Abutalıb Səmədov: “Hesab edirəm ki, bu sazişin bütün bölgəni əhatə etmək ehtimalı yoxdur”
Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında "Məkkə sazişi" (və ya Məkkə Birgə Müdafiə Sazişi) imzalanıb. Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan “Sharkul Awsat” qəzetinə müsahibəsində deyib ki, BMT Nizamnaməsinin 51-ci maddəsində təsbit olunmuş müdafiə hüququnu da təsdiqləyən bu saziş heç bir ölkəni hədəf almır. “Əksinə, saziş bölgəmizdə sülhü, rifahı və sabitliyi təmin etməyi qarşısına məqsəd qoyan bütün qardaş ölkələrin qoşulmasına açıqdır.
Nəticə etibarilə, bizim baxışımız üç ölkə ilə məhdudlaşmır. Məqsədimiz bu təşəbbüsü daha da genişləndirmək və mümkün olduğu təqdirdə, bir gün regiondakı bütün ölkələrin bu çətir altında birləşməsini təmin etməkdir. Bu, bölgəyə davamlı sabitlik gətirəcək ən mühüm addım olacaq”, - Ərdoğan bildirib.
Ərdoğan qeyd edib ki, Türkiyə uzun müddətdir bölgədə sülhün, sabitliyin və təhlükəsizliyin gücləndirilməsi üçün aidiyyəti ölkələrin müntəzəm məsləhətləşmələr aparmasının vacibliyini bildirir və siyasətini də buna uyğun qurur:
“Çünki regional problemlərin həllində kənardan tətbiq edilən reseptlərin hansı fəlakətlərə gətirib çıxardığını bilirik. Bu səbəbdən Türkiyə olaraq hər zaman region ölkələrinin öz iradəsini və ortaq düşüncəsini həlledici amilə çevirmək istiqamətində siyasət yürüdürük. Ona görə də Məkkədə yaradılan üçtərəfli mexanizmi gündəlik hadisələrə verilmiş ani reaksiya kimi qiymətləndirə bilmərik. Atdığımız addım dəyişən regional şəraitə cavab olaraq ortaya qoyulmuş strateji iradədir.
Türkiyə olaraq hər zaman gərginliyin deyil, diplomatiyanın, qarşıdurmanın deyil, dialoqun, parçalanmanın deyil, regional əməkdaşlığın güclənməsinin tərəfdarı olmuşuq. Biz bütün tərəflərlə danışa bilən, lazım gəldikdə çətin məsələlərdə məsuliyyət daşımağı bacaran bir ölkə olaraq, regionumuzda davamlı sülh və sabitliyin bərqərar olması üçün üzərimizə düşəni etməyə davam edəcəyik”.
Türkiyə lideri əlavə edib ki, Məkkə paktı heç bir ölkəyə qarşı yönəlməyib və bunun Bəsrə körfəzi regionunda təhlükəsizliyin gücləndirilməsinə töhfə verəcəyinə inanır.
Ərdoğan “Məkkə sazişi”ndən danışarkən deyib ki, məqsəd bu hər hansı bir ölkəyə qarşı çevrilməyib, gələcəkdə region ölkələrini bu sazişə cəlb etməkdir.
Nə dərəcədə ehtimal etmək olar ki, regionun bütün ölkələri bu sazişə qoşulacaq? Region ölkələri Azərbaycandır, Körfəz ölkələridir, Suriya, İordaniya, Mərkəzi Asiya ölkələridir. Bunlar “Məkkə Sazişi”nə qoşula bilərlərmi?
Regionun bütün ölkələtinim “Məkkə sazişi”nə qoşulmaq ehtimalının şübhəli olduğunu düşünənlər, bunun mümkün olmayacağını deyənlər də var. Ümumiyyətlə, bu şübhələr nə dərəcədə haqlıdır?
