Çin Yaxın Şərqdə getdikcə daha çox təsir gücünə malik olmağa başlayır. ABŞ regionda hərbi müdafiəçi kimi çıxış etsə də, Çin ticarət və siyasi dialoqa üstünlük verir və qlobal inkişaf üçün yeni bir strategiya təklif edərək region ölkələrinin daha böyük müstəqilliyində israr edir.
Çin Yaxın Şərqə hərbi himayədarının qapısından deyil, ticarət müqavilələri, infrastruktur, texnologiya və siyasi dialoq vasitəsilə daxil olur. Si Cin Pinin on ildən sonra ilk dəfə Misirə səfəri Pekinin artıq orada yalnız əsas iqtisadi tərəfdaş kimi deyil, həm də xarici siyasət seçimlərini genişləndirə bilən müstəqil bir güc mərkəzi kimi qəbul edildiyini göstərir. Soyuq müharibənin bitməsindən bəri regiondakı dövlətlər əsasən təhlükəsizlik zəmanətlərinin, silahların və diplomatik dəstəyin əsas təminatçısı olaraq qalan Vaşinqtona əsaslanmağa öyrəşiblər. Lakin uzun sürən münaqişələr, Amerika siyasətindəki uyğunsuzluq və əvvəlki sistemin etibarlılığına dair şübhələr, hətta uzun müddətdir, ABŞ-ın müttəfiqlərini də əlavə dəstək axtarmağa məcbur edir. Misir xüsusilə göstəricidir, çünki ABŞ ilə sıx əlaqələrini qoruyub saxlayaraq, Çinlə sənaye, nəqliyyat, süni intellekt və hərbi sahədə əməkdaşlığı dərinləşdirir.
Məhz burada Çinin qlobal idarəetmə anlayışı rol oynayır və getdikcə qlobal inkişaf strategiyasına çevrilir. Pekin hələlik ABŞ-ı yeganə qarant kimi əvəz etməyə hazır deyil və ehtimal ki, buna can atmır, çünki regionun qorunub saxlanması böyük hərbi və siyasi xərclər tələb edir. Çinin təklifi isə fərqli şəkildə qurulub. Çin dövlətlərə xarici münasibətlərini şaxələndirməyə kömək edir ki, nə iqtisadiyyatları, nə təhlükəsizliyi, nə də diplomatiyası tək bir qərar qəbuletmə mərkəzindən asılı olsun.
Si Cin Pinin Yaxın Şərq xalqlarını öz müqəddəratını təyin etməkdə sərbəst buraxmaq və xarici müdaxiləni məhdudlaşdırmaq çağırışı bu xətti davam etdirir. Əslində, iştirakçılarının öz səyləri ilə regional təhlükəsizlik sistemini gücləndirməyə çalışdığı Məkkə Müdafiə Paktının məntiqini alqışlayan Pekin, xarici himayədarın qeyd-şərtsiz tabeliyini deyil, yerli güclərin daha böyük muxtariyyətinə əsaslanan bir nizamı dəstəkləyir. Lakin bu, ABŞ-ın geri çəkilməsi və ya bölgənin qaçılmaz olaraq Çin təsirinə keçməsi demək deyil. Əksinə, bu, Vaşinqtonun əvvəlki üstünlüyünü qorumağa çalışdığı, Pekinin isə onunla əməkdaşlığın manevr azadlığını artırdığını nümayiş etdirdiyi şiddətli və uzunmüddətli rəqabət məkanı yaradır. Mübarizə artıq formal müttəfiqlik deyil, yeni Yaxın Şərq qaydalarını müəyyən etmək hüququ uğrunda gedir.
Tahir TAĞIYEV
