Xalid Kərimli: “Kredit faizlərinin yüksək olması təkcə bu resurslara əlçatanlıqla bağlı deyil. Burada digər səbəblər də var”
Bu ilin avqust ayında Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları 1 milyard 533,4 milyon dollar və ya 11,1% artaraq tarixi zirvəyə - 15 milyard 301,3 milyon dollara yüksəlib. Ötən bir il ərzində isə valyuta ehtiyatları 4 milyard 51,9 milyon dollar və ya 36% artıb.
Qeyd edək ki, 2025-cü ilin avqust ayının sonunda Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları 11 milyard 249,4 milyon dollar həddində olub.
Göründüyü kimi, bir il ərzində Mərkəzi Bankın ehtiyatları əhəmiyyətli şəkildə artıb. Əgər Mərkəzi Bank artan valyuta ehtiyatlarına kommersiya banklarının çıxışını təmin etsə bu, kredit faizlərinin aşağı düşməsinə səbəb ola bilərmi? Kommersiya banklarının bu kredit faizləri aşağı salmasına nəzarət etmək mümkündürmü ki, faizləri azaltsınlar? Əgər bu yolla kredit faizlərini aşağı salmaq mümkün olarsa, faizlər təxminən nə qədər aşağı salmaq mümkündür? Xüsusən istehlak kreditlərinin faizləri çox yüksəkdir. Biznes kreditləri də o cümlədən.
Sözügedən məsələni baki-xeber.com-a şərh edən iqtisadçı Xalid Kərimlinin fikrincə, Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatlarının 15 milyard dollara çatmasının əsas səbəbi fiksə edilmiş valyuta rejimidir: “Məsələ ondadır ki, 1,70 valyuta kursu qoyulub. Bu kursu saxlamaq üçün artıq dollarları Mərkəzi Bank alır. Yəni intervensiyada artıq dollarların bazardan alınaraq banka toplanır. Mərkəzi Bank 1,70 kursunu gözləmək üçün həmin vəsaiti bazardan toplayır. Dollarları alaraq manat bolluğu yaradır ki, kurs 1,70-dən aşağı düşməsin. Hər il Neft Fonduna edilən transfertlərin həcmi müəyyənləşir. Dollar bolluğu neft-qazın dünya bazar qiymətinin artması ilə bağlıdır. Neft Fondu dollarları satanda müştəri tapa bilməyəndə onu Mərkəzi Banka satır. İşin mexanizmi budur. Burada manata olan etibar da rol oynayır. Çünki ölkə vətəndaşları artıq əvvəlki kimi dollar almır. Hətta Mərkəzi Bankın elan etdiyi məlumatlara görə, vətəndaşlar 2 milyard dollarını satıb. Sözügedən proses ötən ildən başlayaraq sürətlə gedir. İlin sonuna qədər bu tendensiya gözlənilir. Başqa bir tərəfdən, dollarlarla verilən kreditlər faiz baxımından ucuzdur. Manat kreditləri 15-20 faizlə verilirsə, dollarla verilən kreditlər bundan ucuzdur. Ancaq istehlakçılar dollarla kredit götürə bilməz. O halda götürə bilərlər ki, onların gəlirlərinin dollarla olduğunu əsaslandırmalıdılar. O halda istehlakçıya dollarla kreditlər verilə bilər. Başqa halda isə istehlakçılara dollarla kredit verilə bilməz. Verilsə, 2015-ci ildəki kimi problem yaranacaq. O ki qaldı bankların daha ucuz maliyyə resurslarına çıxışının təmin edilməsinə, bununla bağlı MB-nin 600 milyon dollarlıq proqramı var. Yəni MB-dən müəyyən faiz qarşılığında vəsaiti götürüb kredit kimi verə bilərlər. Hesab edirəm ki, həmin proqramı genişləndirməklə vəsaitin həcmini artırmaq olar. Ancaq kredit faizlərinin yüksək olması təkcə bu resurslara əlçatanlıqla bağlı deyil. Burada digər səbəblər də var. Bankların xərclərinin çox olması və s. Fikrimcə, onlar yoluna düşsə və xarici banklar ölkəmizə gəlsə, rəqabət artacaq və kredit faizləri aşağı düşəcək”.
Vidadi ORDAHALLI
