Sputnik Armeniya-nın yazdığına görə, Azərbaycanın AzerGold şirkəti Ermənistanla sərhəddə yerləşən Söyüdlü (Sotk) qızıl yatağının Azərbaycanın nəzarətində olan hissəsində qazma və partlatma işlərinə başlayıb. 2025-ci ilin avqustundan burada geoloji kəşfiyyat, topoqrafik ölçmə və qazma işləri aparılır, qazmanın ümumi dərinliyi 18 min metrə çatıb.
Yataq sovet dövründə müəyyən edilmiş sərhəd xəttinin üzərində yerləşir və 2020-ci il müharibəsindən sonra onun böyük hissəsi Azərbaycanın nəzarətinə keçib. AzerGold yatağın ehtiyatlarını iqtisadi dövriyyəyə cəlb etməklə hasilata hazırlıq işlərini davam etdirir.
Söyüdlü qızıl yatağının böyük hissəsinin Azərbaycanın nəzarətində olması və burada hasilata hazırlıq işlərinin başlaması Azərbaycan üçün iqtisadi baxımdan nə qədər əhəmiyyətlidir və Ermənistanla sərhəddə yeni gərginlik yarada bilərmi?
44 günlük Vətən müharibəsindən sonra Azərbaycan işğaldan azad etdiyi ərazilərlə yanaşı, həmin ərazilərdə Ermənistan tərəfindən qanunsuz istismar edilmiş təbii sərvətlərinə də nəzarəti bərpa edib. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun zəngin təbii ehtiyatları, münbit torpaqları və iqtisadi potensialı artıq beynəlxalq investorların da diqqətindədir.
Araşdırmaçı jurnalist, siyasi şərhçi Mətləb Salahov "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Qarabağda həyata keçirilən layihələr və bölgəyə göstərilən beynəlxalq investor marağı ərazilərin iqtisadi potensialının yüksək olduğunu nümayiş etdirir.
Mətləb Salahov: "Kəlbəcərdə qızıl hasilatı Azərbaycanın iqtisadi və siyasi gücünün yeni göstəricisidir"
"Əvvəla ondan başlayaq ki, 44 günlük zəfər müharibəsindən sonra 30 ilə yaxın erməni işğalında olan torpaqlarımızla yanaşı, Ermənistanın qanunsuz şəkildə istismar etdiyi təbii sərvətlərimiz də geri qaytarıldı. Qarabağ ərazisindəki təbii sərvətlərin, coğrafiyanın iqtisadi əhəmiyyəti və kənd təsərrüfatı potensialı artıq beynəlxalq investorlar tərəfindən dəfələrlə dilə gətirilib. Qarabağda hazırda həyata keçirilən layihələrin geniş vüsət alması da bunu sübut edir", – deyə M.Salahov bildirib.
Onun sözlərinə görə, Qarabağın münbit torpaqlarına, təbii ehtiyatlarına və digər iqtisadi imkanlarına xarici şirkətlərin maraq göstərməsi təsadüfi deyil.
"İri beynəlxalq investorlar əmin olmadıqları ərazilərə nəzər belə salmazlar, o ki qalsın, ora sərmayə qoymağa can atsınlar. Bu o deməkdir ki, iri investorlar və Avropanın aparıcı dövlətləri Qarabağ ərazisindəki təbii sərvətlərin işlənməsi və iqtisadi potensialın reallaşdırılması istiqamətində Azərbaycanla əməkdaşlıqda maraqlıdırlar. Bu fakt həm də Azərbaycan əleyhinə mövqe sərgiləyən qüvvələr üçün iqtisadi əhəmiyyət daşıyan ciddi siyasi zərbədir", – deyə siyasi şərhçi vurğulayıb.
M.Salahov Kəlbəcərdə, Ermənistanla sərhədə yaxın ərazidə qızıl yatağının istismarına başlanmasını yalnız iqtisadi hadisə kimi qiymətləndirmir. Onun fikrincə, bu addım Azərbaycanın öz suveren ərazilərində iqtisadi fəaliyyətini genişləndirmək imkanlarını nümayiş etdirən mühüm siyasi mesajdır.
