ABŞ-la müharibənin başlamasından altı ay sonra İran bir barel də ixrac edə bilmməmək həddinə çatıb, əvvəllər yüklənmiş tankerlərdən satılan neft tezliklə tükənəcək, büdcə gəlirlərinin üçdə biri neft dollarlarından asılı olduğundan gəlirlər kəskin şəkildə azalır, inflyasiya sürətlənir, rial yeni minimumlara çatır və iqtisadiyyat daha da dərin böhranla üzləşir. BVF İranın ÜDM-nin bu il 5,4% azalacağını proqnozlaşdırır. Bu, 1980-ci illərdə İslam İnqilabından sonra ayətullahların İraqla müharibə apardığı və hər iki ölkənin bir-birinin yüzlərlə tankerinə hücum etdiyi dövrdəb bəri ən pis nəticə olacaq.
"The Wall Street Journal" qəzeti Kpler gəmi izləmə xidmətinin məlumatlarına istinadən xəbər verir ki, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri iyulun ortalarında blokadanı bərpa etdikdən bəri, İranın bir tankeri belə boğazdan çıxa bilməyib. Tankerlərə az miqdarda neft yüklənir, lakin onlar Fars körfəzində hələ də blokada altındadır.
İran blokada xaricindəki gəmilərdən neft satmağa davam edir. Lakin, iyulun ortalarından bəri onun həcmi 90 milyon bareldən 29 milyon barelə düşüb. Kpler-in proqnozlarına görə, hazırkı satış həcmi ilə (gündə təxminən 1 milyon barel), bir ay ərzində tamamilə tükənə bilər. Çatdırılan yüklər üçün ödənişlər dekabrın ortalarına qədər dayandırılacaq.
İranı döyüş meydanında və danışıqlar masasında məğlub edə bilməyən Vaşinqton iqtisadi blokadaya güvənir. Bunun işə yarayıb-yaramayacağı hələ də məlum deyil. "Wall Street Journal" qəzetinin məlumatına görə, Körfəz rəsmiləri və analitiklər xəbərdarlıq edirlər ki, sanksiyaların sərtləşdirilməsi əksinə, İranın təcavüzünün artmasına səbəb ola bilər. Çərşənbə axşamı Tehranın dəstəklədiyi Yəmən husiləri “Saudi Aramco” şirkətinin obyektlərinə dronlar və ballistik raketlərlə zərbələr endirdiklərini bildiriblər və bunun genişmiqyaslı əməliyyat olduğunu bildiriblər.
Lakin İranın üç yüksək vəzifəli mənbəsi “Reuters” agentliyi ilə söhbətlərində etiraf edib ki, ölkə ABŞ-ın iqtisadi təzyiqinə müqavimət göstərməkdə getdikcə çətinlik çəkir. İran uzun müddətdir sanksiyalara məruz qalsa da, xarici valyutaya və idxal mallarına çıxışı itirdiyinə görə indi daha həssas vəziyyətdədir. ABŞ İranla iş görən ölkələrə qarşı ikinci dərəcəli sanksiyaları genişləndirərək, həm neft satışı, həm də vacib mal və xammal idxalının maliyyələşdirilməsi üçün zəruri olan dollar əməliyyatlarını qadağan edib. Bununla ABŞ Tehranın uzun müddət xaricdən etibar etdiyi maliyyələşdirmə kanallarını kəsib.
“Reuters” mənbələrinin məlumatına görə, nəticədə sanksiyalardan yayınmağın adi üsulları - qaçaqmalçılıq, “shell” şirkətlər vasitəsilə ticarət və “kölgə donanmaları” vasitəsilə neftin daşınması - çox baha başa gəlir.
Mütəmadi ticarət də məhdudlaşdırılıb. Bunun böyük bir hissəsi BƏƏ vasitəsilə həyata keçirilirdi, lakin Əbu-Dabinin avqust ayında İranla maliyyə və iqtisadi əməliyyatları dayandırdığını elan etməsindən sonra faktiki olaraq dayandırılıb. Qəzet yazır ki, kiçik daşımalar yalnız “shell” şirkətləri vasitəsilə davam edir.
Tahir TAĞIYEV
