Dövlətin və cəmiyyətin üzərində durduğu dayaqlardan biri dəyər və simvollar sistemidir. Onlara münasibət düz olanda həm fiziki-mənəvi faydaları olur, həm də dəyər və simvolların daimiliyinə təminat yaradılır. Dəyərləri qorumaq tək dövlətin işi deyil, tək cəmiyyətin də işi deyil, ikisinin birlikdə işidir. Ən səmərəli üsul budur. Bu iş özfəaliyyəti sevmir. İnsanlara dəyərlərlə rəftar qadağan edilə bilməz, düşünülmüş və təlqin olunmuş məhdudiyyətlər isə zərurudir və cəmiyyətin dəyərlər sistemi üzərində daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir. Hər kəs bunu dərk edə bilsə, dəyərlərimizə və simvollarımıza pərrakəndə yanaşmalara yer qalmaz…
Pərakəndə münasibət və özfəaliyyət dəyərlərin ucuzlaşmasının, adiləşməsinin və sonda məhv olmasının başlanğıcıdır. İllah da ki, ucuzlaşdırılan həmin dəyərlərin yolunda dünən canımızdan keçməyə hazır idik. Dünən düz yolda idik, bu gün bəzi yanlışlara yol veririk. Dünən dəyərləri qan və can bahasına xilas edəndə çox möhtəşəm idik. Çünki hamımızı bir xəttin ətrafında toparlayan o dəyərlərə doğru gedirdik. Bu gün həmin dəyərlərin üstünə çıxırıq, üstünə yürüyürük, onu özümüzdən incidirik. Buna görə həm dəyərlərdən uzaqlaşırıq, həm də möhtəşəmliyimizi itiririk...
Tarix izlərinin, mədəniyyət, təbiət və insan əli ilə yaradılmış sənət abidələrinin üzərində bəzən mənası belə anlaşılmaz əcaib heroqliflərin, rəsm və mücərrəd illüstrasiyaların çəkilməsi DƏYƏRİN üzərinə yerimək deyilmi? O DƏYƏRİN üzərinə yad cisimlər həkk etməklə həmin DƏYƏRİ nalayiq bir yerə tullamağın arasında fərq varmı?!... Yoxdur. Xatirələr, dəyərlər belə əbədiləşdirilmir.Bir simvolu korlamaqla başqa bir dəyəri yaşatmaq istəyinin nə qədər əcaiblik olduğunu anlamaq lazımdır. Bakının küçələrində, Qarabağın daşlarında, meşələrində əcaib xəttlə adlar yazıb rəsmlər çəkmək nə əbədiləşmək əlamətidir, nə də əbədiləşənlərə hörmət... Əksinə, bu sayaq "hörmət(sizlik)" jestləri həmin yerlərin öz ruhunu, doğma tarixini yad cızma-qaraların altında unutdurmaqdır, məhv etməkdir... Bir haşiyə çıxıb mövzuya daha konkret şəkillərdə yenidən qayıdaq.
