İlqar Hüseynli: “Su təchizatının düzgün, səmərəli qurulmaması su itkilərini artırır”
Azərbaycan dünyada su çatışmazlığından ən çox əziyyət çəkən ölkələrdən biri olsa da, mövcud su resurslarının səmərəli idarə edilmədiyi müşahidə olunur. Ötən il ölkədəki şirin su mənbələrindən götürülən suyun 27,6 faizi itkiyə gedib.
Dövlət Statistika Komitəsinin yaydığı məlumata görə, bu, 2020-ci ildən bəri qeydə alınan ən yüksək göstəricidir. Halbuki 2020-ci ildə ölkədə su böhranı dərinləşəndə su ehtiyatlarından səmərəli istifadənin təmin edilməsi ilə bağlı Dövlət Komissiyası yaradılıb. Buna baxmayaraq, həmin ildən sonra su itkiləri 16 faiz artıb. Müqayisə üçün qeyd edək ki, 2023-cü ildə 3 milyard kubmetr olan su itkisi 2024-cü ildə birdən-birə 19 faiz artaraq 3,6 milyard kubmetrə yüksəlib. 2025-ci ildə isə bu göstərici 3,8 milyard kubmetrə çatıb. Niyə? Su itkilərinin kökündə nə dayanır?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən ekspert İlqar Hüseynli baki-xeber.com-a açıqlamasında su itkilərin artmasını bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Ümumiyyətlə, su ehtiyatlarının tükənməsi və itkilərin çoxalması bir sıra faktorlardan qaynaqlanır. Ölkədə suyun böyük hissəsi, təqribən 7 milyard kubmetri suvarma, kənd təsərrüfatı və istehsal sahələrinə sərf olunur. Ən böyük itkilər də məhz bu sahələrdə baş verir. Problem ondadır ki, SSRİ dönəmində tikilən beton kanalların böyük əksəriyyəti sıradan çıxıb. Bu gün təsərrüfatlara kanallarla axıdılan suların böyük əksəriyyəti betondan deyil. Sadəcə, su torpaq səthi üzərindən axıdılır. Burada su sızmaları və hopmaları baş verir. Yəni kənd təsərrüfatında əksər sahələr selləmə üsulu ilə suvarılır. Nəticədə əkin sahələrinin hamısını su ilə tam təmin etmək mümkün olmur. Nəticə etibarı ilə suyun böyük hissəsi itkiyə gedir. Rayonlarda olan pay torpaqları əsasən kustar üsulla suvarılır. Bu da normadan artıq suyun işlədilməsinə gətirib çıxarır. Bundan başqa yağış suları istifadəsiz vəziyyətdə qalır. Həmin sular toplanmır və onlar dənizə axıdılır. Bu da nəticə etibarı ilə şirin su ehtiyatlarının tükənməsinə gətirib çıxarır. Damcılı və digər müasir suvarma sistemlərinin tətbiq edilməməsi, kanalların əksəriyyətinin torpaqdan olması su itkilərini yüksək səviyyədə saxlayır. Qeyri-səmərəli istifadə nəticəsində kiçik təsərrüfatlar və əhali su çatışmazlığından əziyyət çəkir, dövlət büdcəsi isə milyonlarla manat vəsait itirir. Eyni zamanda məişətdə müasir sensor sistemlərindən çox az istifadə edilir. Daha çox kranlara üstünlük verilir. Sensor kranların tətbiqi demək olar çox az faizlə həyata keçirilir. Bağlarda damcı üsulu ilə suvarma üsuluna keçid çox zəif təşkil olunub. Bütün bu faktorlar ümumilikdə su itkilərinin artmasına gətirib çıxarır. Bir sözlə, su təchizatının düzgün, səmərəli qurulmaması su itkilərini artırır. Ona görə də bu sahədə işlərin keyfiyyətcə yenidən qurulmasına və yeniliklərin tətbiqinə ehtiyac var”.
Vidadi ORDAHALLI
