Putin və Tramp arasında əvvəlki görüşlərdən sonra ciddi nəticələrin əldə olunmadığı nəzərə alınarsa, Moskvanın növbəti görüşdən yenidən böyük nəticələr gözləməsinin əsas səbəbi nədir? Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov bildirib ki, Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə ABŞ Prezidenti Donald Trampın Çində keçiriləcək APEC (Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlığı – Asia-Pacific Economic Cooperation) sammitində görüşməsi yalnız iki ölkə üçün deyil, bütövlükdə dünya üçün əhəmiyyətli ola bilər. Peskov Putinin belə bir sammitdə Trampla görüşməkdən məmnun qalacağını da deyib.
Rusiya tərəfinin bu görüşə ümidlərini artıran hansı amillər var və Moskva hansı konkret məsələlər üzrə irəliləyiş gözləyə bilər?
Tofiq Abbasov: "Tramp-Putin görüşündən böyük irəliləyiş gözləmək sadəlövhlük olar"
Politoloq Tofiq Abbasov "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, ABŞ və Rusiya liderlərinin görüşləri, nəticə əldə olunmasa belə, tərəflərin mövqelərini tutuşdurması və müəyyən məsələlər üzrə yaxınlaşma imkanlarını araşdırması baxımından əhəmiyyətlidir.
Onun sözlərinə görə, belə görüşlərdən bütün əsas problemlərin həllini gözləmək real deyil: "Çünki bu iki ölkə ümumiyyətlə bir-biri ilə rəqabətdədir. Bu rəqabət həm də düşmənçilik anlamına gəlir. Onlar bir-birini təqib edir, qarşı tərəfin ərazilərində kəşfiyyat fəaliyyəti aparırlar. Digər tərəfdən, ən mühüm məsələlərdə bir-birini üstələməyə çalışırlar".
Politoloq qeyd edib ki, xüsusilə süni intellekt, robotlaşma və yeni texnologiyaların sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə ABŞ-Rusiya rəqabəti daha geniş müstəviyə keçib. Onun fikrincə, ABŞ-ın əsas məqsədlərindən biri Rusiya və Çin qarşısında texnoloji və iqtisadi üstünlüyünü qorumaqdır.
T.Abbasov hesab edir ki, hazırkı mərhələdə enerji və geosiyasi məsələlər də ABŞ üçün ciddi əhəmiyyət daşıyır. Onun sözlərinə görə, müxtəlif regionlarda baş verən proseslər Vaşinqtonun enerji siyasətinə və qlobal iqtisadi maraqlarına təsir göstərir.
Politoloq qarşıdakı Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (APEC) tədbiri çərçivəsində keçirilə biləcək ABŞ-Rusiya təmaslarının da məhz dəyişən beynəlxalq şərait fonunda baş tutacağını bildirib. Onun fikrincə, tərəflər ilk növbədə qarşı tərəfin hansı istiqamətlərdə zəiflədiyini və hansı sahələrdə mövqelərini gücləndirdiyini qiymətləndirəcəklər.
T.Abbasov Alyaskanın Ankoric şəhərində keçirilən əvvəlki görüşlə bağlı da danışıb. O bildirib ki, həmin görüş ətrafında "Ankoric ruhu" və "Ankoric fəlsəfəsi" kimi ifadələr işlədilsə də, nəticədə tərəflərin əsas mövqelərində ciddi dəyişiklik baş verməyib.
Politoloqun sözlərinə görə, Ukrayna müharibəsinin dayandırılması ilə bağlı Donald Trampın əvvəl səsləndirdiyi gözləntilər də tam reallaşmayıb. O hesab edir ki, Tramp siyasi fəaliyyətində şou elementlərindən geniş istifadə edir və bunu ictimaiyyət qarşısında siyasi uğur kimi təqdim etməyə çalışır.
T.Abbasov Trampın siyasi fəaliyyəti ilə bağlı sərt fikirlər də səsləndirib. O, Trampın əvvəlcə sistemdən kənar siyasətçi, daha sonra isə uğurlu biznesmen kimi təqdim edildiyini, lakin bu yanaşmaların mübahisəli olduğunu bildirib. Politoloq həmçinin Qəzza ilə bağlı ABŞ siyasətində Tramp administrasiyasının planlarına toxunaraq, burada böyük iqtisadi və siyasi layihələrin müzakirə edildiyini qeyd edib.
Politoloq hesab edir ki, qarşıdakı görüş ABŞ prezidentinin daxili siyasi gündəliyi baxımından da əhəmiyyət daşıya bilər. Onun sözlərinə görə, aralıq seçkilər ərəfəsində Trampın müəyyən siyasi nəticələrə ehtiyacı var və Rusiya ilə münasibətlərdə əldə olunacaq hər hansı irəliləyiş Vaşinqton üçün əhəmiyyətli ola bilər.
"İndi daha çox Donald Trampın Vladimir Putinə, Kremlin rəhbərinə ehtiyacı var. Görək, Rusiya buna imkan verəcəkmi, əsas məsələ budur", – deyə T.Abbasov bildirib.
Onun fikrincə, hazırda həm ABŞ, həm də Rusiyanın beynəlxalq mövqelərində müəyyən problemlər mövcuddur. Rusiya Ukrayna məsələsində öz məqsədlərinə çatmağa çalışır, ABŞ isə, İranla bağlı yaranmış vəziyyət də daxil olmaqla, bir sıra mürəkkəb geosiyasi problemlərlə üzləşir.
T.Abbasov bildirib ki, beynəlxalq münasibətlərdə yeni güc mərkəzlərinin fəallaşması da ABŞ-Rusiya münasibətlərinə təsir göstərir. Türkiyə, İran və Pakistan kimi ölkələrin beynəlxalq siyasətdə fəallığının artması qlobal güclər nisbətinə əlavə dinamika gətirir.
Politoloq hesab edir ki, bütün bunlara görə ABŞ və Rusiya liderlərinin qarşıdakı görüşündən böyük nəticələr gözləmək doğru olmaz. Bununla belə, görüşün özü mühüm siyasi hadisədir: "Orada Çinin də nümayəndəsi olacaq, Çin sədri Si Cinpin də iştirak edəcək. Odur ki, növbəti görüşdə liderlərin ən azı gələcəyə dair ümidləri gücləndirmək üçün nikbin mesajlar verməsi mümkündür".
Dəniz NƏSİRLİ
