İran Məhkəmə Hakimiyyəti ali liderin qohumu molla Məhəmməd-Baqir Xərrazinin bir aydır həbsdə olduğunu təsdiqləyib. Onun işi Din Xadimləri üzrə Xüsusi Məhkəmədə araşdırılır, lakin hələlik ittiham irəli sürülməyib. Xərrazi Prezident Məsud Pezeşkiana qarşı sərt çıxışları və hökumətin istefasına çağırışları ilə tanınır. O, həmçinin ölkədə mütəşəkkil dəstələrin yaradılmasını təklif edib və ali rəhbər Müctəba Xameneyidən prezidentə qarşı tədbir görülməsini istəyib.
Bu, İranda hakimiyyətin parçalanmasının bir əlaməti ola bilərmi?
"İranda baş verən son hadisə ilk baxışdan adi hüquqi məsələ təsiri bağışlaya bilər. Lakin məsələnin siyasi tərəfinə diqqət yetirdikdə, burada İran hakimiyyət sisteminin daxilində gedən proseslərə dair ciddi siqnallar görmək mümkündür.
Bəhruz Quliyev: "Burada söhbət hakimiyyətin daxilində hansı siyasi xəttin üstün gəlməsi uğrunda mübarizənin mümkün əlamətlərindən gedir"
İran Ədliyyə Hakimiyyətinin Məhəmməd-Baqir Xərrazinin artıq təxminən bir aydır həbsdə olduğunu rəsmən təsdiqləməsi təsadüfi hadisə deyil. Xüsusilə ona görə ki, Xərrazi sıradan bir din xadimi deyil. O, hakimiyyətin ali çevrələri ilə ailə əlaqələri olan, "Hizbullah İran" adlı təşkilatın rəhbəri kimi təqdim edilən və son həftələrdə prezident Məsud Pezeşkiana qarşı sərt mövqeyi ilə diqqət çəkən fiqurdur." Bu fikirləri "Səs" qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında deyib.
Ekspert bildirib ki, daha mühüm məqam isə onun təkcə Pezeşkian hökumətini tənqid etməsi deyil. Xərrazi İran İslam Respublikasının mövcud idarəçilik modelini belə hədəfə alan fikirlər səsləndirib, hökumətin dəyişdirilməsi üçün geniş təşkilatlanma çağırışları edib və ölkədə 250 min nəfərlik şəbəkə yaradılmasını təklif edib. Eyni zamanda o, Pezeşkianın hakimiyyətdə uzun müddət qala bilməyəcəyini iddia edib.
Burada artıq söhbət sadəcə "radikal din xadiminin açıqlamaları"ndan getmir. Söhbət hakimiyyətin daxilində hansı siyasi xəttin üstün gəlməsi uğrunda mübarizənin mümkün əlamətlərindən gedir.
İranın siyasi sistemi onsuz da mürəkkəb və çoxqatlı hakimiyyət strukturu üzərində qurulub. Prezident seçki yolu ilə müəyyənləşsə də, əsas strateji və təhlükəsizlik məsələlərində ali rəhbərlik, onun ətrafındakı təsir qrupları, İnqilab Keşikçiləri, dini institutlar və digər güc mərkəzləri böyük rol oynayır.
Məhz buna görə Xərrazinin, Pezeşkiana qarşı çıxışları ilə yanaşı, hakimiyyətin ən yüksək dairələri barədə iddialar səsləndirməsi diqqət çəkir. Üstəlik, onun Xameneyi ailəsi ilə yaxın qohumluq əlaqəsinin olması bu çıxışların siyasi çəkisini daha da artırır.
Buradan bir mühüm siyasi nəticə çıxarmaq olar ki, İran hakimiyyətində fikir ayrılıqları artıq yalnız hakimiyyətin kənarında deyil, sistemin öz daxilində də görünür.
Amma bunu hələ “İranda hakimiyyət parçalanıb” kimi təqdim etmək düzgün olmaz. Daha doğru ifadə budur ki, İran hakimiyyətinin daxilində müxtəlif siyasi və ideoloji qruplar arasında ziddiyyətlərin dərinləşməsi müşahidə olunur.
Xərrazinin həbs edilməsi də bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki hakimiyyət onun fikirlərini sadəcə siyasi polemika kimi qiymətləndirməyib, məsələni hüquqi müstəviyə keçirib. Ədliyyə orqanlarının açıqlamasına görə, araşdırma hələ ilkin mərhələdədir və yekun ittiham və hökm yoxdur.
Bu, Tehranın bir tərəfdən hakimiyyət daxilində nəzarəti qorumağa çalışdığını, digər tərəfdən isə sistem daxilindən gələn radikal çağırışların artıq təhlükəli həddə çatdığını göstərən siqnal kimi oxuna bilər.
"Hesab edirəm ki, İran üçün əsas problem də məhz budur ki, xarici təzyiqlər, iqtisadi çətinliklər və regional qarşıdurmalar fonunda daxildə siyasi konsensus zəifləyirsə, hakimiyyətin müxtəlif qanadları arasında mübarizə daha sərt xarakter ala bilər.
Xərrazi hadisəsi buna görə yalnız bir şəxsin həbsi deyil. Bu hadisə İranın siyasi sistemində 'kim idarə edir, hansı xətt üstün gələcək və ölkənin gələcək kursunu kim müəyyənləşdirəcək' suallarının yenidən aktuallaşdığını göstərir.
Əgər belə çıxışlar ayrı-ayrı şəxslərlə məhdudlaşmayıb başqa nüfuzlu fiqurlar tərəfindən də təkrarlanarsa, artıq bunu hakimiyyət daxilində daha ciddi parçalanma prosesinin başlanğıcı kimi qiymətləndirmək üçün əsaslar yarana bilər.
Bu gün isə daha ehtiyatlı nəticə belədir ki, İranda hakimiyyət hələ parçalanmayıb, lakin hakimiyyət daxilində çatların və ideoloji-siyasi ziddiyyətlərin üzə çıxması üçün kifayət qədər ciddi əlamətlər var. Xərrazinin həbsi isə həmin çatların nə qədər dərin olduğunu göstərən mühüm siyasi testə çevrilib."-deyə, B.Quliyev əlavə edib.
Dəniz NƏSİRLİ
