Xaqani Cəfərli: “Rusiya məcbur qalmadıqca heç bir güzəştə getməyəcək”
Paşinyan Rusiya ilə Cənubi Qafqaz Dəmir Yollarının idarə olunması məsələsində kompromis variantı təklif edib. Onun təklifinə görə, Rusiyanın konsessiya hüququnun müəyyən hissəsi Ermənistana, ya da üçüncü ölkəyə və ya şirkətə satıla bilər. Paşinyan bunun Ermənistanın dünya nəqliyyat sisteminə inteqrasiyasına imkan verəcəyini düşünür.
O, mümkün tərəfdaşlar sırasında Qazaxıstan, BƏƏ və Qətərin adını çəkib. Ermənistanın dəmir yollarının idarə olunması hazırda 2008-ci ildən Rusiya Dəmir Yollarının törəməsi olan Cənubi Qafqaz Dəmir Yollarının nəzarətindədir.
Paşinyan Rusiyaya Cənubi Qafqaz Dəmir Yollarının konsessiyasının tam və ya bir hissəsini Ermənistana, yaxud üçüncü tərəfə satmağı təklif edir. Rusiya isə hazırda konsessiyanın davam etdirilməsində maraqlı olduğunu bildirir. Moskva bu təklifə razılaşaraq Ermənistan dəmir yolundakı nəzarətinin bir hissəsindən imtina edərmi? Əgər etməsə, Paşinyanın bu təşəbbüsü real kompromis təklifidir, yoxsa Rusiyanın dəmir yolu üzərindəki təsirini azaltmağa hesablanmış siyasi addımdır?
Politoloq Xaqani Cəfərli “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında Ermənistanın Cənubi Qafqaz Dəmir Yollarının idarəçiliyi ilə bağlı irəli sürdüyü təşəbbüsü və Rusiyanın buna münasibətini şərh edib.
Politoloqun sözlərinə görə, Rusiya yalnız ciddi təzyiq və məcburiyyət qarşısında güzəştə gedən tərəfdir. Onun fikrincə, nə Rusiyanın qonşuları, nə də beynəlxalq ictimaiyyət bu reallığı tam nəzərə almır. Cəfərli hesab edir ki, Moskvanın Cənubi Qafqaz Dəmir Yollarının konsessiyasının tam və ya müəyyən hissəsinin Ermənistana, yaxud üçüncü tərəfə verilməsinə qarşı çıxmasının əsas səbəblərindən biri də məhz bu istiqamətdə mühüm təsir imkanını itirmək istəməməsidir.
“Halbuki, Rusiya dövlətinin də, Rusiya Dəmir Yollarının da pula ehtiyacı var. Amma Ermənistandakı iki əsas təsir vasitəsindən ən güclüsündən imtina etmək Cənubi Qafqazda Rusiyanın təsirinin minimuma enməsi demək olar”, – deyə politoloq bildirib.
Cəfərli hesab edir ki, Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın bu istiqamətdə irəli sürdüyü təşəbbüs real kompromis təklifi kimi qiymətləndirilə bilər. Lakin onun fikrincə, Moskvanın yanaşmasında əsas meyar iqtisadi səmərəlilik və ya qarşılıqlı siyasi kompromis deyil, strateji təsir imkanlarının qorunmasıdır.
Politoloqun qənaətincə, Cənubi Qafqaz Dəmir Yolları məsələsi təkcə iqtisadi və nəqliyyat layihəsi deyil, həm də Ermənistan üzərində Rusiyanın təsir mexanizmlərindən biridir. Buna görə də Moskvanın bu mexanizmdən könüllü şəkildə imtina etməsi real görünmür.
Xaqani Cəfərli Rusiyanın regiondakı təsir imkanlarının azaldılması məsələsini daha geniş geosiyasi proseslər kontekstində qiymətləndirib. O, hesab edir ki, Ukraynada davam edən müharibə fonunda postsovet məkanındakı ölkələrin Rusiyanın təsirindən azad olmaq üçün daha koordinasiyalı siyasət yürütməsi mümkün idi. Politoloqun fikrincə, son illərdə Rusiyaya qarşı vahid siyasi, iqtisadi və ictimai müqavimət platformasının formalaşdırılması istiqamətində təşəbbüslər lazımi səviyyədə dəstək qazanmayıb.
Cəfərli hesab edir ki, postsovet ölkələrinin cəmiyyətləri Rusiyadan iqtisadi asılılığı azaltmaq və alternativ əlaqələr qurmaq istiqamətində daha fəal mövqe nümayiş etdirə bilərdilər. Onun fikrincə, Rusiyanın təsir imkanlarının zəiflədilməsi yalnız siyasi qərarlardan deyil, həm də iqtisadi münasibətlərin şaxələndirilməsindən, alternativ nəqliyyat və ticarət marşrutlarının inkişafından keçir.
Politoloq hesab edir ki, bunun üçün hələ də imkanlar mövcuddur: “Əgər postsovet xalqları Rusiyaya qarşı vahid cəbhə yarada bilsələr, Moskvanın yaratdığı problemlərdən qısa zamanda xilas ola bilərlər. Bu, ilk növbədə Ermənistana aiddir”.
Onun fikrincə, Ermənistanın qarşısında duran əsas məsələlərdən biri də Rusiya ilə bağlı mövcud iqtisadi və nəqliyyat asılılıqlarını tədricən azaltmaq, strateji infrastrukturlar üzərində daha çox milli və alternativ beynəlxalq nəzarət mexanizmləri formalaşdırmaqdır. Bu baxımdan Cənubi Qafqaz Dəmir Yolları məsələsi Ermənistanın gələcək iqtisadi və geosiyasi kursu baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Akif NƏSİRLİ
