Hörmüz boğazındakı hazırkı vəziyyət, ABŞ-ın İrana qarşı dəniz blokadasının nəticələri dünya bazarlarına getdikcə daha çox təsir edir. Gərginləşmə fonunda İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Möhsün Rzayi Hörmüzdən kənarda yeni bir qadağan olunmuş zona yaratmaq planlarını açıqladı. Onun açıqlamasına görə, bu zona ABŞ-ın dəniz blokadasının başladığı xətdən Hörmüz və Fars körfəzinin müəyyən ərazilərinə qədər uzanacaq. Tehran İranla əlaqələndirilmədən bu zonadan keçməyə çalışan istənilən gəmini sanksiya siyahısına daxil edəcək. Rzayi vurğuladı ki, bu, sığortanın alınması və boğazdan sonrakı tranzitlə bağlı problemlər yaradacaq.
Katib həmçinin Hörmüzün tamamilə bağlı olduğunu vurğulayaraq, ABŞ-ın gəmiçiliyin bərpası ilə bağlı iddialarını "yalan" adlandırıb. O qeyd edib ki, ABŞ iyun memorandumuna əsasən öhdəliklərini yerinə yetirmək üçün praktik addımlar atana qədər boğaz bağlı qalacaq. Alternativ olaraq, Tehran Məsqət ilə birlikdə İslam Respublikası tərəfindən idarə olunan gəmilərin boğazdan keçməsi üçün yeni beynəlxalq dəhliz xəritələri barədə razılığa gəlib. Rezai həmçinin xəbərdarlıq edib ki, İslam Respublikası ekoloji səbəblərdən onları batırmaq niyyətində olmasa da, SEPAH qüvvələri boğazdan keçməyə çalışan əksər gəmilərə hücum edəcək. İranla müharibə başlayandan ABŞ istehlakçıları benzin və dizel yanacağına təxminən 100 milyard dollar əlavə vəsait xərcləyiblər. Bu məbləğ hər iki dəqiqədə təxminən 1 milyon dollar artır. Sentyabrın 7-də açıqlanan bu hesablama Braun Universitetinin İran Müharibəsinin Enerji Xərcləri İzləyicisinin məlumatları əsasında aparılıb. Sistem münaqişənin başladığı 28 fevraldan bəri amerikalıların benzin və dizel yanacağına qeyri-müharibə şəraitinin qiymətləri ilə müqayisədə nə qədər əlavə pul ödədiyini hesablayır. ABŞ-da hər ailəyə təxminən 763 dollar əlavə xərc düşür. Ölkədə təxminən 131 milyon ev təsərrüfatı var. İranla müharibə, Hörmüz boğazı ətrafındakı qarşıdurma enerji təchizatını pozaraq yanacağın qiymətini kəskin artırıb. Qlobal neft tədarükünün 20 faizi bu strateji əhəmiyyətli su yolundan keçir. İran boğazın yenidən açılması üçün şərtləri yerinə yetirilənədək onun bağlı qalacağını bildirib.
Birləşmiş Ştatlar bildirir ki, Hörmüz boğazı beynəlxalq su yoludur və İranın buradan keçid hüququna nəzarət etməsi barədə istənilən iddianı rədd edir. "Reuters" hazırda boğazın tanker hərəkəti üçün əsasən bağlı olduğunu yazır. Ötən ay prezident Donald Tramp amerikalıları benzinin bahalaşmasını qəbul etməyə çağırıb. O, Nyu-Yorkda mitinqdə deyib ki, benzinə görə "cüzi artıq" pul ödəməyə dəyər, çünki bu, "çox şər" bir ölkənin nüvə silahı hazırlamasının qarşısını almağa kömək edəcək. Sentyabrın 7-də ABŞ üzrə benzinin bir qallonunun (4 litr) orta qiyməti 4.15 dollar olub. Braun Universitetinin izləmə sisteminə görə, Kaliforniyada benzinin bir qallonu orta hesabla təxminən 5.86 dollar, Havay adalarında isə 5.39 dollar olub. Yanacağın qiymətlərinin artması öz növbəsində qida qiymətlərinin artmasına səbəb olur, çünki karbohidrogenlər qida zəncirinin hər mərhələsində - gübrə istehsalından hazır məhsulların daşınmasına qədər istifadə olunur.
Tahir TAĞIYEV
