Avropa İttifaqının genişlənmə üzrə komissarı Marta Kos Ratko Mladiçin ictimaiyyət qarşısında təriflənməsini AB dəyərlərinə zidd hesab edərək Serbiyaya planlaşdırılan səfərini ləğv edib. O, Mladiçin beynəlxalq məhkəmə tərəfindən soyqırım, insanlığa qarşı cinayətlər və müharibə cinayətlərində təqsirli bilinərək ömürlük həbsə məhkum edildiyini xatırladıb.
Mladiçin ölümündən sonra onun cənazəsinin Haaqadan Serbiyaya hökumət təyyarəsi ilə aparılması və tabutunun dövlət bayrağı ilə örtülərək hərbçilər tərəfindən daşınması da ciddi mübahisələrə səbəb olub. Serbiya Prezidenti Aleksandr Vuçiçin onun dövlət ehtiramı ilə dəfn olunacağını açıqlaması Balkanlarda, xüsusilə Bosniya və Herseqovinada kəskin reaksiyalar doğurub.
Mladiç 1995-ci ildə Srebrenitsada 8 mindən çox bosniyalı müsəlmanın qətli, Sarayevonun mühasirəsi və digər ağır cinayətlərlə əlaqələndirilir. Onun qəhrəmanlaşdırılması Avropa rəsmiləri tərəfindən müharibə qurbanlarına hörmətsizlik və insan hüquqları prinsiplərinə zidd addım kimi qiymətləndirilir.
Vuçiç isə Marta Kosun səfəri ləğv etməsini sərt tənqid edib və onun açıqlamasını istehza ilə qarşılayıb. Bununla yanaşı, Avropa rəsmiləri Serbiyanı məhkum edilmiş müharibə cinayətkarlarının şöhrətləndirilməsinə qarşı tədbir görməyə çağırıblar.
Hadisə Serbiyanın AB-yə üzvlük prosesində onsuz da gərgin olan münasibətləri daha da çətinləşdirir. Brüssel Belqradı demokratik standartların geriləməsi və Rusiyaya qarşı sanksiyalara qoşulmaması ilə bağlı tənqid edir. Serbiya hakimiyyəti isə Qərbi Serbiyaya və keçmiş Yuqoslaviya müharibələrindəki roluna münasibətdə qərəzli mövqe tutmaqda ittiham edir.
Srebrenitsada 8 mindən çox bosniyalı müsəlmanın qətlində və Sarayevonun illərlə mühasirədə saxlanılmasında təqsirli bilinərək ömürlük həbs cəzasına məhkum edilmiş Ratko Mladiçin Serbiyada dövlət ehtiramı ilə dəfn olunması nə dərəcədə doğrudur? Bu addım müharibə cinayətlərinin və onların baş verməsində məsuliyyət daşıyan şəxslərinin qəhrəmanlaşdırılması kimi qiymətləndirilə bilərmi? Eyni zamanda, Mladiçin törətdiyi cinayətlərin mahiyyəti ilə Ermənistanın Qarabağda azərbaycanlılara qarşı törətdiyi etnik təmizləmə, qətliam və digər ağır cinayətlər arasında hansı paralelləri aparmaq mümkündür?
Akif Nağı: "Heç bir ölkədə cinayətkarlar qəhrəmanlaşdırılmamalıdır"
Siyasi şərhçi Akif Nağı məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, burada əsas məsələ cinayətə və cinayətkarlara olan münasibətdir. Heç bir ölkədə cinayətkarlar qəhrəmanlaşdırılmamalıdır. Çünki bu, onların törətdiyi cinayətləri haqlı çıxarmaq, həmin cinayətlər nəticəsində həyatını itirən yüzlərlə, minlərlə insanın xatirəsinə hörmətsizlik etmək və digər şəxsləri də belə əməllərə həvəsləndirmək deməkdir.
Onun sözlərinə görə, bu məsələni rəhbər şəxslər başa düşməli və qəbul etməlidirlər. İndiki halda hər kəsin gözü qarşısında serblərin bosniyalılara qarşı törətdikləri cinayətlər var. Bu faciələr hər il qeyd olunur, insanların yaxınlarının acısı hələ də davam edir. Anım mərasimlərində Xocalı soyqırımı da xatırlanır. Xocalı ilə Serbiyada törədilmiş qətliamlar arasında müəyyən oxşar cəhətlər var. Hər iki halda dinc insanlara qarşı ağır cinayətlər törədilib.