"Ermənistanla sərhəddə Azərbaycanın qızıl yatağının işlənilməsinə başlanması həm də İrəvandakı revanşist siyasi qüvvələrə və daşnak təfəkkürlü dairələrə verilən mühüm mesajdır. Bu, Azərbaycan dövlətinin öz ərazilərində sahibkarlıq və iqtisadi fəaliyyət imkanlarının nümayişidir. Ermənistanla sərhəd xəttində iqtisadi fəaliyyətimizi genişləndirə bilməyimiz Azərbaycanın artıq öz ərazilərində istehsalat proseslərinə tam şəkildə başlamağa hazır olduğunu göstərir", – deyə o qeyd edib.
Siyasi şərhçinin fikrincə, Kəlbəcərdə iqtisadi aktivliyin artması uzunmüddətli perspektivdə bölgənin sosial-iqtisadi inkişafına da ciddi təsir göstərə bilər. Yeni müəssisələrin və istehsal sahələrinin yaradılması məşğulluğun artmasına, xidmət sektorunun genişlənməsinə və yerli iqtisadi dövriyyənin böyüməsinə imkan yarada bilər.
"Ermənistanla sərhəd xəttindəki son qarış torpağımızda belə iqtisadi fəaliyyətimizi həyata keçirməyimiz Azərbaycan dövlətinin gücünü göstərir. Bu, həm də Ermənistan vətəndaşlarının müqayisə aparmasına səbəb ola bilər. Çünki 30 illik işğal dövründə böyük dağıntılara yol verən Ermənistandan fərqli olaraq, Azərbaycan azad edilmiş ərazilərdə qısa müddət ərzində dünyanın aparıcı ölkə və şirkətlərinin diqqətini çəkən iqtisadi layihələr həyata keçirir. Bu faktı yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi dividend kimi qiymətləndirmək olar", – deyə M.Salahov bildirib.
Qızıl yatağının iqtisadi potensialına toxunan ekspert qeyd edib ki, yatağın çıxarıla bilən qalıq ehtiyatlarının 1,03 milyon unsiya qızıl həcmində qiymətləndirilməsi kifayət qədər böyük iqtisadi potensialdan xəbər verir.
"Bu, olduqca böyük maliyyə kapitalı və iqtisadi dəyər deməkdir. Qızıl hasilatı və satışından əldə edilən gəlirlər Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün əlavə maliyyə axını yarada, investisiya cəlbediciliyinin artmasına xidmət edə bilər. Eyni zamanda hasilatdan dövlət büdcəsinə daxilolmaların artırılması üçün də imkanlar yaranır", – deyə siyasi şərhçi bildirib.
Onun sözlərinə görə, yatağın istismarı dövlət büdcəsinə vergi və digər ödənişlər şəklində gəlirlər gətirməklə yanaşı, qeyri-neft-qaz sektorunun inkişafına da töhfə verə bilər.
"Ən vacib məsələlərdən biri budur ki, qızıl hasilatı yeni iş yerlərinin yaradılmasına və bölgədə əmək bazarının formalaşmasına təkan verə bilər. Kəlbəcərin yüksək ekoturizm potensialını, təbii ehtiyatlarını və faydalı qazıntılarını nəzərə alsaq, gələcəkdə burada iqtisadi aktivliyin daha da genişlənəcəyini təsəvvür etmək çətin deyil", – deyə M.Salahov fikrini yekunlaşdırıb.
Beləliklə, Kəlbəcərdə qızıl yatağının istismara verilməsi yalnız yeni hasilat layihəsi kimi deyil, həm də işğaldan azad edilmiş ərazilərin iqtisadi reinteqrasiyasının növbəti mərhələsi kimi qiymətləndirilə bilər. Yatağın səmərəli və şəffaf şəkildə istismarı həm dövlət gəlirlərinin artırılması, həm məşğulluğun genişləndirilməsi, həm də Kəlbəcərin uzunmüddətli iqtisadi inkişafı baxımından əhəmiyyətli ola bilər.
Akif NƏSİRLİ
