“Çinar oldu bir küçədə
Bitən eşqim bitən eşqim...”
Bu tanınmış şair Əlamdar Quluzadənin poeziyamızın şedevrlərindən biri sayılan misralarıdır.
Şairin üz tutduğu çinar sadəcə bir ağac növü deyil, dərin fəlsəfi, rəmzi və poetik mənalar daşıyan güclü bir simvoldur, onun əbədi sevgisinin rəmzidir. Hansı şair sevgisini bir çinar kimi bir küçəyə əkib, onu cücərdib, fidanlıqdan qollu-budaqlı bir sevdaya çevirib, eşqini xan çinara möhürləyib?
İllərdir xanəndələrin səsindən qulaqlarımıza süzülən, oradan da ürəklərimizə tökülən bu nəğmənin, axıb çağlayan bu misraların müəllifi tanınmış şair Əlamdar Quluzadədir.
Başı buludlarla öpüşən, kökləri ana torpağın qoynunda bəndlənən çinara Azərbaycan ədəbiyyatında çox populyar şairlər şeirlər qoşub, çinar obrazını yaradıcılığının əsas xəttinə çevirib. Nəbi Xəzri, Bəxtiyar Vahabzadə, Məmməd Araz, Xəlil Rza Ulutürk, Əlamdar Quluzadə və başqa şairlərimiz xan çinara öz Vətən eşqlərini, mübhəm sevdalarını möhürləyiblər.
Alnını günəş öpər çinarın, köksündə şairlərin sevdalı ürəyi çırpınar. Hər küçədə bir çinar varsa onu orada bir şair sevda adında bitirib, göyərdib.
Müasir Azərbaycan poeziyasının və uşaq ədəbiyyatının tanınmış nümayəndələrindən biri əslən Xocalıdan olan şair Ələmdar Quluzadə özünəməxsus şairdir. Fərqlidir, bənzərsizdir, heç kimi təkrar etmədən, heç kimin yaşadığını yaşamadan yazıb yaradıb. Ədəbiyyatımızda kölgəyə çəkilən şairlərdəndir. Bəlkə də kölgəyə yox, öz xəlvətinə çəkilib yazıb yaradır.
Əlamdar Quluzadə:
Qoşa düşdük eyni dərdə,
Gəldi vədə, getdi vədə,
Çinar oldu bir küçədə
Bitən eşqim, bitən eşqim.
Bu misraları nə zaman yazıb, əməkdar artist Baloğlan Əşrəfov bu şeiri nə vədə nota düzüb, nəğməyə çevirib bilmirəm, bircə onu bilirəm ki, böyük şairin bu şeiri bu gün də sevilir. Bəlkə də zamanında bu şeirin fəlsəfi mahiyyətinə vara bilməmişik, amma indi hiss edirik ki, heç bir şair Ə.Quluzadə kimi sevdasına
“Çinar oldu bir küçədə Bitən eşqim, bitən eşqim” biçimi verməyib. Bu onun nəfəsindən doğan həyacanlı misralardır.
“Bakı-Xəbər” media qrupunun rəhbəri, Əməkdar jurnalist Aydın Quliyev Əlamdar Quluzadənin bu misralarını poeziyamızın şedevrlərindən biri olduğunu deyir: “Bilmirəm, ondan əvvəl hansısa şair belə bir fikir işlədibmi? Rast gəlməmişəm. Ələmdar Quluzadənin “Çinar oldu bir küçədə
Bitən eşqim, bitən eşqim” misraları poeziyamızda şedevrdir, bənzəri olmayan nümunədir”.
Çinar uzun ömürlü ağacdır, kökünü torpağa, başını buludlara dayayıb yüzillər yaşaya bilir. Şair də öz eşqini uzun ömürlü çinar misalında canlandırır, yaşadır. Bu eşq sadə bir eşq deyil, aşiqlərin ocağından qor alıb, pirlərin kəlamından boy atıb. Bu eşq adi eşq deyil, çinara hopan simvolikadır, simvollaşan duyğudur.
Onu da deyim ki, Ə.Quluzadənin yaradıcılığında çinar obrazı həm lirik-fəlsəfi təfəkkürün, həm də təbiətə və insani duyğulara bağlılığın poetik ifadəsidir.
Şairin yaradıcılığında bu obraz bir neçə mühüm mənada özünü göstərir.
