Asif İbrahimov: “Düşünürəm ki, digər ölkələr kimi Ermənistanla da ticarət ABŞ dolları və ya avro ilə aparılacaq”
Ermənistandan Azərbaycana ilk ixrac əməliyyatı baş tutub. Bu barədə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan jurnalistlərə açıqlama verib. Paşinyan hələlik detalları və məhsulun növünü açıqlamayıb, bu barədə məlumatın əlaqədar şirkətlər tərəfindən veriləcəyini bildirib.
Azərbaycan tərəfindən də bundan əvvəl Ermənistana müxtəlif neft məhsulları (dizel və benzin) ixrac olunub, həmçinin Azərbaycan ərazisindən Ermənistana tranzit daşımaları həyata keçirilib. Xatırladaq ki, cari ilin mart ayında Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına əsasən, Ermənistandan 960 ABŞ dolları dəyərində ilk kiçik həcmli mal idxalı da qeydə alınmışdı.
Qeyd edək ki, avqustun 31-də Qırğızıstanın paytaxtı Bişkek şəhərində Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının sammiti çərçivəsində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan arasında çox mühüm ikitərəfli görüş keçirilib. Bu görüşdən sonra yayılan rəsmi bəyanatlarda iqtisadi və ticarət əlaqələrinin qurulması vurğulanıb.
Görüşdə ticarət və mal mübadiləsi ilə bağlı xüsusi olaraq aşağıdakı məqamlar sülh dividendlərinin əyani təzahürü kimi qeyd edilib.
Azərbaycan-Ermənistan ticarətinin milli valyutalarla aparılması perspektivi nə qədərdir? Ticarət hansı valyuta ilə aparılacaq?
İqtisadçı ekspert Asif İbrahimov baki-xeber.com-a bildirdi ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında ticarətin başlaması iqtisadi baxımdan yeni mərhələnin göstəricisidir. “Getdikcə də inkişaf edəcəyini düşünürəm. Çünki ölkələr arasında ticarətin olması, vətəndaşlar alıb-satması və qarşılıqlı mənfəət əldə etməsi dayanıqlı sülh üçün ən effektiv üsuldur. Ermənistandan Azərbaycana ilk məhsulun idxal edilməsi artıq siyasi dialoqun iqtisadi münasibətlərə keçməsinin əlamətidir. Amma burada bir məsələyə aydınlıq gətirmək lazımdır ki, ticarətin başlaması hələ maliyyə inteqrasiyasının başladığı anlamına gəlmir. Əsas sual bundan sonra bu ticarətin hansı ödəniş mexanizmi ilə aparılacağı və iki ölkənin bank sistemlərinin bu prosesə nə qədər hazır olmasıdır. Düşünürəm ki, digər ölkələr kimi Ermənistanla da ticarət ABŞ dolları və ya avro ilə aparılacaq. Çünki, qonşu Gürcüstanla belə ticarət əlaqələri bugünə qədər dollar və avro ilə aparılır. Xarici ticarət statistikasında məbləğin dollar ekvivalentində göstərilməsi də ödənişin dollarla aparıldığını avtomatik təsdiqləmir. Burada statistika valyutası ilə əməliyyat valyutasını qarışdırmaq olmaz. Mənim mövqeyim ondan ibarətdir ki, faktiki hesablaşma valyutası və mexanizmi açıqlanmadığı müddətdə bu barədə siyasi və ya iqtisadi nəticə çıxarmaq düzgün deyil. Amma yaxın perspektiv olmasa da uzaq perspektivə gəldikdə, manat–dram hesablaşmaları tamamilə realdır. Ola bilər. Yenə də ki, əgər Azərbaycan-Ermənistan arasında ticarət dövriyyəsi davamlı şəkildə artacaqsa, hər əməliyyatda dollar və ya avrodan istifadə etmək iqtisadi baxımdan məcburi deyil”.
A.İbrahimovun sözlərinə görə, Azərbaycan şirkəti manatla, Ermənistan şirkəti dramla hesablaşa bilər və banklar konvertasiyanı təmin edə bilər. “Bunun üçün isə iki ölkənin bankları arasında birbaşa müxbir əlaqələr, AZN–AMD məzənnə mexanizmi və kifayət qədər likvidlik yaradılmalıdır. Ancaq düşünürəm ki, burada əsas problem siyasi iradə yox, ticarətin həcmi və iqtisadi səmərəlilikdir.Bu gün qarşılıqlı ticarət həcmi milli valyutalarla ayrıca genişmiqyaslı hesablaşma sisteminin yaradılmasını tam əsaslandıracaq səviyyədə deyil. Əgər ticarət dövriyyəsi milyonlarla dollardan yüz milyonlarla dollara, daha sonra milyardlarla dollara yüksələrsə, vəziyyət dəyişəcək. O zaman milli valyutalarla hesablaşma həm banklar, həm də biznes üçün real iqtisadi üstünlük yarada bilər. Mən hesab edirəm ki, prosesin növbəti mərhələsində mal mübadiləsi , bank əlaqələri, milli valyuta ilə hesablaşma və klirinq mexanizmi ardıcıllığı yarana bilər. Hətta gələcəkdə Azərbaycan və Ermənistan arasında qarşılıqlı ticarət balansının müəyyən hissəsinin milli valyutalarla netləşdirilməsi də mümkündür. Bu, sadəcə valyuta məsələsi deyil; belə mexanizm formalaşarsa, iki ölkə arasında iqtisadi münasibətlərin institusional xarakter almasının göstəricisi olacaq. Ona görə mən bu gün üçün bir şeyi xüsusilə vurğulamaq istəyirəm ki, Azərbaycan-Ermənistan ticarətində manat–dram hesablaşmalarının perspektivi var, amma hələ reallıq kimi təqdim etmək tezdir. İlk mərhələdə əsas hədəf ticarətin özünü böyütmək, bank kanallarını formalaşdırmaq və biznes üçün təhlükəsiz ödəniş mexanizmi yaratmaqdır. Ticarət dövriyyəsi böyüdükcə milli valyutalarla hesablaşma qaçılmaz şəkildə gündəmə gələcək. Çünki uzunmüddətli və dayanıqlı iqtisadi münasibətlər mal mübadiləsi, maliyyə infrastrukturu və qarşılıqlı hesablaşma sistemi ilə tamamlanır”-deyə A.İbrahimov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
