Azərbaycanda ictimai nəqliyyat sisteminin əsas hissələrindən birini avtobuslar təşkil edir. Minlərlə insan hər gün işə, təhsil müəssisələrinə və digər ünvanlara getmək üçün avtobuslardan istifadə edir. Lakin avtobus parkının böyük hissəsinin köhnə olması ictimai nəqliyyatın keyfiyyəti və təhlükəsizliyi ilə bağlı ciddi suallar yaradır.
Dövlət Statistika Komitəsinin (DSK) hesabatına görə, Azərbaycandakı avtobusların 87 faizinin yaşı 10 ildən, 61 faizinin yaşı isə 20 ildən yuxarıdır. DSK-nın məlumatına görə, 2025-ci ildə ölkədəki avtobusların ümumi sayı 33 min 186 ədədə çatıb. Bu göstərici 2024-cü ildə 32 min 107 ədəd təşkil edirdi. Artıma baxmayaraq, avtobus parkında köhnə nəqliyyat vasitələrinin payı yüksək olaraq qalır. 2025-ci ilin sonuna olan məlumata görə, istismar müddəti 10–20 il olan avtobusların sayı 8 min 776, yaşı 20 ildən yuxarı olanların sayı isə 20 min 274 ədəd təşkil edib. Nəticədə ölkənin avtobus parkındakı nəqliyyat vasitələrinin 87.5 faizinin yaşı 10-u, 61 faizindən çoxunun yaşı isə 20-ni keçib. Son illər Azərbaycanda, xüsusilə paytaxt Bakıda vətəndaşlar həm tıxaclardan, həm də sərnişin avtobuslarının durumundan şikayətlənirlər. Xüsusilə isti havada bəzi avtobuslarda kondisionerin olmamasından gileylər eşidilir. Rəsmi açıqlamalara görə isə, son illər paytaxtın bir sıra marşrut xətlərinə müasir avtobuslar cəlb edilib. Bu müasir avtobuslarda gediş haqqı digərlərindən 10 qəpik bahadır.
Köhnə avtobusların digər mühüm problemi sərnişin rahatlığı ilə bağlıdır. Müasir avtobuslarda kondisioner, istilik sistemi, rahat oturacaqlar, aşağı döşəmə və əlilliyi olan şəxslərin istifadəsi üçün uyğunlaşdırılmış girişlər kimi imkanlar nəzərdə tutulur. Köhnə nəqliyyat vasitələrinin bir hissəsində isə bu standartların təmin edilməsi çətinləşir. Yay aylarında havalandırmanın zəif olması, qışda salonun lazımi səviyyədə qızdırılmaması və avtobusların həddindən artıq sıx olması sərnişinlərin gündəlik narahatlığını artırır.
Avtobusların “yaşlanması” ekoloji problemlərə də təsir göstərir. Köhnə mühərriklər yanacağı daha səmərəsiz istifadə edir və atmosferə daha çox zərərli tullantı buraxır. Böyük şəhərlərdə, xüsusilə nəqliyyat sıxlığının yüksək olduğu ərazilərdə köhnə avtobusların çoxluğu havanın keyfiyyətinə mənfi təsir göstərən amillərdən birinə çevrilir. Bu səbəbdən avtobus parkının yenilənməsi yalnız nəqliyyat məsələsi deyil, həm də şəhər ekologiyası baxımından əhəmiyyətli məsələdir. Müasir, təhlükəsiz və əlçatan ictimai nəqliyyat sisteminin qurulması üçün avtobus parkının yenilənməsi və texniki nəzarətin gücləndirilməsi mühüm addımlardır. İctimai nəqliyyatın keyfiyyəti artdıqca həm sərnişinlərin gündəlik rahatlığı, həm də şəhərlərin nəqliyyat mühiti yaxşılaşa bilər.
Ramil QULİYEV
