Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan bildirib ki, Rusiyanın 102-ci hərbi bazasının ölkədən çıxarılması məsələsi Rusiya prezidenti ilə müzakirə olunmayıb. Bununla belə, o əlavə edib: "Rusiya hərbi bazanı Ermənistan Respublikasından çıxarmaq qərarına gəlsə, biz buna etiraz etməyəcəyik. Amma qalmaq istəsələr, bu məsələni də müzakirə etməyə hazırıq".
Gümrüdəki hərbi bazanın Ermənistan üçün həyati əhəmiyyət kəsb etmədiyini vurğulayan Paşinyan indiyədək bu mövzunu heç vaxt gündəmə gətirmədiklərini də diqqətə çatdırıb. Rusiya prezidenti Vladimir Putin bundan əvvəl demişdi ki, İrəvan Rusiyanın hərbi qüvvələrinə ehtiyacı olmadığı qərarına gəlsə, Moskva Gümrüdən hərbi bazasını hətta sabah çıxarmağa hazırdır. İndiyə qədər Rusiya Ermənistana iqtisadi metodlarla təsir edərək, İrəvanı Avropaya inteqrasiya siyasətindən əl çəkməyə vadar etməyə çalışırdı. Amma bu yanaşma reallıqda özünü doğrultmur. Moskva bu şəraitdə yeni təsir metodlarını işə salmağa hazırlaşır ki, bunun da ilkin anonsları Bişkekdə Vladimir Putin tərəfindən verildi. Söhbət Gümrüdə yerləşən Rusiyanın 102-ci bazasından gedir. Putinin açıqlaması Ermənistan-Rusiya münasibətlərinin gələcəyi ilə bağlı daha geniş müzakirə kontekstində səslənib. Əslində, Rusiya lideri hərbi baza məsələsini Ermənistanın Avrasiya İqtisadi Birliyi və Avropa İttifaqı arasında siyasi seçimindən asılı edib. Ermənistanın Avropaya inteqrasiya niyyətindən əl çəkməyəcəyi nəzərə alınarsa, 102-ci bazanın çıxarılması məsələsinin əvvəl-axır gündəmə gələcəyi qaçılmaz görünür. Sadəcə, Putin prosesləri bir qədər qabaqlamış oldu. Ermənistanda Rusiyayönlü müxalifət qüvvələri də mövcud hakimiyyətin Qərbin tələbi ilə 102-ci bazadan xilas olmaq niyyətində olduğunu bildirir. Ermənistan Respublikaçılar Partiyasının üzvü Tıqran Abramyan qeyd edir: “Ermənistan-Rusiya münasibətlərindəki bu durğunluğun və ya bataqlığın başlanğıcı 2020, 2021-ci ildə, hətta 2022-ci il Praqa prosesi zamanı deyil, 2018-ci ilin məlum hadisələrindən sonra başladı. Bu qüvvənin 2018-ci ildə hakimiyyətə gəlməsi əvvəlcə bu proses üçün planlaşdırılmışdı. Xarici müdaxilə yolu ilə hakimiyyətə gələn qüvvələr, təbii ki, müəyyən məqsədlər güdürdülər. Bu məqsəd bölgədə Rusiyanı sıxışdırmaq və ya onun təsirini minimuma endirmək idi. Ermənistandakı Rusiya hərbi bazasına gəldikdə isə, İrəvan ardıcıl olaraq Moskva ilə münasibətlərin pisləşməsi yolunu davam etdirirsə, bu, bir mərhələdə həmin hərbi bazanın çıxarılmasını nəzərdə tutur. Rusiyada bunu çox yaxşı başa düşürlər və Putinin açıqlaması sadəcə bir ifadə deyildi, sahib olduqları məlumata əsaslanırdı”.
Xatırladaq ki, Gümrüdəki 102-ci Rusiya hərbi bazası Moskvanın Cənubi Qafqaziyadakı əsas hərbi obyekti və bölgədəki yeganə Rusiya hərbi bazasıdır. Bazanın Ermənistanda mövcudluğunun hüquqi əsasını iki müqavilə təşkil edir: 16 mart 1995-ci il tarixli Ermənistan Respublikası ərazisində Rusiya Hərbi Bazası haqqında Müqavilə və 21 avqust 1992-ci il tarixli Rusiya Federasiyası Silahlı Qüvvələrinin Hüquqi Statusu haqqında Müqavilə. 2010-cu ildə müqavilə 2044-cü ilə qədər uzadılıb. Bazada 4000-5000 arası hərbçi yerləşir. Buraya Gümrü və İrəvan hərbi qarnizonları, İrəvandakı Erebuni hərbi aerodromu, Alagyaz və Kamxud hündürlüklərindəki təlim poliqonları və iyirmi dörd hərbi düşərgə daxildir. Baza S-300 zenit-raket sistemləri ilə təchiz olunub. Ermənistanın sərhədləri Rusiya qoşunları, səması isə Rusiyanın hava hücumundan müdafiə sistemləri tərəfindən qorunur. Amma indi bu təhlükəsizlik arxitekturası tamamilə dağıla bilər ki, Rusiya çətin bununla razılaşsın. Ermənistan hakimiyyəti isə bu bazaya ehtiyac görmür və ölkənin Qərbdən olan tərəfdaşları da Nikol Paşinyan hakimiyyətinin həmin bazanın çıxarılması məsələsini həll etməsini istəyirlər. Bütün bunlar o deməkdir ki, 102-ci baza Rusiya və Ermənistan arasında yaxın tezlikdə növbəti çəkişmə predmetinə çevriləcək. Mövcud müqavilələrə əsasən, 102-ci baza bundan sonra daha 18 il Ermənistan ərazisində qalmalıdır. Amma Ermənistanın müqaviləyə vaxtından əvvəl xitam verməsi də istisna olunmur. Artıq Ermənistan Rusiya ilə əlaqələrdə belə bir təcrübəyə müraciət edib. İrəvan Moskva ilə Ermənistan dəmir yollarının idarəçiliyinə dair bağlanan və 2038-ci ilə qədər qüvvədə olması planlaşdırılan müqavilənin ləğvi üçün əməli addımlar atır. Eyni təcrübənin 102-ci bazaya münasibətdə də tətbiqi tamamilə gözləniləndir. Özü də bunlar o fonda baş verir ki, İrəvan KTMT-dən uzaqlaşır. Bunun ardınca 102-ci bazanın çıxarılması Moskva üçün Ermənistanda Qərbə növbəti məğlubiyyətdir.
Tahir TAĞIYEV
