“Əqli mülkiyyətlə bağlı yuxarı yaş təbəqələri üçün cəza tədbirləri ağırlaşdırılmalıdır”. Bunu elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev Azərbaycan Əqli Mülkiyyət Agentliyinin Ümumdünya Əqli Mülkiyyət Təşkilatının nümayəndə heyəti ilə görüşündə çıxışı zamanı deyib.
Nazir qeyd edib ki, plagiatı sübut edilmiş adamın elmi fəaliyyəti ömürlük qadağan olunmalıdır. Bunun başqa yolu yoxdur: “İstinad anlayışı ilə şəxsən mən 20 yaşımda tanış olmuşam. Bu özü, aydın məsələdir ki, həm də bir psixoloji proses və anlayışdır. Ona görə də bu məsələlər şagirdlərə, tələbələrə ən yaxşı formada izah edilməlidir. Məktəb illərindən bu dəyər aşılanmalıdır”.
Plagiatı sübut edilmiş adamın elmi fəaliyyətinin ömürlük qadağan olunması fikri ictimaiyyət arasında müzakirələrə səbəb olub.
“Plagiatlıqla mübarizədə sistem təkmilləşdirilməlidir, bu sahədə mütləq şəkildə cəza mexanizmi tətbiq olmalıdır”
Fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi yanında İctimai Şuranın üzvü İlqar Orucov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, elmlə məşğul olan bir şəxs plagiatlıqla işini görürsə, o ali əxlaqına zidd fəaliyyət göstərir: “Hesab edirəm ki, həmin şəxslərlə bağlı sərt şəkildə tədbirlər görülməlidir. Plagiatlıqla məşğul olan şəxsə veriləcək cəza mütləq şəkildə onun işinə təsir etməlidir. Plagiatlıqla məşğul olan şəxsin elmi fəaliyyəti dayandırılmalıdır. Onu da deyim ki, bu istiqamətdə Azərbaycanda müəyyən tədbirlər görülür. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası bu sahədə araşdırma aparır. Elmi işin plagiat olduğu müəyyən olunarsa imtina cavabı verilir. Həmçinin, elmi ad üçün eyni mövzu üzrə yenidən müdafiə etməsinə belə icazə verilmir. Məlum mövzu ilə bağlı cənab nazir çox doğru buyurur ki, Azərbaycanda təqdim olunan elmi işlər arasında plagiatların sayı normadan çoxdur. Yaxşı olar ki, plagiatlıqla məşğul olan şəxslər elmi fəaliyyətdən uzaq dursun”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, elmlə məşğul olan şəxslər plagiatı yaxşı nümunə olaraq təşviq etməməlidir. Həqiqi elm adamları plagiatlıqla mübarizədə aktiv olmalıdır.
Ekspert hesab edir ki, Azərbaycanda elmi işlərin keyfiyyətinin aşağı düşməsinin səbəblərindən biri də məhz plagiatlıqdır. Təəssüf ki, son illər bu sahədə olan boşluqdan xeyli sayda insan istifadə edib. Acınacaqlısı odur ki, plagiat işlər sonda müsbət nəticə ilə təsdiqlənib: “İstənilən peşənin sahibi rahatlıqla elmi dərəcə alırdı. Bank sektorunda çalışan, parlament işçisi, mədəniyyət sahəsində fəaliyyət göstərən şəxslərin elmi dərəcəsi var. Bunun qarşısı alınmalıdır. Kənardan gəlmiş şəxslərin tək məqsədi adının qarşısında hansısa elmi dərəcənin olmasıdır. Bu şəxslərin çox rahatlıqla elmi iş yazdırdıqlarının şahidi olmuşuq. Onların müdafiə şuralarından necə asanlıqla keçdiyini müşahidə etmişik. Zənnimcə, plagiatlıqla mübarizədə sistem təkmilləşdirilməlidir. Bu sahədə mütləq şəkildə cəza mexanizmi tətbiq olmalıdır. Cəza mexanizmi tətbiq olunarsa gələcəkdə kimsə plagiatlıqla məşğul olmaq barədə belə düşünməz. Ümumiyyətlə, elmi əxlaqa sahib ola bilməyən şəxs alim ola bilməz. Elm saxtakarlığı sevmir. Elmi fəaliyyətlə məşğul olan şəxs davranışı ilə cəmiyyətə nümunə olmalıdır. Alimlər cəmiyyət üçün örnək olmalı halda onların saxta yolla elmi iş yazdırması düzgün deyil. Yaxşı olar ki, plagiatlıqla məşğul olan şəxslərin kimliyi ictimaiyyətə açıqlansın. Plagiatlığın hansı səviyyədə, meyarda olması da açıqlanmalıdır. İctimai qınaq olmasa bu sahədə dönüş əldə edə bilmərik”.
Günel CƏLİLOVA
