Ermənistan hakimiyyəti xarici ticarətini şaxələndirmək üzərində işləyir. İrəvanın yaxın planlarına İran qazının tədarükünü artırmaq və Azərbaycana mal ixrac etmək daxildir. İrəvan bunun Ermənistan-Rusiya münasibətlərindəki gərginliklə əlaqəli olduğunu etiraf edir, lakin Moskva ticarət məhdudiyyətlərini qaldırsa belə, bu planların dayandırılmayacağını qeyd edir.
Bunlar fonunda Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev bildirib ki, TRIPP təkcə nəqliyyat arteriyası kimi deyil, həm də fiber-optik kabellər, elektrik xətləri və neft-qaz boru kəmərləri üçün boru kəməri kimi istifadə edilə bilər: "Bizim Azərbaycanın əsas ərazisindən Ermənistan vasitəsilə Naxçıvana elektrik xətlərinin çəkilməsi üçün hazır layihəmiz var. Mütəxəssislərimiz Ermənistan ərazisini araşdırıb və elektrik stansiyaları üçün yerləri müəyyən ediblər". İlham Əliyev daha sonra bildirib ki, Ermənistandakı atom elektrik stansiyası köhnəlib və bütün region üçün təhlükə yaradır: “Azərbaycan və Türkiyə dəfələrlə narahatlıqlarını ifadə ediblər. Atom elektrık stansıyasının ömrünü qeyri-müəyyən müddətə uzatmaq olmaz; gec-tez onu bağlamaq lazım gələcək. Təbii ki, əgər o bağlanarsa, Ermənistan bütövlükdə enerji böhranı ilə üzləşəcək. Buna görə də alternativ enerji mənbəyinin mövcudluğu yalnız faydalı olacaq". Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan bütün bunlara müsbət cavab verib. O, İrəvanın Bakı ilə elektrik enerjisi ticarəti etməyə hazır olduğunu bildirdi. Bu baxımdan, o, Ermənistanda süni intellekt fabrikləri də daxil olmaqla yeni məlumat mərkəzlərinin inşası planlarını nəzərə alsaq, enerji potensialının inkişaf etdirilməsinin xüsusilə aktual olduğunu qeyd etdi: "Strategiyamız 100% enerji müstəqilliyidir. Lakin bu, beynəlxalq elektrik enerjisi ticarətindən kənarlaşdırılacağımız anlamına gəlmir. Bəzən ixrac edə, bəzən idxal edə bilərik, o cümlədən Azərbaycanla tərəfdaşlıq qurmaqla".
Bundan əlavə, baş nazirin sözlərinə görə, Ermənistanın Rusiya ilə münasibətləri normallaşsa və ticarət məhdudiyyətləri qaldırılsa belə, İrəvan ixracının şaxələndirilməsi üzərində işləməyə davam edəcək: "İxrac və ya idxalımızın tək bir halqadan əhəmiyyətli dərəcədə asılı olması problem yaradır". Bu kontekstdə Ermənistan lideri Azərbaycana yerli məhsulların çatdırılmasının tezliklə başlayacağını elan edib. Diqqətəlayiq haldır ki, Paşinyan hökumətinin əleyhdarları Azərbaycanla əməkdaşlıq perspektivləri ilə bağlı fərqli fikirlər səsləndiriblər. Keçmiş prezident Robert Köçəryanın "Hayastan" fraksiyası bildirib ki, Bakı Ermənistanın suverenliyini sarsıtmaq üçün TRIPP-dən istifadə edəcək və buna görə də layihənin qarşısı nəyin bahasına olursa olsun alınmalıdır. Ev dustaqlığında olan oliqarx Samvel Karapetyanın "Güclü Ermənistan" fraksiyasının lideri Narek Karapetyan bildirib ki, əgər bir ölkə kommunikasiyalarını Ermənistandan keçirmək istəyirsə, bunu Ermənistan qanunlarına uyğun olaraq və bunun üçün pul ödəməklə etmək hüququna malikdir.
Eyni zamanda, İrəvan Tehranla iqtisadi əməkdaşlığı inkişaf etdirir. İran kənd təsərrüfatı nazirinin müavini Əkbər Fəthi ilə görüşündə Ermənistanın iqtisadiyyat naziri Gevork Papoyan məhsul və heyvandarlıq istehsalı, istixanaların inkişafı, soyuducu qurğular və digər infrastruktur sahələrində birgə iş üçün böyük potensialı qeyd edib. Papoyan həmçinin ölkəsinin İran bazarındakı iştirakını genişləndirməkdə və yüksək keyfiyyətli İran məhsullarını idxal etməkdə maraqlı olduğunu bildirib. Paşinyan öz növbəsində İslam Respublikası ilə sərhəddə təxminən 20 milyon dollar sərmayə qoyulan yeni gömrük keçid məntəqəsinin tikildiyini açıqlayıb.
Lakin İran Ermənistanı təkcə bazarı ilə deyil, həm də enerji ehtiyatları ilə cəlb edir. 2009-cu ildə ölkələr İranın Ermənistana elektrik enerjisi müqabilində qaz tədarük edəcəyi barədə müqavilə imzaladılar. Ermənistan İrandan ildə təxminən 400-500 milyon kubmetr qaz alır və alınan hər kubmetr üçün 3 kVt/saat elektrik enerjisi verir. Hazırda ölkələri ildə maksimum 2,3 milyard kubmetr tutumlu qaz kəməri və ümumi gücü 330 MVt olan iki elektrik ötürücü xətti birləşdirir. Bundan əlavə, İrəvan və Tehran üçüncü 400 kV-luq elektrik ötürücü xəttinin tikintisini müzakirə edirlər. Bu, Ermənistan hakimiyyəti üçün vacib bir diqqət sahəsidir, çünki İrəvan açıq şəkildə Avropa inkişaf yolu ilə bağlı gərginliyin Rusiya qazının qiymətlərinin artmasına səbəb ola biləcəyindən narahatdır. Xatırladaq ki, "Qazprom" 2025-ci ildə Ermənistana təxminən 2,7 milyard kubmetr qaz tədarük edib.
Tahir TAĞIYEV