“Alyans”SAM-ın sədri Abutalıb Səmədov baki-xeber.com-a bildirdi ki, “Məkkə sazişi” barədə danışıqlar 2 il 8 ay davam erdib. “O danışıqlarda son nəticədə o sazişi imzalayan ölkələrdən başqa Misir də iştirak edib. Ancaq imzalamyıb. Türkiyənin xarici işlər naziri bunu texniki məsələ adlandırıb və deyib ki, yəqin yaxın vaxtlarda Misir bu sazişə qoşulacaq. Mətbuatın yazdığına görə, Misir qoşulmayıb, ona görə ki, bunu müdafiəsazişi yox, siyasi sənəd hesab edir. “Məkkə sazişi”nin, bu “Üçlər bloku”nun perspektivi varmı? Düşünürəm ki, yaxın illərdə bu blokun bütün regionu əhatə etməsi ehtimalı o qədər də yüksək deyil. Baxmayaraq ki, NATO-nun 5-ci maddəsi burada yazılıb. Sənəd dərc olunmayıb, yalnız mətbuat üçün məlumat verilib. Bir neçə mühüm məqam açıqlanıb. Birinicisi, NATO-nun 5-ci maddəsi qeyd olunub. Yəni bir ölkəyə hücum üç ölkəyə hücum sayılacaq. İkincisi, müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıq, birgə təlimlər keçirmək və sair vurğulanıb. “Bu müdafiə blokudur” deyilir. Ancaq konkret bir ölkəyə qarşı yaradılmayıb. Məlumdur ki, NATO yarananda Sovetlər İttifaqını, sonra da “Varşava” müqaviləsini əsas rəqibi kimi göstərdi, o təhlükədən özünü qorumaq üçün yarandığını dedi. Son illərdə də Rusiya əsas təhlükə kimi göstərilir. Amma burada təhlükə göstərilməyib. Halbuki, təhlükə olmasa blok yradılmaz. Deməli hansısa təhlükələrə qarşı bu blok yaradılıb. Pakistan və Türkiyə tamamilə fərqli durumda olan ölkələrdir. Səudiyyə Ərəbistanı İran və onun proksi gücləri tərəfindən hücuma məruz qalan ölkədir. Pakistanla Səudiyyə Ərəbistanı arasında keçən il müdafiə sazişi imzalanıb. İndi belə bəyanatlar var ki, guya İran da ora daxil ola bilər. Ərdoğanın bəyanatından da belə bir nəticə çıxır. Əgər İran bura daxil ola bilərsə özlərini kimdən qorumaq istəyirlər? Bəlkə gələcəkdə kimsə İsrailin də ora daxil olmaq ehtimalından danışa bilər. Onda o blokun yaranmasına nə ehtiyac var? Çoxlu suallar var. Katiblik Səudiyyə Ərəbistanında yerləşəcək. Uzun illər NATO üzvü olan və bu sahədə təcrübəyə malik Türkiyədə yox, Səudiyyə Ərəbistanında. Üç ölkənin ortaq dili yoxdur. Bu ortaq blok üçün çox vacibdir. Məlumdur ki, NATO-da ortaq dil, ortaq komandanlıq var. Bu da nə vaxt yaranar, bu da başqa bir məsələdir. Hələ radifikasiya da olunmayıb. Problemlər həddindən artıq çoxdur. Sözün düzü, bu blokun gələcəyi və Ərdoğanın istədiyi şəkildə böyümək ehtimalı o qədər də böyük deyil”.
A.Səmədovun sözlərinə görə, yəqin bu istiqamətdə Azərbaycanla da danışıqlar aparılıb. A.Səmədov hesab edir ki, yaxın illərdə Azərbaycanın bu hərbi bloka daxil olmaq ehtimalı yoxdur. “Mərkəzi Asiya ölkələrindən isə heç danışmağa da dəyməz. Onlar KTMT-nin üzvüdürlər və yaxın illərdə yəqin ki, bu hərbi blokdan çıxmayacaqlar. Bir sözlə, bu blokun hətta üç, yaxud dörd ölkə ilə səmərəli (ehtimal var ki, Misir qoşulmasa da, yaxın zamanlarda Qətərin bu bloka qoşulma ehtimalı var-A.S.) fəaliyyət göstərmək ehtimalı o qədər yüksək deyil. Kifayət qədər zamana ehtiyac var. Hesab edirəm ki, bu sazişin bütün bölgəni əhatə etmək ehtimalı yoxdur”-deyə A.Səmədov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
