Qulamhüseyn Əlibəyli: “Hökumət təşəbbüsün müxalifət tərəfindən ona qarşı istifadə olunacağından ehtiyat edir”
Baş nazir Nikol Paşinyan mətbuat konfransında bəyan edib ki, sülh sazişinin imzalanması və ratifikasiyası Ermənistan hökumətinin strateji prioritetlərindən biri olmalıdır. Onun sözlərinə görə, Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh artıq reallığa çevrilib, lakin hələ tam institusional rəsmiləşmə əldə etməyib.
“Hökumətin ən mühüm vəzifəsi insanların bu gözləntisini sona çatdırmaq və məqsədə nail olmaqdır”, - deyə Paşinyan bildirib. O vurğulayıb ki, bu istiqamətdə əsas addımlar sülh sazişinin imzalanması və daha sonra ratifikasiya edilməsi olmalıdır.
Baş nazirin sözlərinə görə, hökumətin gələcək siyasi strategiyası məhz bu məqsəddən çıxış edərək formalaşdırılmalıdır.
Əgər Ermənistan hökuməti doğurdan da belə düşünürsə, o zaman 4 aydır seçkilərin bitməsinə baxmayaraq niyə bu istiqamətdə konkret addımlar atmır? Azərbaycanın sülh sazişi ilə bağlı şərti məlum olduğu halda, niyə bu yöndə görüləsi işlər yubadılır?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən sabiq millət vəkili, hüquqşünas Qulamhüseyn Əlibəyli hesab edir ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh sazişinin mətnini hazırdır və 2025-ci ilin avqustun 8-də Vaşinqtonda paraflanıb: “Mətninin paraflanması mühüm nailiyyət olsa da sülh sazişinin imzalanma və qüvvəyə minməsi demək deyil. İndi əsas məsələ razılaşdırılmış sənədin imzalanmasına mane olan siyasi və hüquqi problemləri tezliklə həll etməkdir. Bu məsələdə Azərbaycanın mövqeyi hamıya məlumdur: Ermənistan Konstitusiyasında Azərbaycana qarşı ərazi iddiası kimi qiymətləndirilən müddəaların hüquqi cəhətdən aradan qaldırılması sülh sazişinin imzalanmasının yeganə şərtidir. Söhbət Konstitusiyanın preambulasında istinad edilən Müstəqillik Bəyannaməsinin məzmunundan gedir. Azərbaycan üçün əsas məsələ dəyişikliklərin hansı formada aparılması deyil, ərazi iddiasına əsas verən istinadların qüvvədən düşməsidir. Paşinyan seçkilərin nəticəsini sülh siyasətinə verilən ictimai dəstək kimi təqdim edir. Əgər hökumət bu nəticəni belə qiymətləndirirsə, həmin dəstəyi konkret qərarlara çevirmək məsuliyyətini də qəbul etməlidir. Sülh prosesindən danışmaqla yanaşı, bu prosesin necə həyata keçiriləcəyini də əməli fəaliyyətdə real göstərmək lazımdır. Əlbəttə, burada nəzərə alınmalı ciddi maneə var. Ermənistan Konstitusiyasına görə qüvvədə olan Konstitusiyanın mətninin dəyişdirilməsi və ya yeni Konstitusiyanın qəbulu referendum yolu ilə həyata keçirilə bilər. Konstitutsiya məsələsinin referenduma çıxarılması üçün parlamentdə üçdə iki səs çoxluğu ilə qərar qəbulu tələb olunur. Paşinyanın partiyası son ümumi seçkilərdə parlament çoxluğunu qorusa da, konstitusiya referendumunu təyin etmək üçün tələb olunan üçdə iki çoxluğa malik deyil. Buna görə də baş nazirin təkbaşına qərar verərək prosesi dərhal başa çatdıra biləcəyini söyləmək düzgün olmazdı. Lakin parlamentdə kifayət qədər səsin olmaması siyasi təşəbbüs göstərməmək üçün əsas sayıla bilməz. Əksinə, belə vəziyyət hökumətdən daha aydın fəaliyyət tələb edir: dəyişiklik layihəsinin məzmununu açıqlamaq, parlamentdə zəruri dəstəyi toplamaq üçün danışıqlar aparmaq, cəmiyyətə hüquqi problemin mahiyyətini izah