Rəşad Bayramov: “Dəstəyin ifadə olunması İran üçün ən azından tək qalmadığını nümayiş etdirmək baxımından önəmlidir”
Qırğızıstanda baş tutan sammitin yekununda imzalanan Bişkek bəyannaməsində Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) liderləri İranın suverenlik və ərazi bütövlüyünü dəstəklədiklərini bəyan ediblər.
Sənəddə Yaxın Şərqdə və İrandakı hadisələrdən ciddi narahatlıq vurğulanır: “Üzv dövlətlər İran İslam Respublikanın ərazisinə edilən, mülki əhali arasında çoxsaylı itkilərə və ölkə iqtisadiyyatına ciddi ziyan vuran hərbi zərbələri qətiyyətlə pislədiklərini təsdiqləyirlər”.
Bəyannamə müəllifləri bu cür addımların beynəlxalq hüquq prinsiplərinə və BMT Nizamnaməsinə zidd olduğunu, həmçinin qlobal sülh və təhlükəsizliyə ciddi risklər yaratdığını qeyd ediblər. Konfliktin yalnız siyasi və diplomatik vasitələrlə nizamlanmalı olduğu vurğulanıb.
Maraqlıdır, İranla bağlı belə mövqe nəyi dəyişə bilər?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən AMİP Ali Məclisin sədri Rəşad Bayramov baki-xeber.com-a açıqlamasında bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Bişkek bəyannaməsində İranın suverenliyi və ərazi bütövlüyünün dəstəklənməsi sözsüz ki, Tehrana müəyyən siyasi və diplomatik legitimlik qazandırır. Əslində bu ilk belə bəyanat da deyil. 2026-cı ilin martında da ŞƏT İranın suverenliyi və ərazi bütövlüyünə dəstək ifadə etmişdi. Bu da əslində təbiidir. Çünki təşkilatın daxilində İranla yanaşı onun əsas müttəfiqləri Çin, Rusiya və digər böyük regional dövlətlər var. Bu dövlətlərin hamısının ABŞ-ın İran siyasətindən narazı olması eyni dərəcədə olmasa da, ortaq mövqe formalaşdırmaları Vaşinqtona göstərir ki, İran məsələsində ABŞ özünü bütün beynəlxalq sistemin mövqeyi ilə eyniləşdirə bilməz. Xüsusilə Çin və Rusiya kimi BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvlərinin bu mövqedə olması Tehranın diplomatik manevr imkanlarını artırır.
Ancaq nəzərə almaq lazımdır ki, ŞƏT NATO deyil. Bəyannamənin imzalanması İranın hərbi cəhətdən müdafiə olunacağı, ŞƏT ölkələrinin ABŞ-a qarşı müharibəyə qoşulacağı və ya İrana silahlı qüvvə göndərəcəyi anlamına gəlmir. Təşkilatın daxilində Hindistan kimi ABŞ-la strateji əlaqələri olan dövlətlərin mövcudluğu da bunu göstərir. Hətta Bişkek sənədində ABŞ və İsrailin adlarının birbaşa çəkilməməsi üzvlərin ortaq mövqeyinin də müəyyən sərhədləri olduğunu göstərir. Bununla belə, bu şəkildə dəstəyin ifadə olunması İran üçün ən azından tək qalmadığını nümayiş etdirmək baxımından önəmlidir. Tehran üçün xüsusilə vacib olan budur ki, Rusiya və Çinlə yanaşı, Hindistan kimi mühüm regional oyunçu da münaqişənin diplomatik həllini müdafiə edir. Onu da qeyd edim ki, Hindistanın Baş naziri Narendra Modi eyni sammit çərçivəsində Ukrayna müharibəsinin də dayandırılmasını və sülh səylərinin davam etdirilməsinin vacibliyini vurğulayıb.
Ümumiyyətlə isə bu bəyanatın ABŞ-nin İranla bağlı siyasətində hansısa dəyişikliklərə səbəb olacağı inandırıcı deyil. Məncə, sənədin ən ciddi nəticəsi hərbi deyil, geosiyasi xarakter daşımasıdır. Tehran böyük ehtimalla yenə də bu bəyanatı öz daxili və xarici təbliğatında istifadə edərək daha geniş dövlətlər qrupunun dəstəyinə malik olduğu görüntüsünü yaratmağa cəhd göstərəcək”.
Vidadi ORDAHALLI
