyişir. Yəni bunlar daxili manatla borclanmaya aid deyil. Deməyim odur ki, xarici dövlət borcunun azaldılmasından söhbət gedəndə, ümumi dövlət borcunun azaldılmasından söhbət getmirdi. Belə baxanda xarici dövlət borcu azaldıldı. Hər il də dövlət büdcəsi müzakirə ediləndə, dövlət qanun qəbul edir. Bununla bağlı dövlətin mövqeyi normativ hüquqi aktlarda izah edilir. Bu çərçivədə hər il dövlət borcunun yuxarı həddi müəyyən edilir. Məsələn, ötən ilin sonunda hökumət dövlət borcunun il ərzində yuxarı borclanma həddini müəyyən edib. Bu da ondan ibarətdir ki, 6 milyard manat borclana bilər. Ümumi dövlət borcunda 30 milyard manatlıq tavan müəyyən edilib. İl ərzində və ümumi nə qədər borc götürülməsi də müəyyənləşdirilib. Bütün bunlar qanunla təsbit edilib. O baxımdan hökumət mövqeyi burada öz əksini tapıb”.
X. Kərimli onu da qeyd etdi ki, əsas məqam dövlət borcunun götürülməsindən çox onun hara xərclənməsidir: “Yəni təyinatı nə olacaq? Dövlət borcunu götürüb su-kanalizasiya sistemini yaxşılaşdıracaqlarsa, bu, daha məqsədəuyğun olar. Çünki sözügedən məsələlərlə bağlı problemlər var. Əsas odur ki, dövlət borcu təyinatı üzrə xərclənsin. İkincisi, bunun nə dərəcədə səmərəli və keyfiyyətli xərclənməsi də önəmli məsələlərdən biridir. Hesab edirəm ki, bütün bunlar çox vacib məqamlardır. Bir sözlə, neft gəlirlərinin artması o demək deyil ki, bəzi layihələr üçün borc götürmək olmaz. Bir də daxili bazarda borclanma yaxşıdır. Bu, həm qiymətli kağızlar bazarının inkişafına gətirib çıxarır. Bankların, vətəndaşların, bizneslərin yatırım imkanlarını artırır. Əllərindəki pulu dövlətə borc verirlər. Başqa bir tərəfdən bu, dövlət üçün böyük risk tələb etmir. Çünki manatla borclanırlar. Manatın da sahibi dövlətdir. O mənada ki, manatın dövlət üçün məhdudiyyəti yoxdur. Ümumilikdə, borclanmanın qanuni iqtisadi əsası var. Ancaq nəyə və nə cür xərclənəcəyi cəmiyyət üçün daha vacib olmalıdır”.
Vidadi ORDAHALLI
