Rəşad Bayramov: “Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesi Tramp üçün son dərəcə əlverişli bir uğur hekayəsinə çevrilə bilər”
Məlum olduğu kimi, Birləşmiş Ştatlar prezidenti Donald Trampın bir sıra səylərinə baxmayaraq, nə İranla müharibədə ciddi nəticə əldə etdi, nə də Rusiya-Ukrayna müharibəsini dayandıra bildi. Bu tərəfdən də noyabrda Konqresə keçiriləcək aralıq seçkiləri yaxınlaşır və seçkiyə heç bir uğur əldə etmədən getmək məğlubiyyət vəd edir.
Belə bir vaxtda Birləşmiş Ştatlar bütün imkanlarını səfərbər edib Azərbaycanla Ermənistan sülh sazişinin imzalanmasını tezləşdirə və təmin edə bilərmi? Nəzərə almaq lazımdır ki, iki ölkə arasında sülh sazişinin paraflanması Trampın iştirakı ilə 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda baş tutub. Bu baxımdan Azərbaycanla Ermənistan arasında yekun sülh sazişi imzalanarsa və İrəvan bu çərçivədə Konstitusiyada məlum düzəlişlə bağlı üzərinə öhdəlik götürərsə, bu, Trampın seçkidə uğur qazanmasına təsir edə bilərmi?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən AMİP Ali Məclisinin sədri Rəşad Bayramov bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Həqiqətən də seçki dövründə Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesi Tramp üçün son dərəcə əlverişli bir uğur hekayəsinə çevrilə bilər. Çünki 2026-cı ilin noyabrında keçiriləcək aralıq seçkilər ərəfəsində Trampın əsas problemi onun özünü təqdim etdiyi “müharibələri bitirən prezident” obrazının bir sıra istiqamətlərdə arzu olunan nəticəni verməməsidir. İranla qarşıdurma hələ də tam həllini tapmayıb. Ukrayna müharibəsinin başa çatdırılması istiqamətində danışıqlar davam etsə də, yekun razılaşma yoxdur. Bunun nəticəsidir ki, Tramp xarici siyasət sahəsində nəticələr baxımından çətin vəziyyətdədir və reytinqi də təxminən 33 faizə düşüb. Belə şəraitdə Cənubi Qafqazda sülh sazişinin imzalanması Tramp administrasiyasına nisbətən daha asan əldə edilə bilən diplomatik dividend verə bilər. Üstəlik, proses artıq müəyyən mərhələni keçib. Məlumdur ki, 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin iştirakı ilə birgə deklarasiya imzalanıb və sülh sazişinin yekunlaşdırılması istiqamətində yol xəritəsi müəyyənləşdirilib. ABŞ-ın sonrakı diplomatik fəallığı və regional bağlantı layihələrinə marağı da göstərir ki, Vaşinqton bu prosesi geniş geosiyasi və iqtisadi layihənin tərkib hissəsi kimi görür.
Lakin burada mühüm bir məhdudiyyət var. O da Ermənistan Konstitusiyasıdır. Vaşinqton tərəfləri danışıqlar masasına gətirə, iqtisadi və siyasi stimullar təqdim edə, hətta hansısa formada diplomatik təzyiq də göstərə bilər. Ancaq Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsi kimi daxili siyasi qərarı birbaşa təmin edə bilməz. Hazırda məhz bu məsələ sülh sazişinin tam rəsmiləşdirilməsi qarşısında əsas siyasi maneələrdən biri olaraq qalır. Ermənistan daxilində konstitusiya dəyişikliklərinin necə və nə vaxt keçiriləcəyi hələ tam aydın deyil”.
Bütün bunlara baxmayaraq, R. Bayramovun fikrincə, ABŞ-ın təsir imkanları kifayət qədər genişdir: “Vaşinqton İrəvana iqtisadi, texnoloji və təhlükəsizlik istiqamətində ciddi perspektivlər təqdim etməklə konstitusiya məsələsinin Ermənistan cəmiyyətində qəbul edilə biləcək çərçivəyə salınmasına yardım göstərə bilər. Son dövrdə ABŞ-ın Ermənistanla texnologiya və investisiya sahəsində yaratdığı təşviqlər bu yanaşmanın artıq praktik elementlər qazandığını göstərir. Əgər saziş imzalansa və Ermənistan tərəfi Konstitusiyada Azərbaycana qarşı ərazi iddialarına dair müddəaların aradan qaldırılması istiqamətində konkret öhdəlik götürsə, bunun Tramp üçün siyasi əhəmiyyəti danılmaz olar. Bu, ona seçicilərə uzunmüddətli münaqişəni tamamilə həll etdik mesajını verməyə imkan yaradar. Lakin bunun seçkilərdə avtomatik olaraq böyük üstünlük yaradacağını söyləmək də sadəlövlük olardı. Bəli müəyyən bir təbəqəyə təsir baxımından bu kimi hallar müsbət divident gətirə bilər. Amma ABŞ seçicisinin böyük ölçüdə əsas gündəmi xarici siyasətdən daha çox inflyasiya, yanacaq qiymətləri, iqtisadi vəziyyət və daxili problemlərdir. Başqa sözlə ABŞ seçicisi üçün İranla münaqişə səbəbilə yanacaq qiymətlərində və bir sıra məhsullarda yaranan qiymət artımı daha vacib göstəricidir nəinki Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh prosesi. Deməli, Azərbaycan-Ermənistan sülhü Tramp üçün seçkini qazandıracaq əsas faktor yox, itirilmiş diplomatik təşəbbüsçü obrazını qismən bərpa edə biləcək mühüm əlavə uğur ola bilər. Bu baxımdan Vaşinqtonun qarşıdakı aylarda prosesi sürətləndirməyə ciddi cəhd göstərəcəyi kifayət qədər real görünür”.
Vidadi ORDAHALLI