etmək və mərhələlərin təqvimini təqdim etmək. Strateji prioritetin əsas meyarı onun çıxışlarda neçə dəfə səsləndirilməsi və ya dəfələrlə təkrarlanması deyil, həyata keçirilməsi üçün konkret hansı işlərin görülməsidir. Bu baxımdan Ermənistan hakimiyyətinin prosesləri sürətləndirmək üçün zəruri olan addımları atmamasını müəyyən amillərtlə əlaqələndirmək olar. Hesab edirəm ki, əsas amil kimi daxili siyasi riskləri göstərmək olar. Konstitusiya məsələsi Ermənistan daxilində dövlətin gələcəyi və keçmiş Qarabağ siyasəti haqqında mübahisələrlə bağlıdır. Hökumət bu mövzuda təşəbbüsün müxalifət tərəfindən ona qarşı istifadə olunacağından ehtiyat edir. Nəzərə alınmalıdır ki, son parlament seçkiləri Ermənistan cəmiyyətində revanşizm əhval ruhiyyəsinin kifayət qədər güclü olduğunu göstərdi. Belə bir şəraitdə, bir tərəfdən, parlamentdə referendumun təyin olunması haqqında qərarın qəbul olunmama riski, digər tərəfdən isə konstitusiya dəyişikliklərinin referendumda tələb olunan səs çoxluğunu toplaya bilməməsi riski var”.
Q. Əlibəylinin fikrincə, Konstitusiya dəyişikliyi məsələsində Paşinyan hakimiyyətinin tələsməməsini xarici amillərlə də əlaqələndirmək olar: “Burada əsasən Rusiya və İran amillərini göstərmək olar. Hər iki dövlət sülh sazişinin imzalanmasını və regionda sabit sülhün formalaşmasını Cənubi Qafqazdakı son təsir imkanlarının itirilməsi ilə nəticələnəcəyini qəbul edir və Paşinyan hakimiyyətinə təzyiqlər yolu ilə sülh prosesinin tamamlanmasını ləngidirlər. Daha bir mümkün ehtimal bundan ibarətdir ki, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərdəki faktiki normallaşma, yəni sülhün artıq real olması Ermənistan hakimiyyətində ümid yarada bilər ki, Konstitusiya məsələsinə münasibətdə Azərbaycanın mövqeyi zaman keçdikcə yumşala bilər. Bu məsələdə Azərbaycana mümkün xarici təsirlərin olacağı barədə Ermənistan hakimiyyətinin gözləntilərini də istisna etmək olmaz. Lakin bir müddət əvvəl Azərbaycan tərəfinin konstitusiya ilə bağlı şərti təkrar vurğulaması Paşinyan hakimiyyətinin həmin ümidinin və gözləntilərinin etibarlı əsasının olmadığını göstərir. Burada Paşinyanın Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh artıq reallığa çevrilib, lakin hələ tam institusional rəsmiləşmə əldə etməyib sözlərini də ikibaşlı siyasi təsirini də nəzərdən qaçırmaq olmaz. Bu fikir bir tərəfdən cəmiyyətə müəyyən ümidlər verir, sülhün faydalarını və iqtisadi əməkdaşlığı təşviq edir. Lakin prosesin tamamlanmasına ehtiyac qalmadığı təəssüratını da yarada bilər. Hökumət sülhü əldə edilmiş nəticə kimi təqdim etdikcə, onun hüquqi təminatını yaratmaq üçün təcililik hissi zəifləyə bilər. Halbuki, davamlı sülh indiki rəhbərlərin münasibətindən daha möhkəm əsaslara söykənməlidir. Azərbaycanın tələb etdiyi hüquqi dəyişikliklərin siyasi məntiqi də budur: gələcəkdə hakimiyyət dəyişəndə köhnə ərazi iddialarının yenidən dövlət siyasətinə çevrilməsi üçün zəmin qalmasın. Bu baxımdan məsələ bugünkü bəyanatlara inanmaqdan daha genişdir - sabahkı münasibətlərin təminatından söhbət gedir.
Başqa sözlə, sülhün reallığa çevrildiyini söyləmək ümid yaradır. Onun hüquqi təminatını yaratmaq isə məsuliyyət tələb edir. Ermənistan hökumətinin qarşısındakı əsas sınaq indi məhz bu məsuliyyət məsələsidir”.
Vidadi ORDAHALLI
