Məhərrəm Zülfüqarlı: “Vaşinqtonun buna necə reaksiya verəcəyi, onların istədiklərinə əməl edib-etməyəcəyi sual altındadır”
Avropa İttifaqı ABŞ-ın İrana qarşı təzyiqini dəstəkləyib. Aİ İrana qarşı təzyiqləri saxlamaq, gərginliyi azaltmaq və regionda sabitliyə töhfə vermək üçün Birləşmiş Ştatlar, G7-nin digər üzvləri və beynəlxalq tərəfdaşlarla sıx əməkdaşlığı davam etdirəcək.
“Aİ İranın sabitliyi pozan fəaliyyətlərinə son qoyması, xoş niyyətlə sülh danışıqlarına qoşulmasına yönəlmiş səyləri, ABŞ-ın rəhbərliyi ilə "iqtisadi təcrid" əməliyyatı çərçivəsində əlavə iqtisadi təzyiqi alqışlayır”, - Aİ-nin açıqlamasında deyilir. Qurum onu da bildirib ki, təhlükəsizliyini və maraqlarını qorumaq zərurəti yaranarsa, əlavə tədbirlər görməyə hazırdır.
Maraqlıdır, Brüsselin bu jesti müqabilində ABŞ Ukrayna məsələsində Aİ-nin bununla bağlı istəklərini nəzərə alacaqmı? Bir neçə ay əvvəl oxşar hal baş verdi, amma Tramp bunu görməzdən gəldi. Bu dəfə necə olacaq?
Sözügedən məsələni baki-xeber.com-a şərh edən tarix elmləri doktoru, professor Məhərrəm Zülfüqarlının fikrincə, Avropa İttifaqı İkinci Dünya müharibəsindən sonra yaranıb: “O zaman Aİ bilavasitə ABŞ-ın təşəbbüsü ilə yaranıb. Çünki İkinci Dünya müharibəsindən qalib çıxan Birləşmiş Ştatların əsas maraqları öz əksini tapmışdı. O zaman dünya iki cəbhəyə ayrılmışdı – sosializm və kapitalizm. Bu sistemlər bir biri ilə rəqabətdə idi, dünya iki düşərgəyə bölünmüşdü. NATO hərbi alyansı da məhz buna görə yarandı. O zaman Aİ ölkələri ABŞ-ın yaratdığı təhlükəsizlik arxitekturası ətrafında sıx birləşdilər. Lakin 21-ci əsrin əvvəllərindən başlayaraq müasir Avropa ölkələri də inkişaf etmişdi. O cümlədən, onların arasında bəzi fikir ayrılıqları yaranmışdı. Belə bir vəziyyətdə ziddiyyətlər pik həddinə çatdı. Daha sonra Rusiya-Ukrayna müharibəsi və İsrailin İrana hücumu fikir ayrılıqlarını daha da dərinləşdirdi. Bəzi Avropa ölkələri, xüsusən İspaniya ABŞ-ın İrana hücumunun əleyhinə çıxdı. İndiki dövrdə Avroittifaq ölkələrinin bu cür qərar qəbul etməsi bilavasitə ABŞ-ın təzyiqi ilə olub. Ancaq prezident Trampın fikirlərində dəqiq olmaması, ziddiyyətli açıqlamalarla çıxış etməsi Aİ ölkələrini də pis vəziyyətdə qoyur. Lakin bütün hallarda Aİ ölkələri ABŞ-dan asılı olduğuna görə, indiki dövrdə İrandansa Birləşmiş Ştatları bu müharibədə dəstəkləməyi üstün tuturlar. Ancaq buna Vaşinqton necə reaksiya verəcək, onların istədiklərinə əməl edib-etməyəcəklərinə gəldikdə isə, bu, sual altındadır. Çünki Trampın vahid stabil mövqeyi yoxdur. Acınacaqlı haldır ki, dünyanı idarə edən böyük dövlətlər belə siyasət yeritməklə İranı təhlükə altına salırlar. Hər halda sülhsevər bəşəriyyət çalışır ki, tezliklə Rusiya-Ukrayna müharibəsi və ABŞ-İran qarşıdurması sona çatsın. Bu da digər dövlətlərin mövqeyindən asılıdır. Xüsusən burada Çinin mövqeyi əsas götürülməlidir. Həmçinin Türkiyənin mövqeyi. Yaxın gələcəkdə nə olacağını demək bir qədər çətindir. Ancaq hər halda tarix göstərir ki, müharibələr sülhlə bitir və sonda asayiş bərpa olunur. Aİ və NATO-nun gələcəyi sual altındadır. Bununla bağlı müxtəlif fikirlər səslənir. Əvvəlki kimi həmrəylik yoxdur. Xüsusən indiki dövrdə Aİ tərkibində olan Almaniya və Fransanın öz mövqeyini ortaya qoyması, digər amillər onu göstərir ki, gələcəkdə ya bu ölkələr yeni model fikirləşməlidilər, ya da öz münasibətlərini tənzimləmək üçün qarşılıqlı güzəştlərə əsas verməlidilər”.
Vidadi ORDAHALLI