Müharibənin sonunda sovet əsgərləri faşizmin simvolu olan Reyxstaqa qələbə bayrağını taxdılar. Ardınca Berlinin divarlarına, daş sütunlarına "Maksim" "Yeqor" "İvan", minlərlə başqa adlar yazılmışdı. Kimisi öz adını, kimisi sevgilisinin adını, kimisi həlak olmuş döyüş yoldaşının adını, kimisi də rəhbərinin adını yazırdı... Kimisi təbaşirlə, kimisi kömür parçası ilə yazırdı. Həmin anların emosional ovqatı ilə baxsaq, bu, tam normal idi... İnsanlar milyonların qanı bahasına Zəfərə yetişmişdilər. Xeyli sonralar anlaşıldı ki, emosiyadan doğan həmin "həvəskar rəssamlıq, xəttatlıq davranışları" boş və mənasız imiş... Hamısı silinib getdi, yaddaşlarda və tarixdə qalan isə tək faşizmin üzərindəki möhtəşəm qələbə oldu... Emosional yazılar və illüstrasiyaların heç biri əbədiləşə bilmədi, bilməzdi də... Yalnız müvəqqəti rahatlıq gətirdi, könüllərə su çilədi... Başqa heç nə... Bir də onsuz da dağıdılmış, viran edilmiş şeylərə əlavə əcaiblik gətirdi…
Lakın o yerlər qalib sovet əsgəri üçün doğma deyildi, sadəcə həmin yerlərə qələbə və azadlıq ruhunu o gətirmişdi…
Bəs tarixən bizə, əcdadlarımıza məxsus olmuş, azad etdiyimiz təbii və tarixi dəyər simvollarımızın üzərində əcaibləşdirici "yaradıcılıq məhsullarının" həkk edilməsinə nə ad qoyasan?!Axı onu azad edən nə sovet əsgəri idi, nə də torpaq yadların idi. Bizimdir, bizim olaraq da qalacaq... Qarabağın, Şuşanın, Laçının hər qarışında, hər tarixi irs nümunəsində, təbiət abidəsində min illərlik tarix yatır, bir də onu azad etmiş vətən oğullarımızın ruhu uyuyur, qələbə secinci maddiləşir… Bu yerlərə hansısa şəhidimizin, qazinin adlarını pinti və savadsız görkəmdə yazmaq heç nəyi, heç kimi əbədiləşdirmir...
Dəyərlərimizi, şəhidlərimizin xatirəsini həm də ləyaqətli və sivil formada əbədiləşdirən nə qədər yerlər, parklar, xatirə kompleksləri, bulaqlar, abad gəzinti, istirahət yerləri var... Onlar Qarabağdadır, Zəngəzurdadır, Azərbaycanın hər yerində var və yeniləri yaradılmaqda davam edir. Hamısı uyğun metodologiya, sistem və qayğı ilə salınıb... Bunlar kimlərinsə özfəaliyyət qaydasında çəkdiyi həvəskar "rəsm əsərlərinə" tay tutulmamalıdır... İndi vacib işimiz Şuşanın, Xankəndinin, hamısının altındakı, üstündəki mənfur təcavüz izlərini elə silib təmizləməkdir ki, altındakı əsl tarix, əsl mədəniyyət və əsl millilik tam çılpaqlığı ilə üzə çıxsın. Çıxsın ki, düşmənə göz dağı, özümüzə əlavə qürur mənbəyi olsun. Həvəskar "rəssamlıq əsərləri" bu müqəddəs missiyanın mahiyyətinə, onu bizə qaytarmış şəhidlərin əziz ruhuna hörmətsizlikdir.
Qarabağa ayaq basan hər kəs, ilk olaraq əcnəbilər hansısa qabiliyyətsiz bir "xəttatın" çəkdiyini və yazdığını görməyə yox, onun arxasındakı tarixi oxumağa gəlir...
Tariximizi, dəyər və simvollarımızı, şəhidlərin ruhunu əbədiləşdirməyi dövlətin, peşəkarların, işbilənlərin öhdəsinə buraxmaq daha yaxşısıdır... Tariximizin, irsimizin izləri hər yerdə var - Qarabağda, Zəngəzurda, Bakıda, Naxçıvanda, Lənkəranda… Bu müqəddəs izləri qorumaq üçün ilk növbədə onları "həvəskar rəssamlardan, özfəaliyyətçi xəttatlardan" qorumalıyıq... Heç kimin vətənpərvərlik hissiyatını şübhə altına almıram. Ancaq vətənsevərlik, tarixə və şəhid ruhlarına hörmət hissinin ifadə forması və yeri düz seçilməlidir. Abidələri, daşları, torpağı cürbəcür həvəskar yazılarla korlamaq vətənsevərlik deyil… İnsanların zövqünü pozmaqdır, izafi zəhmət və ziyan vurmaqdır...
Bakıdakı Nizami kino mərkəzinə az əvvəllər həvəskar "rəssamların" çəkdiyi kifir "əsərlər" cəmiyyətə və dövlətimizə nə(sə) verdi?!...
Ancaq ziyanı "n" qədər oldu…
Aydın QULİYEV
