Ermənistan və Rusiya arasında münasibətlər ciddi dəyişikliklər mərhələsindən keçir. Bu dəyişikliklər fonunda hətta iki ölkə arasında viza rejiminin tətbiq olunması məsələsi də son vaxtlarda aktiv şəkildə gündəmə gəlir. Əslində, Ermənistan və Rusiya arasında viza rejimi tətbiq olunmasının mümkünlüyü ilə bağlı məsələ hələ cari ilin iyul ayında gündəmə gəlib. Həmin vaxt Avropa Parlamentindən “İzvestiya” nəşrinə verilən məlumata görə, Ermənistan Avropa İttifaqına qoşulmaq üçün blokun xarici siyasətini qəbul etməlidir. Bura ruslar üçün vizanın tətbiq olunması, eləcə də Rusiya əleyhinə sanksiyalarda iştirak da daxildir.
Elə o vaxt Avropa Parlamentinin üzvü, Ermənistanla parlament əməkdaşlıq komitəsinin keçmiş üzvü Fernan Kartheyer də bildirmişdi ki, Avropa rəsmiləri Ermənistana Rusiya ilə viza rejimi tətbiq etmək və sanksiyalara qoşulmaq üçün təzyiq göstərirlər. Rusiya Xarici Kəşfiyyat Xidməti də Brüsselin Ermənistan qarşısında Moskva ilə əlaqələrini kəsməsi, Rusiya bizneslərinin ölkədə iştirakını azaltması və humanitar əlaqələri məhdudlaşdırması tələblərini qoyduğunu bildrib. Məhz bu addımlardan sonra Avropa İttifaqı Ermənistanla viza rejiminin liberallaşdırılacağını bildirib. Rusiyada belə hesab olunur ki, mövcud Ermənistan hakimiyyəti Avropanın tələblərini ardıcıllıqla yerinə yetirir. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarova qeyd edir: “Ermənistanın Rusiya vətəndaşları üçün viza rejimi tətbiq etməsi Moskvanın deyil, İrəvanın öz maraqlarına zidd olacaq. Belə bir qərar Ermənistanda ailə əlaqələri, erməni mədəniyyəti və tarixi ilə bağlı olan insanlara təsir edəcək. Ermənistanın hazırkı rəhbərliyi ictimai xadimləri, Erməni Apostol Kilsəsinin nümayəndələrini və jurnalistləri təqib edir. Bəziləri cinayət ittihamları ilə üzləşir və həbsxanaya göndərilir, digərləri isə qarayaxma kampaniyalarına məruz qalır. Sadəcə unutmamalıyıq ki, mümkün viza rejiminin tətbiqi bizə qarşı deyil, Ermənistanı tarixi vətəni kimi qəbul edən, Ermənistanla əlaqələri olan, qanı və ruhu ilə Ermənistan mədəniyyətinin və tarixinin bir hissəsi olan insanlara qarşı ediləcək”.
Lakin Rusiyanın xəbərdarlıqlarına baxmayaraq, məlumatlar Ermənistan hakimiyyətinin perspektivdə Rusiya ilə viza rejiminin tətbiq olunma ehtimalının yüksək olduğunu nümayiş etdirir. Ermənistanın “Qraparak” qəzetinin məlumatına görə, Qərb ölkələri Ermənistanı Rusiya ilə viza rejimi tətbiq etməyə vadar etmək üçün aktiv fəaliyyət həyata keçirir. Nəşr qeyd edir ki, bu, Avropanın Ermənistan qarşısında əsas şərtlərindən biridir və yerinə yetirildikdən sonra Avropa İttifaqı Ermənistan üçün viza rejimini liberallaşdıra bilər. “Qraparak” yazır ki, hakimiyyət orqanları belə bir prosesin 2029-cu ildə başlayacağını açıqlayıb: “Mənbəmizin sözlərinə görə, Putin bizə birbaşa mətn vasitəsilə ultimatumlar və ilkin şərtlər təqdim edərkən, Qərb bunu səssizcə, pərdəarxası şəkildə edir”. Bundan öncə Ermənistan ən yüksək səviyyədə Rusiya ilə viza rejiminin tətbiq olunmasının mümkünlüyün istisna edib. Baş nazir Nikol Paşinyan jurnalistlərə verdiyi açıqlamada Ermənistanın Rusiya ilə viza rejimi tətbiq etməyi planlaşdırmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, ölkəsinin belə bir şey etmək niyyəti yoxdur. Amma Rusiya və Ermənistan arasında son münasibətlər kontekstində Paşinyan iqtidarının viza rejiminin tətbiqinə də asanlıqla gedə biləcəyi tamamilə gözlənilən hesab olunur. Rusiyalı ekspert Aleksandr Kamkin bildirir: “Ermənistan rəhbərliyi Rusiya ilə iqtisadiyyat və hərbi-siyasi sahələr də daxil olmaqla bir neçə sahədə əməkdaşlığı tədricən azaldır. Paşinyan Rusiya-Ermənistan münasibətlərini tamamilə məhv etmək üçün əlindən gələni edir. Ermənistan Avropa İttifaqı ilə sadələşdirilmiş viza rejimləri perspektivi müqabilində Rusiya vətəndaşları üçün viza tətbiq etdiyi halda vəziyyət daha da pisləşəcək. Əgər Paşinyan vətənpərvər ermənilər tərəfindən devrilməsə, Ermənistanın Rusiya ilə bu qədər dost olmayan münasibətlərə çatması tamamilə mümkündür”.
Qeyd edək ki, Ermənistan 2025-ci ilin mart ayında Avropa İttifaqına qoşulma prosesinə başlamaq üçün qanun qəbul edib. Həmin ilin noyabr ayında Avropa İttifaqı rəhbərliyi İrəvana Viza Liberallaşdırılması üzrə Fəaliyyət Planını təqdim edib.
Samirə SƏFƏROVA
