ABŞ Prezidenti Donald Trampın Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilə bağlı atdığı diplomatik addımların Moskvanın beynəlxalq mövqeyinə təsir etdiyi bildirilir. Xüsusilə Trampın xüsusi nümayəndələrinin əvvəlcə Moskvaya, daha sonra Ukraynaya səfər etməsi, Rusiyaya qarşı sərt və xoşagəlməz bəyanatlardan çəkinilməsi, Trampın əvvəlcə Vladimir Putinlə telefon danışığı aparması və Rusiyanın maliyyə nazirinin G20 görüşünə dəvət olunması Vaşinqtonun Moskva ilə münasibətləri yumşaltmaq niyyətinin göstəriciləri kimi qiymətləndirilir.
Bu diplomatik jestlərin nəticəsində Rusiyanın müəyyən mənada beynəlxalq təcriddən çıxmağa başladığı və Kremlin özünü daha rahat hiss etdiyi qənaəti səsləndirilir. Belə bir şəraitdə Moskvanın Ukrayna məsələsində əvvəlki ilə müqayisədə daha sərt və qətiyyətli mövqe nümayiş etdirməsi diqqət çəkir. Nəticədə belə fikir yaranır ki, ABŞ-ın Rusiyaya münasibətdə diplomatik yumşalması Kremlə əlavə siyasi manevr imkanları verib və Vladimir Putinin Ukraynaya qarşı həm hərbi, həm də siyasi müstəvidə daha inamlı və sərbəst davranmasına şərait yaradıb.
Tramp administrasiyasının Rusiya ilə münasibətləri yumşaltmağa yönələn diplomatik addımları Vladimir Putini Ukraynaya qarşı daha inamlı və qətiyyətli edibmi və Moskvanın beynəlxalq təcriddən çıxması müharibənin daha da uzanmasına, eyni zamanda Rusiyanın mövqeyinin sərtləşməsinə səbəb ola bilərmi?
Tofiq Abbasov: "Tramp Rusiya-Ukrayna münaqişəsində siyasi kapital qazanmağa çalışır"
Politoloq Tofiq Abbasov məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Donald Trampın Rusiya-Ukrayna münaqişəsində vasitəçi kimi fəallığını artırmasının əsas səbəblərindən biri özünün siyasi dividend qazanmaq cəhdidir. Onun sözlərinə görə, ABŞ-ın İran istiqamətindəki siyasətində yaranmış problemlər və Tramp administrasiyasının bu məsələdə ciddi nəticə əldə edə bilməməsi prezidentin siyasi kapitalına mənfi təsir göstərir.
Politoloq qeyd edib ki, ABŞ İrana qarşı təzyiqləri artırsa da, Tehranın müqaviməti davam edir və İran öz imkanlarının hələ kifayət qədər olduğunu nümayiş etdirir. Eyni zamanda, ABŞ-ın hərbi resurslarını yenidən formalaşdırmaq və hərbi sənayenin imkanlarını artırmaq istiqamətində atdığı addımlar da gözlənilən nəticəni tam vermir. Belə bir şəraitdə Trampın siyasi kapitalı tükənir və qarşıdakı Konqresə aralıq seçkiləri fonunda onun uğurlu xarici siyasət nəticəsinə ehtiyacı artır.
Tofiq Abbasovun sözlərinə görə, Tramp əvvəllər müxtəlif münaqişələrin qarşısını aldığını vurğulamaqla özünü sülh gətirən lider kimi təqdim edirdi. Lakin son dövrlərdə bu ritorikanın əvvəlki təsirini itirdiyi görünür. Buna görə də prezident Rusiya ilə Ukrayna arasında ən azı müvəqqəti atəşkəsə nail olmağa çalışır və bu istiqamətdə irəli sürülən planları özünün siyasi uğuru kimi təqdim etmək istəyir.
Politoloq hesab edir ki, Tramp üçün burada əsas məsələ yalnız münaqişənin dayandırılması deyil, həm də belə bir nəticədən siyasi kapital əldə etməkdir. O, mümkün Rusiya-Ukrayna anlaşmasını həm öz seçiciləri, həm də Respublikaçılar Partiyası qarşısında siyasi üstünlük kimi təqdim etməyə çalışa bilər. Trampın Putinlə yeni görüş keçirə biləcəyinə dair mesajları da bu baxımdan qiymətləndirilə bilər.
“Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında politoloq ABŞ-Rusiya münasibətlərinin daha geniş geosiyasi kontekstdə də nəzərdən keçirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Onun fikrincə, Vaşinqton və Moskva uzun illərdir fundamental rəqib olaraq qalır və Ukrayna münaqişəsi də bu qarşıdurmanın mühüm istiqamətlərindən biridir. Bununla yanaşı, Trampın Rusiya ilə münasibətləri müəyyən qədər yumşaltmağa çalışmasının arxasında yalnız Ukrayna məsələsi deyil, Çin və İran amilləri də dayanır.
Tofiq Abbasovun fikrincə, Vaşinqton Rusiya ilə müəyyən yaxınlaşma hesabına həm Pekinə, həm də Tehrana təsir imkanlarını genişləndirməyə çalışa bilər. Xüsusilə Çin ABŞ-ın geosiyasi strategiyasında əsas rəqiblərdən biri olaraq qalır. Bu baxımdan Moskva ilə münasibətlərin yaxşılaşdırılması Vaşinqton üçün Pekinə qarşı əlavə diplomatik imkan yarada bilər.
Politoloq hesab edir ki, müasir dünya nizamında əsas geosiyasi rəqabət ABŞ, Rusiya və Çin arasında gedir. Avropanın əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha zəif və parçalanmış mövqedə olduğunu deyən ekspert vurğulayıb ki, Trampın Avropaya münasibəti də bu prosesə təsirsiz ötüşməyib. Onun fikrincə, Vaşinqton, Moskva və Pekin arasında qlobal təsir imkanları uğrunda rəqabət getdikcə daha açıq xarakter alır.
Tofiq Abbasov Trampın daxili siyasi vəziyyətinin də onun xarici siyasət qərarlarına ciddi təsir etdiyini düşünür. Onun sözlərinə görə, Tramp prezidentliyinin ikinci dönəminin yarısına yaxınlaşdığı bir vaxtda seçicilərə konkret nəticələr təqdim etmək məcburiyyətindədir. Xarici siyasətdə əldə ediləcək hər hansı ciddi nəticə onun daxildəki mövqeyinin möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər.
Politoloq eyni zamanda Trampın idarəçilik üslubunu da tənqid edib. Onun fikrincə, Tramp şəxsi liderlik keyfiyyətlərini dövlət institutlarından üstün tutmağa meyllidir və komandasından gələn fərqli mövqeləri qəbul etməkdə çətinlik çəkir. Fərqli düşünən şəxslərin administrasiyadan uzaqlaşdırılması da bunun göstəricilərindən biridir.
Ekspertin fikrincə, Trampın qarşısında yalnız xarici siyasət problemləri deyil, həm də ABŞ cəmiyyətindəki sosial-iqtisadi gözləntilər dayanır. Əgər prezidentin fəaliyyəti insanların sosial vəziyyətində gözlənilən müsbət dəyişiklikləri yaratmırsa, onun reytinqinə və siyasi mövqeyinə təzyiq artır. Bu baxımdan Tramp hazırda əvvəlki dövrlə müqayisədə daha mürəkkəb siyasi vəziyyətlə üz-üzədir.
Tofiq Abbasov hesab edir ki, Trampın Rusiya-Ukrayna münaqişəsindəki hazırkı fəallığını birmənalı şəkildə uğurlu diplomatik strategiya kimi qiymətləndirmək hələ tezdir. Moskvanın ABŞ prezidentinin çağırışlarına avtomatik şəkildə uyğunlaşacağı da inandırıcı deyil. Rusiya öz maraqları və hesablamaları əsasında hərəkət edir və son qərarın Moskvanın mövqeyindən asılı olacağı görünür.
Politoloqun fikrincə, Trampın qarşısında əsas vəzifələrdən biri prezidentlik müddətini hansı nəticələrlə başa vuracağını göstərməkdir. Bu səbəbdən Rusiya-Ukrayna münaqişəsində vasitəçilik cəhdləri onun üçün təkcə xarici siyasət məsələsi deyil, həm də şəxsi siyasi gələcəyi və irsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Dəniz NƏSİRLİ