Haqlı olaraq yazılır ki, Ə. Quluzadə lirik şeirlərində çinarı sadəcə bir təbiət elementi kimi deyil, insanın mənəvi ehtiyaclarının, saflığın və böyük arzuların rəmzi kimi təqdim edir. Onun misralarında çinar ucalıq və mənəvi rahatlıq simvoludur.
Elə çinar istəyirəm.
Səcdə edim kölgəsinə..."
Tənqidçilərdən bir yazır: “Buradakı "çinar" obrazı şairin kölgəsinə sığınmaq, yarpaqlarının pıçıltısında hüzur tapmaq istədiyi, mənəvi ucalığı və daxili saflığı təmsil edən mistik-lirik bir varlığa çevrilir”.
Ələmdar Quluzadə Qarabağda, Xocalıda doğulub, daim ruhu, qanı-canı o torpağa bağlı olub. Vətənpərvər şairin şeiriyyətindəki çinar obrazı dediyimiz kimi xüsusi seçilir. O da deyilib ki, Azərbaycan ədəbi təfəkküründə çinar həm də uzunömürlülüyün, kökü torpağa dərindən bağlılığın rəmzidir. Şairin yaradıcılığındakı çinar rəmzi dolayısı ilə doğma torpağın sarsılmazlığını, tarixi yaddaşını və Qarabağ təbiətinin əzəmətini simvolizə edir. Çox maraqlıdır ki, Vətəni, xalqı bu dərəcədə sevən adam öz torpaq, yurd sevdasını çinarlaşdırır.
Çinarın qamətindən, dik duruşundan, əzmətindən ilhamlanan şair öz misraları ilə insanı da çinarlaşdırır. Bəli, çinar zamanın, vaxtın, ictimai farmasiyaların qarşısında əyilmədən dayanır və xalqın, torpağın, Vətənin yaddaşının simvolu kimi özünü ifadə edir.
Məndən əvvəl yazanlar yaxşı deyiblər ki, Ələmdar Quluzadənin poeziyasında çinar obrazı-ucalığın, mənəvi sığınacağın, vətən torpağına bağlılığın və zamanın fəlsəfi dərkinin vizual və poetik ifadəsidir.
Ə.Quluzadənin şedevr misralarından çıxdığım bu yol məni şairin çinar duyğulu başqa şeirlərinə də qovuşdurdu. Şairin misralarından bir pıçıltı duyuram ki, çinarın köklərinin torpağa dərindən işləməsi onun Vətənə, keçmişə, milli köklərə bağlılığının göstəricisidir. Axı çinar çox vaxt əsrlərin şahidi, tarixin yaddaşı olur. Yarpaqlarının genişliyi, kölgəsinin sığınacaq olması və uzun ömrü çinarı ağsaqqallıq, müdriklik və böyüklük rəmzinə çevirir. Bu gün özü də ulu çinar yaşda olsan müdrik şairimizin şeirlərdə çinar obrazı insan əzəmətinin, Vətən bütövlüyünün və zamanın sonsuzluğunun poetik əksidir. Çinar həm də canını Vətən uğrunda qurban verən igid oğullarımızın yaşayan obrazıdır. O oğullar da çinarlaşıb axı.
Ə.Quluzadənin “Çinar oldu bir küçədə
Bitən eşqim bitən eşqim...” misraları şeiriyyətimizi diri tutan və durulaşdıran, saflaşdıran misralardır.
Şeiriyyətimizə, xüsusən uşaq ədəbiyyatımıza ölməz əsərlər bəxş edən Əlamdar Quluzadənin “Bitən eşqim” şeirinin tam mətnini də təqdim etmək istəyirəm:
Qanad açıb ulduzlara
Çatan eşqim, çatan eşqim.
Ürəyimi alovlara
Atan eşqim, atan eşqim.
Ətir saçır tər gül kimi,
Bir evi var könül kimi,
Bahar çağı bülbül kimi
Ötən eşqim, ötən eşqim.
Eşqim ruhun çiçəyində,
Ruhum gülün ləçəyində.
Ay bir qızın ürəyində
İtən eşqim, itən eşqim.
Eşqi, sevdanı çinarlaşdıran şairimizə can sağlığ diləyi ilə
İradə SARIYEVA
