İran münaqişədən yayınmağa çalışsa da, ABŞ və İsrailə qarşı müqavimətini davam etdirəcək. Bunu İran Prezidenti Məsud Pezeşkian bəyan edib. Pezeşkian bildirib ki, İran hər zaman müharibəyə qarşı çıxıb və xalqın maraqları ilə regionun təhlükəsizliyinin münaqişənin qarşısının alınması yolu ilə təmin edilməli olduğunu düşünür. Onun sözlərinə görə, İran indiyədək təcavüz qarşısında özünü cəsarətlə müdafiə edib və bu müqavimət bundan sonra da davam etdiriləcək: “İran indiyədək təcavüz qarşısında necə cəsarətlə müdafiə olunubsa, bu müqavimət də təcavüzkarlar əməllərindən tamamilə peşman olana qədər qətiyyətlə davam edəcək”.
Bu arada İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) Hörmüz boğazının İran tərəfindən qadağan olunmuş və qeyri-təhlükəsiz bölgəsindən keçmək niyyətində olan 2 Amerika gəmisi, 8 neft tankeri və digər bayraqlar altında üzən 10 gəmini hədəfə alıb. Daha əvvəl SEPAH ABŞ-ın İordaniyadakı F-35, F-16, F-15 qırıcılarının təmir-texniki xidmət, hazırlıq, dislokasiya anqarı və qırıcı sığınacaqlarına da hücum edib.
Xatırladaq ki, ABŞ Silahlı Qüvvələrinin Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) İrana aid beş neft tankerini məhv etdiyi barədə məlumat yayıb. ABŞ və İran arasındakı qarşıdurma Hörmüz boğazına nəzarət uğrunda əsl dəniz döyüşünə çevrilib. Hazırda görünən odur ki, tərəflər arasında dənizlərdə döyüş getdikcə daha da şiddətlənəcək. İran, ölkənin bu yaxınlarda təsdiqlənmiş hücum doktrinasına əsaslanaraq, ABŞ ilə oyun qaydalarını dəyişdirmək və daha aqressiv tədbirlərə keçmək niyyətini açıq şəkildə vurğulayır. Hazırda ABŞ və İran arasında savaşın getdiyi əsas ərazi Hörmüz boğazıdır. Burada gəmiçilik faktiki olaraq iflic vəziyyətindədir. Son 10 gün ərzində boğazdan keçən yük gəmilərinin orta gündəlik sayı cəmi 10 olub ki, bu da may ayından bəri ən aşağı göstəricidir. Təhlükəsizlik səbəbindən gəmilər Hörmüz boğazından getdikcə daha az istifadə edirlər. Britaniya Dəniz Ticarət Administrasiyası iyul ayının əvvəlindən bəri Hörmüz boğazı və ətrafında mərmilərin ticarət gəmilərinə dəyməsi ilə bağlı 27 hadisənin qeydə alındığını bildirib. İndi əksər gəmi sahibləri İranın icazəsi olmadan Hörmüz boğazından keçməkdə tərəddüd edir. Amma ABŞ risk etməyə və Amerika hava himayəsi altında belə, boğazdan yükləri, əsasən də nefti daşımağa hazır olan bir neçə şirkət tapıb. Bunlara, ilk növbədə, Biləşmiş Əmirliklərin Əbu-Dabi Milli Neft Şirkətinin gəmiçilik qolu, Səudiyyə Ərəbistanının milli gəmiçilik şirkəti olan “Bahri”, Küveyt Neft Tanker Şirkəti və Cənubi Koreyanın “Sinokor” şirkətləri daxildir. Həmin şirkətlərin tankerləri Hörmüzdən keçməklə Fars körfəzi ilə Oman körfəzi arasında hərəkət edirlər. Bu şəraitdə İran təcrid zonasını Fars və Oman körfəzlərinə qədər genişləndirməyi düşünür. İran Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Möhsün Rezayi isə qeyd edir ki, İran tezliklə Fars körfəzi və Oman körfəzində qadağan olunmuş zona yaradacaq: “Təşəbbüs Hörmüz boğazından kommersiya və hərbi gəmilərin keçidini məhdudlaşdırmaq məqsədi daşıyır. İranın tranzit qaydalarına əməl etməkdən imtina edən gəmilər Tehranın dərhal sanksiyaları və digər tədbirləri ilə üzləşəcəklər. Qaydaları pozan gəmilər qara siyahıya salınacaq və faktiki olaraq təhlükəsizlik zəmanətlərindən məhrum ediləcək. Bu, sığorta təminatı və naviqasiya ilə bağlı çətinliklərə səbəb olacaq. Təşəbbüs 17 iyunda Tehran və Vaşinqton arasında imzalanmış anlaşma memorandumunun faktiki olaraq pozulmasından, eləcə də Amerika tərəfinin Hörmüz boğazında İran mövqelərinə və İran neft tankerlərinə qarşı vəziyyətə uyğun zərbələr endirmək qərarından sonra irəli sürülüb. Qadağan olunmuş zonanın tətbiqi Tramp administrasiyasına təzyiq göstərmək məqsədi daşıyır”.
Xatırladaq ki, Vaşinqton yayın ortalarında İrana qarşı dəniz blokadasını bərpa edib. İndi İranın dənizdə savaş coğrafiyasını genişləndirməsi gəmiçiliyə yeni ağır zərbələrlə yanaşı, qlobal enerji bazarına da ciddi ziyan vurur. Artıq Yaxın Şərq ölkələrindən neft ixracı mart-avqust aylarında ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 45% azalaraq gündəlik orta hesabla 447 min barel səviyyəsinə enib. Hətta analitiklər neft bazarının 2026-cı ilin üçüncü rübündə kəsir yaşayacağını gözləyirlər. Belə vəziyyətdə taxıl və gübrələrin çox hissəsini idxal edən aşağı gəlirli ölkələrdə neft qiymətlərinin artması tez bir zamanda qida çatışmazlığına səbəb ola bilər. “Goldman Sachs Group”un mütəxəssislərinin fikrincə, Yaxın Şərqdə gəmilərə hücumlar artarsa, neftin qiyməti barel üçün 120 dollara qədər yüksələ bilər. Bu da dünya iqtisadiyyatı üçün yeni problem deməkdir.
Tahir TAĞIYEV
