Oqtay Qasımov: “Stepantsminda–Gveleti yolunun Zəngəzur dəhlizinə alternativ olması real deyil”
Gürcüstanın Stepantsminda–Gveleti yolunun 2027-ci ilədək genişmiqyaslı yenidən qurulması planlaşdırılır. Layihənin dəyəri 215,5 milyon lari, təxminən 82 milyon dollardır. Mövcud yolun yenidən qurulması ilə yanaşı, 2 kilometrlik körpünün tikintisi nəzərdə tutulur ki, bu da Gürcüstanın ən uzun körpüsü olacaq.
Layihə, xüsusilə qış aylarında nəqliyyatın təhlükəsizliyini və fasiləsizliyini artırmağa, Kazbeqi bələdiyyəsinin nəqliyyat əlaqələrini yaxşılaşdırmağa hesablanıb. Bu marşrut Ermənistanı Rusiya ilə birləşdirən əsas quru yollarından biri olduğuna görə, layihənin regional tranzit və Ermənistan-Rusiya yükdaşımaları üçün də əhəmiyyəti böyükdür.
Stepantsminda–Gveleti layihəsi Gürcüstanın şimal istiqamətində həyata keçirdiyi daha geniş yol modernləşdirmə proqramının bir hissəsidir. Yeni tunellər, körpülər və təhlükəli hissələrdən yan keçən yolların tikintisi nəticəsində mövcud dağlıq marşrutun daha təhlükəsiz və etibarlı nəqliyyat dəhlizinə çevrilməsi hədəflənir.
Gürcüstanın Stepantsminda–Gveleti istiqamətində 215,5 milyon lari dəyərində böyük yol, tunel və körpü layihəsini yalnız Gürcüstanın öz tranzit imkanlarını gücləndirmək məqsədi daşıyan infrastruktur layihəsi kimi qiymətləndirmək lazımdır, yoxsa burada Zəngəzur dəhlizinin perspektivdə yaradacağı tranzit rəqabətinə hazırlıq amili də var? Gürcüstanın Rusiya və Ermənistan istiqamətində əsas tranzit marşrutunu modernləşdirməsi Zəngəzur dəhlizinin açılmasını gecikdirmək və ya onun regional tranzit əhəmiyyətini azaltmaq məqsədi daşıyır.
Siyasi şərhçi Oqtay Qasımov “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında Gürcüstanda Rusiya ilə əlaqəni təmin edən yolun yenidən qurulması və modernləşdirilməsi məsələsinə münasibət bildirib. Onun sözlərinə görə, Stepantsminda–Gveleti yolunun inkişaf etdirilməsi uzun müddətdir gündəmdə olan və əsasən mövcud marşrutun texniki və coğrafi problemlərinin aradan qaldırılmasına hesablanan layihədir.
Oqtay Qasımov qeyd edib ki, Gürcüstan ərazisindən Rusiyaya gedən bu yol mürəkkəb relyefə və sərt iqlim şəraitinə malik olduğundan, ilin müəyyən dövrlərində nəqliyyat üçün ciddi çətinliklər yaradır. Xüsusilə qış aylarında yolun hərəkət üçün məhdudlaşması və bəzən bağlanması yükdaşımaların ləngiməsinə, nəqliyyat vasitələrinin qəzaya uğraması riskinin artmasına və nəticədə marşrutun cəlbediciliyinin azalmasına səbəb olur.
Ekspertin fikrincə, məhz bu səbəbdən yolun modernləşdirilməsi, hərəkətin təhlükəsizliyinin və buraxılış qabiliyyətinin artırılması, eləcə də yükdaşımaların həcminin genişləndirilməsi üçün yeni infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulub. Bu baxımdan Stepantsminda–Gveleti istiqamətində görülən işləri yalnız regional geosiyasi rəqabət kontekstində qiymətləndirmək düzgün olmazdı.
