Tural İsmayılov: “32 ölkənin birləşdiyi bu platformanın Azərbaycan üçün əsas əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki...”
Türkmənistan 2027-2028-ci illər üçün Dənizə Çıxışı Olmayan İnkişaf Etməkdə Olan Ölkələr Qrupuna (DÇÖÖ) sədr seçilib. Qərar Qrupun Nyu-Yorkda BMT-dəki daimi nümayəndələrinin iclasında qəbul edilib. BMT-dəki Türkmənistan Missiyasının məlumatına görə, ölkə Qrupun bütün üzvlərinin yekdil dəstəyi ilə sədr seçilib. Onun səlahiyyət müddəti 1 yanvar 2027-ci ildə başlayacaq. Sədr müavini kimi Azərbaycan, regional qruplardan isə Laos, Burundi, Çad, Ruanda və Paraqvay da İdarəetmə Bürosuna seçilib. Azərbaycan daha bir beynəlxalq ölkələr qrupunun sədr müavini seçilib.
Bu Azərbaycan nə verə bilər?
Siyasi ekspert Tural İsmayılov baki-xeber.com-a bildirdi ki, Azərbaycanın bu qrupda sədr müavini seçilməsi ilk baxışda coğrafi baxımdan paradoksal görünə bilər. “Çünki Azərbaycan klassik mənada dənizə çıxışı olmayan ölkə deyil. Lakin məsələnin mahiyyəti məhz buradadır: Azərbaycan Xəzər dənizi vasitəsilə Mərkəzi Asiyanı dünya bazarlarına bağlayan nəqliyyat və logistika platformasına çevrilib.
Bu səbəbdən Azərbaycanın LLDC qrupunda iştirakı sadəcə diplomatik titul kimi qiymətləndirilməməlidir. Əksinə, Bakı burada özünün əsas geoiqtisadi üstünlüyünü – dənizə çıxışı olmayan ölkələrin dəniz limanlarına, qlobal bazarlara və beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinə çıxışını təmin edən tranzit imkanlarını təqdim edə bilər.
32 ölkənin birləşdiyi bu platformanın Azərbaycan üçün əsas əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, burada klassik diplomatik gündəmdən daha çox nəqliyyat, logistika, ticarət, rəqəmsal bağlantılar və qlobal bazarlara çıxış məsələləri müzakirə olunur”. T.İsmayılovun sözlərinə görə, Azərbaycan isə məhz bu sahələrdə özünü regional bağlantı mərkəzi kimi təqdim edir.
“Azərbaycan bu ölkələrdən nə qazana bilər? Ən vacib məsələ yeni bazarlar və yeni tərəfdaşlıqlardır. Afrika, Asiya və Latın Amerikasındakı dənizə çıxışı olmayan dövlətlərlə siyasi münasibətlərin gücləndirilməsi Azərbaycanın diplomatik coğrafiyasını genişləndirə bilər. Bu ölkələrin böyük hissəsi üçün əsas problem məhsul istehsal etməkdən çox, həmin məhsulu dünya bazarına çıxarmaqdır. Azərbaycan isə onlara Bakı limanı, Orta Dəhliz, dəmir yolu və multimodal daşımalar üzərindən alternativ marşrutlar təklif edə bilər.
Burada Orta Dəhliz xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çin–Mərkəzi Asiya–Xəzər–Azərbaycan–Gürcüstan–Türkiyə istiqaməti yalnız Azərbaycanı Şərqlə Qərb arasında tranzit ölkəyə çevirmir. Eyni zamanda dənizə çıxışı olmayan dövlətlərin beynəlxalq ticarət sisteminə inteqrasiyası üçün əlavə imkan yaradır”.
T.İsmayılov qeyd etdi ki, amma məsələ yalnız Azərbaycanın bu ölkələrə nə verə bilməsi ilə məhdudlaşmır:“Azərbaycan özü də həmin qrupdan siyasi kapital əldə edə bilər. 32 dövlətin bir platformada təmsil olunması BMT sistemində Azərbaycanın diplomatik manevr imkanlarını artırır. Səsvermələrdə qarşılıqlı dəstək, iqtisadi layihələr, investisiya imkanları və yeni diplomatik koalisiyaların formalaşdırılması baxımından bu, kifayət qədər ciddi resursdur.
Məsələn, LLDC ölkələri üçün Azərbaycan üzərindən logistika paketləri, Bakı Limanına çıxış imkanları, Orta Dəhliz üzrə xüsusi tarif və tranzit mexanizmləri, rəqəmsal gömrük həlləri və investisiya platformaları formalaşdırıla bilər.
Başqa sözlə, Azərbaycan bu qrupdan diplomatik dəstək və yeni tərəfdaşlar qazana, qrupa isə logistika və tranzit imkanları verə bilər.
Burada daha böyük strateji məqam da var. Azərbaycan son illər öz xarici siyasətində özünü yalnız Cənubi Qafqaz dövləti kimi deyil, Avropa ilə Asiya arasında bağlantı yaradan regional güc kimi mövqeləndirir. LLDC qrupunun rəhbərliyində yer almaq da bu xəttin məntiqi davamıdır.
Ona görə də bu sədr müavinliyinə protokol xarakterli vəzifə kimi yox, Azərbaycanın “tranzit ölkədən geoiqtisadi mərkəzə” çevrilməsi siyasətinin növbəti mərhələsi kimi baxmaq daha doğru olar. Azərbaycanın əsas üstünlüyü isə sadədir: dənizə çıxışı olmayan ölkələr dənizə çıxış axtarır, Azərbaycan isə həmin çıxışın yollarından birini idarə edir”.
İradə SARIYEVA
