Biz tariximizi ancaq bu mövzuda yazılan kitablardan öyrənmirik, həm də teatr tamaşalarından, filmlərdən əxz edirik. Azərbaycan teatrlarının repertuarında tarixi mövzular boy verməyə başlayıb. Respublikanın baş teatrı - Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında bu mənzərə özünü daha canlı, dinamik şəkildə göstərir. Tarixə qayıtmaq, tarixi şəxsiyyətlərimizə yenidən baxmaq tələbi meydana çıxıb. Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra milli özünüdərk prosesinə başlandı, xalq öz tarixinə ehtiyac duydu, tarixçilər əsl tarixi mənbələri taparaq obyektiv araşdırmalar ortaya qoydu.
Teatr cəmiyyətin aparıcı xəttini təşkil etdiyindən, tarixi əsərlərə meyl göstərib, onları repertuara daxil etdilər. Tariximizin öyrənilməsində ədəbiyyatın, dramaturgiyanın rolu əvəzsizdir. Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında hazırda bir neçə tarixi əsər repertuardadır. Əli Əmirlinin "Ağa Məhəmməd şah Qacar" pyesi əsasında xalq artisti, rejissor Azər Paşa Nemətovun quruluş verdiyi "Şah Qacar" (Şah Qacar obrazını xalq artisti Fuad Poladov yaradıb),
İlyas Əfəndiyevin "Hökmdar və qızı" pyesi əsasında xalq artisti Mərahim Fərzəlibəyovun quruluşunda hazırlanan "Qarabağnamə" tamaşası da teatrın repertuarına salınıb.
Bundan başqa, Akademik Milli Dram Teatrında Hüseyn Cavidin əsəri əsasında "Əmir Teymur" tamaşası səhnələşdirilib. Tamaşanın quruluşçu rejissoru Mehriban Ələkbərzadədir.
Bir neçə gün əvvəl isə Yunus Oğuzun "Nadir şah" pyesi rejissor Gümrah Ömərin yozumunda tamaşaçılara təqdim edildi.
Tarixi əsərlərin teatrların repertuarına salınması, təbii ki, bu sahədə həyata keçirilən dövlət siyasəti ilə bağlıdır.
"Əmir Teymur" tamaşasında Əmir Teymur obrazını yaradan xalq artisti Nurəddin Mehdixanlı "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında bildirdi ki, teatrların tarixi mövzulara qayıdışı xalqın milli özünüdərkini sürətləndirən məsələdir. Xalq artistinin sözlərinə görə, bu tamaşalar gerçək tariximizin öyrənilməsi baxımından çox dəyərlidir:"Teatrların tarixi mövzulara müraciət etməsini çox müsbət qiymətləndirirəm. Buna çox yaxşı baxıram. Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra artıq tariximizi özümüz yazırıq. Uzun illər müstəmləkə olmuşuq və tariximizi ağalarımız yazıb. Onlar tariximizi saxtalaşdırıb, şəxsiyyətlərimizi unutdurmağa çalışıb, onları bizə düşmən kimi təqdim edib. Ancaq dövlətimiz müstəqil olandan sonra tariximizin gizlin qalan məqamları açıldı. Bu gün Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitutunda tariximiz ciddi şəkildə araşdırılıb yenidən yazılır. İnstitut bu sahədə çox dəyərli işlər görür. İndi həm kinoda, həm də teatrda tarixi mövzulara maraq göstərilir. "Hökmdarın taleyi", "Cavad xan" və başqa filmlər dediklərimə misaldır. Bu çox gözəl bir işdir və xalq özünü dərk edir, özünə qayıdır, tarixini öyrənir, tarixi şəxsiyyətlərinə sevgi bəsləyir. Həm filmlər, həm də tamaşalar dövlət maliyyəsi hesabına hazırlanır. Çox arzu edərdim ki, dövlətimiz bu sahəyə maliyyəni bir qədər də artırsın. Dövlətin iqtisadi imkanları genişdir və bu sahəyə əlavə maliyyə ayıra bilər".
N.Mehdixanlı bildirdi ki, tarixi şəxsiyyətlərimizin olduğu kimi tanıdılması, təbliğ edilməsi əsas məsələlərdən biridir. Yaratdığı Əmir Teymur obrazına gəlincə, xalq artistinin sözlərinə görə, bu rolu mümkün qədər yaxşı oynamağa çalışıb:"Hüseyn Cavidin "Əmir Teymur" pyesinin Akademik Milli Dram Teatrında yenidən tamaşaya qoyulması müsbət işdir. Azərbaycan tamaşaçısı məndən əvvəl də bu rolu başqa sənətkarların ifasında görüb. "Nəsimi" bədii filmində bu obrazı görkəmli aktyorumuz Yusif Vəliyev yaradıb, "Topal Teymur" əsərində isə çox dəyərli aktyorumuz Hamlet Xanızadə oynayıb. Təbii, müqayisələr olacaq. Ancaq mən çalışmışam ki, Əmir Teymur obrazını mümkün qədər yaxşı oynayım. Mehriban xanımın quruluş verdiyi "Əmir Teymur" tamaşasının müsbət cəhətlərindən biri odur ki, biz Əmir Teymuru Topal Teymurluqdan çıxardıq, onu Əmir Teymur kimi təqdim etdik. Göstərdik ki, o, Topal Teymur deyil, böyük siyasət adamıdır, türkçüdür, turançıdır. Teymur zalım və amansız insan kimi deyil, dahi sərkərdə, elm, incəsənət, ticarət havadarı kimi göstərilib. Əmir Teymur Türk dünyasına nifrəti olan tarixi mənbələrdə zalım, qəddar, başkəsən, başlardan qala düzəltməyi sevən bir adam kimi təqdim edilir. Ancaq qətiyyən belə deyil".
Aktyorun sözlərinə görə, o, "Əmir Teymur" tamaşasının hazırlıq prosesinin əvvəlində olmayıb, tamaşaya sonra qoşulub:"Teymur rolunu başqa aktyor işləyirdi, sonradan mən dəvət olundum. Əvvəl dəvəti qəbul etmək istəmədim, çünki onlar mənim aktyor yoldaşlarımdır. Ancaq Mehriban xanımla bizim çox söhbətlərimiz oldu, o məni inandırdı və mən də inandımsa, o işə qol qoyuram. Mən Teymurdan xəbərsiz adam deyiləm. Hər kəsin bir "xəstəliyi" olur, mənim də bir "xəstəliyim" var: tarixi öyrənmək. Teymurun oturuşu, duruşu, yerişi, ətrafındakı adamlara münasibəti ilə bağlı məlumatlara kifayət qədər bələdəm. Biz bu Teymuru göstərməyə çalışdıq. Teymur təkcə qılınc oynatmağı bacarmırdı. O həm də böyük idrak, intellekt sahibi idi".
N.Mehdixanlının dediyinə görə, bu gün tamaşaçıların tarixi əsərlərə ehtiyacı daha böyükdür. Xalq artistinin bildirdiyinə görə, tamaşaçılar tarixi tamaşalara böyük maraqla baxır:"Tarixi əsərlərin səhnəyə gətirilməsinin əhəmiyyəti böyükdür. Bu tamaşalara tamaşaçılar gəlib baxır. Xalqın belə əsərlərə ehtiyacı böyükdür".