Oqtay Qasımov hesab edir ki, Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bağlı proseslər fonunda bu layihənin müəyyən qədər ertələnməsi ehtimalını da istisna etmək olmaz. Çünki gələcəkdə Ermənistandan Rusiyaya gedən yüklərin bir hissəsinin marşrutunu dəyişərək Azərbaycan ərazisindən keçməsi mümkündür. Belə olan halda Gürcüstan üzərindən keçən tranzit yük axınının müəyyən hissəsinin azalması ehtimalı ortaya çıxır. Bununla belə, Gürcüstanın öz tranzit imkanlarını genişləndirməyə çalışması tamamilə təbii və iqtisadi maraqlara uyğun addımdır. Nəticə etibarilə, Gürcüstan Ermənistan-Rusiya yükdaşımalarından tranzit gəlirləri əldə edir və bu marşrutun daha səmərəli fəaliyyət göstərməsi onun iqtisadi maraqlarına cavab verir.
Lakin siyasi şərhçinin fikrincə, Stepantsminda–Gveleti yolunun Zəngəzur dəhlizinə alternativ olması barədə yanaşmalar ciddi arqumentlərə söykənmir. Çünki bu iki marşrutun funksiyası, əhatə dairəsi və regional əhəmiyyəti eyni deyil. Stepantsminda–Gveleti əsasən Gürcüstan üzərindən Rusiya istiqamətində avtomobil yükdaşımalarının fasiləsizliyini və təhlükəsizliyini təmin etməyə yönəlib. Zəngəzur dəhlizi isə daha geniş regional və beynəlxalq nəqliyyat bağlantısının formalaşdırılmasını nəzərdə tutur.
Oqtay Qasımov vurğulayıb ki, Zəngəzur dəhlizi yalnız bir avtomobil və ya dəmir yolu layihəsi kimi qəbul edilməməlidir. Bu marşrutun reallaşması ilə regionda müxtəlif nəqliyyat və kommunikasiya xətlərinin bir-birinə inteqrasiyası nəzərdə tutulur. Burada dəmir yolu və avtomobil yolları ilə yanaşı, enerji infrastrukturu, qaz və neft kəmərləri, elektrik enerjisi xətləri, həmçinin fiber-optik internet infrastrukturunun yaradılması imkanları da gündəmdədir.
Ekspertin sözlərinə görə, Zəngəzur dəhlizi vasitəsilə gələcəkdə ildə milyonlarla ton yükün daşınması nəzərdə tutulur və bu, layihənin yalnız Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri çərçivəsində deyil, daha geniş Avrasiya nəqliyyat sistemində əhəmiyyətini göstərir. Azərbaycan ərazisindən keçən marşrutların inkişafı Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərinin bir-biri ilə əlaqələndirilməsinə də əlavə imkanlar yarada bilər.
“Bu baxımdan həmin layihələrin birinin digərinə alternativ olduğunu söyləmək doğru olmaz. Stepantsminda–Gveleti yolunun modernləşdirilməsi, ilk növbədə, mövcud yükdaşımaların daha rahat, təhlükəsiz və fasiləsiz həyata keçirilməsinə xidmət edir. Hətta bu layihənin hansısa mərhələdə Zəngəzur dəhlizinə maneə yaratmaq məqsədi daşıdığı barədə niyyət olsa belə, bunun real nəticə verməsi mümkün deyil. Çünki Zəngəzur dəhlizinin funksiyası və regional əhatəsi daha genişdir”, – deyə Oqtay Qasımov bildirib.
Onun fikrincə, gələcəkdə Ermənistanın Rusiya ilə iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin müəyyən hissəsinin Azərbaycan üzərindən qurulması ehtimalı da böyükdür. Bu isə Gürcüstan və Azərbaycan marşrutlarının mütləq şəkildə bir-birinə rəqib olacağı anlamına gəlmir. Əksinə, regionda nəqliyyat şəbəkəsinin genişlənməsi müxtəlif istiqamətlər üzrə yük axınlarının artmasına və Cənubi Qafqazın tranzit əhəmiyyətinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər.
Siyasi şərhçi hesab edir ki, əsas məsələ ayrı-ayrı yolların bir-birinə alternativ olub-olmaması deyil, regionda formalaşan yeni nəqliyyat arxitekturasının hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyidir. Zəngəzur dəhlizi bu yeni sistemin əsas elementlərindən biri olmaqla, Azərbaycanı regional və beynəlxalq yükdaşımaların mühüm qovşaqlarından birinə çevirə bilər.
Dəniz NƏSİRLİ
