Türkiyənin Amerika F-35 qırıcı təyyarələrinin tədarükünün yolunu açmaq üçün Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə Rusiyanın S-400 zenit-raket sistemlərinin satışı ilə bağlı danışıqlar dalana dirənib.
Ötən ay ABŞ prezidenti Donald Trampın NATO sammiti üçün Türkiyəyə səfəri fonunda başlayan müzakirələr, Ankaranın Amerika qırıcı təyyarələri almasına mane olan problemi aradan qaldırmağın bir yolu kimi qəbul edilirdi. Lakin "Semafor" məlumatlı mənbələrə istinadən xəbər verir ki, danışıqlar prosesi faktiki olaraq dayanıb.
Tramp administrasiyasının Türkiyəyə təyyarə satmaq planlarını ictimaiyyətə açıqlanmasından bir aydan çox müddət keçməsinə baxmayaraq, heç bir hərəkətlilik müşahidə edilmir. Bu da Konqresin NATO müttəfiqi ilə İsrailin maraqları arasında seçim etməli olmasına səbəb olur. Əsas problem isə ABŞ sanksiya qanunvericiliyinin tələblərindədir. Qanuna görə, F-35 qırıcı təyyarələrinə (Türkiyə artıq altısının pulunu ödəyib, lakin ölkə 2019-cu ildə proqramdan çıxarıldıqdan sonra onlara təhvil alabilməyib) çıxış əldə etmək üçün Ankara Rusiyanın S-400 sistemlərindən tamamilə imtina etməlidir.
Əmirliklərlə danışıqların dayandırılmasının dəqiq səbəbləri məlum deyil, lakin amillərdən biri S-400-ə sahib olmağın Əmirliklərin gələcəkdə Amerikadan F-35 təyyarələri almaq imkanını avtomatik olaraq bloklaması ola bilər.
Qanunvericilər razılaşmanın perspektivlərinə hələ də şübhə ilə yanaşırlar. Respublikaçı senator Rik Skott bildirib ki, "Əsl tərəfdaş olmadıqları təqdirdə F-35-i almalı olduqlarına inanmıram... S-400-ə sahib olduqları müddətcə F-35-ə sahib ola bilməzlər".
Senatın Xarici Əlaqələr Komitəsinin sədri Cim Riş prosesin hazırda dondurulduğunu təsdiqləyib: "Baxın, onlar hələ S-400-lərdən qurtula bilməyiblər, ona görə də hər şey dayanıb".
Vəziyyəti xarici siyasət amilləri də mürəkkəbləşdirir. Tramp mümkün razılaşmanı elan etdikdən dərhal sonra İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu Türkiyəyə F-35 satmağın "Yaxın Şərqdə güc balansını poza biləcəyi" barədə xəbərdarlıq edib.
Respublikaçıların nəzarətində olan Konqres Trampın ikinci müddətində bir çox təşəbbüsünü dəstəkləsə də, qırıcı təyyarələrin potensial satışı İsrailin müttəfiqləri və Rusiya hərbi texnologiyasına qarşı sanksiyaların sərt şəkildə tətbiq olunmasını müdafiə edənlərin şiddətli müqaviməti ilə üzləşmə riski daşıyır.
Tahir TAĞIYEV