Akif Nağı hesab edir ki, Serbiya rəhbərliyi öz səhvini etiraf etməli və bu mövqedən geri çəkilməlidir. Əks halda, Serbiya rəhbərliyi doğrudan da cinayətkarların şəkillərini yaymaq və onları qəhrəmanlaşdırmaq mövqeyindən çıxış edirsə, bu, ölkə rəhbərliyinin beynəlxalq ictimaiyyət qarşısında ciddi şəkildə qınanmasına səbəb olmalıdır.
Siyasi şərhçi qeyd edib ki, Serbiyada cinayətkarların qəhrəmanlaşdırılması prosesi davam edərsə, məsələ beynəlxalq səviyyədə qaldırılmalıdır: "Əgər serblər bir xalq olaraq bu mövqedədirlərsə və bu qəhrəmanlaşdırma prosesində iştirak edirlərsə, artıq məsələyə daha ciddi yanaşmaq lazımdır".
Onun sözlərinə görə, tarixdə də serb millətçilərinin fəaliyyəti ilə bağlı ciddi nümunələr var. Birinci Dünya müharibəsinin başlanmasına gətirib çıxaran hadisələrdən biri serb millətçisi Qavrilo Prinsipin Avstriya-Macarıstan taxt-tacının varisi Frans Ferdinandı öldürməsi olub. Daha sonra müharibə başlayıb və Serbiya müharibədə əhalisinin sayına nisbətdə çox böyük itkilər verib - 4 milyon əhalinin bir milyonu qırılıb.
Akif Nağı bildirib ki, 1990-cı illərdə Yuqoslaviyada törədilmiş cinayətlərlə bağlı da beynəlxalq araşdırmalar aparılıb. Onun sözlərinə görə, həmin dövrdə cinayətlərin araşdırılması üçün müxtəlif komissiyalar yaradılıb və Serbiyanın kollektiv məsuliyyəti məsələsi də müzakirə olunub. Lakin bütöv bir xalqın deyil, konkret cinayətləri törədən şəxslərin məsuliyyət daşıması əsas prinsip olmalıdır.
Siyasi şərhçi hesab edir ki, əgər bu gün həmin cinayətkarların qəhrəmanlaşdırılması dövlət və ya cəmiyyət səviyyəsində dəstəklənirsə, beynəlxalq təşkilatlar buna münasibət bildirməlidir. Xüsusilə BMT səviyyəsində məsələ qaldırılmalı, zərurət yaranarsa, xüsusi beynəlxalq araşdırmalar və hüquqi mexanizmlər gündəmə gətirilməlidir.
O əlavə edib ki, Avropa İttifaqı da bu məsələdə obyektiv və vahid mövqe nümayiş etdirməlidir. Serbiyanın Avropa İttifaqına üzvlüyü məsələsində insan hüquqları, beynəlxalq hüquq və müharibə cinayətlərinə münasibət əsas meyarlardan biri olmalıdır.
Akif Nağı eyni yanaşmanın Ermənistana münasibətdə də tətbiq edilməli olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, Ermənistanda da Azərbaycan xalqına qarşı cinayətlər törətmiş şəxslərin qəhrəmanlaşdırılması halları mövcuddur. O, Njde kimi faşizmə xidmət edən şəxslərin qəhrəmanlaşdırılmasını buna nümunə göstərib.
"Bu məsələyə də beynəlxalq səviyyədə münasibət bildirilməlidir. Avropa İttifaqı bütün ölkələrə qarşı eyni meyarla çıxış etməlidir. Əgər Avropa cəmiyyəti Serbiyada müharibə cinayətləri törətmiş şəxslərin qəhrəmanlaşdırılmasına etiraz edilirsə, Ermənistanda Azərbaycan xalqına qarşı cinayətlərdə iştirak etmiş şəxslərin qəhrəmanlaşdırılmasına da eyni münasibət göstərilməlidir”, – deyə Akif Nağı bildirib.
Siyasi şərhçinin fikrincə, Avropa İttifaqının Ermənistana münasibətdə də obyektiv mövqe nümayiş etdirməsi vacibdir. Çünki beynəlxalq hüquq və müharibə cinayətləri məsələsində ikili standartlara yol verilməsi bu prinsiplərin öz mahiyyətini zəiflədir.
Dəniz NƏSİRLİ
