Azıx mağarası işğalın əvvəlində ermənilər tərəfindən silah anbarı kimi istifadə edilib, illər sonra isə xaricilərin iştirakı ilə burada qanunsuz arxeoloji qazıntılar aparılıb və mağaradan bir çox nümunə kənara aparılıb. Trend-in tədbirdəki müxbirinin xəbərinə görə, bunu Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin rəisi Səbinə Hacıyeva Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi çərçivəsində keçirilən tədbirdə deyib.
O bildirib ki, dünyaca məşhur Azıx mağarası Paleolit dövrünə aid abidədir və çoxlu sayda qorunmalı elementləri, mədəni hissələri və nümunələri özündə birləşdirir.
“İşğalın əvvəlində ermənilər bu mağaradan silah anbarı kimi istifadə etmiş, illər sonra isə xaricilərin iştirakı ilə orada qanunsuz arxeoloji qazıntı işləri aparmış və Azıxdan olan bir çox nümunələri kənara aparmışlar”, - deyə S.Hacıyeva bildirib.
Onun sözlərinə görə, 2020-ci il noyabrın 3-dən etibarən 749 abidədən 575-də, o cümlədən Şuşa şəhərində 196 abidədə inventarlaşdırma aparılıb.
“İnventarlaşdırma işləri zamanı sahə tədqiqatları aparılmış, abidələrin rəqəmsal xəritələri hazırlanmış, foto-sənədləşdirmə və dron çəkilişləri həyata keçirilmişdir. Arxiv sənədləri və digər resurslar da araşdırılmışdır”, - deyə Dövlət Xidmətinin rəisi qeyd edib.
S.Hacıyeva bildirib ki, monitorinqlər işğal dövründə Azərbaycanın mədəni irsinin ciddi zərərə uğradığını, abidələrin dağıntılara və vandalizmə məruz qaldığını göstərib.
“Ümumilikdə, azad edilmiş ərazilərdə 68 abidə tamamilə dağıdılıb. Rəqəmlərə diqqət yetirməyinizi xahiş edirəm: bu rəqəmlər Azərbaycan ərazisindəki abidələrin rəsmi siyahısında qeydiyyata alınmış abidələrə aiddir. Lakin Qarabağ və Şərqi Zəngəzur ərazisindəki abidələrin sayı bundan çox-çox artıqdır”, - deyə o vurğulayıb.
Dövlət Xidmətinin rəisi qeyd edib ki, abidələrin son rəsmi siyahısı 2001-ci ildə, məhz işğal dövründə qəbul edilib. Onun sözlərinə görə, hazırda aparılan monitorinqlər nəticəsində həmin ərazilərdə çoxlu sayda digər maraqlı abidələr də aşkarlanır.
O əlavə edib ki, 115 abidə ciddi dağıntılara məruz qalıb, digər abidələr isə müxtəlif dərəcədə zədələnib. 434 abidəyə dəymiş ümumi maddi ziyan hazırda 700 milyon 154 min manat həcmində qiymətləndirilir.
“Bu, yalnız divarlara dəymiş ziyanı əks etdirən ümumi rəqəmdir və mədəniyyətə dəymiş zərəri əhatə etmir”, - deyə S.Hacıyeva bildirib.
Onun sözlərinə görə, inventarlaşdırma zamanı bir çox abidələrin, o cümlədən İslam dini abidələrinin ermənilər tərəfindən vandalizmə məruz qaldığı, təhqir edildiyi və tövlə kimi istifadə olunduğu müəyyənləşdirilib.
S.Hacıyeva qeyd edib ki, ümumilikdə İslam dini abidələri ya tamamilə dağıdılıb, ya da təhqir olunub.
“Xüsusilə, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə qeydiyyatda olan 9 türbə, 3 qəbiristanlıq və 7 məscid tamamilə dağıdılmışdır. 25 məscid, 14 türbə və 2 sərdabə isə müxtəlif dərəcədə zədələnmişdir”, - deyə o bildirib.
Dövlət Xidmətinin rəisi həmçinin xristian abidələrinin də vandalizmə məruz qaldığını diqqətə çatdırıb.
S.Hacıyeva xristian abidələrinin də vandalizmə məruz qaldığını diqqətə çatdırıb.
"İnventarlaşdırma işləri zamanı bir sıra abidələrin, o cümlədən İslam dini abidələrinin vandalizmə məruz qaldığı müəyyən edilmişdir. Xristian abidələri də vandalizmə məruz qalmışdır", - deyə S.Hacıyeva bildirib.
Onun sözlərinə görə, kiçik abidələrin bir çoxu qorunmayıb, böyük abidələrə münasibətdə isə digər hallarla yanaşı, tarixi saxtalaşdırmağa yönəlmiş qanunsuz bərpa işləri aparılıb.
S.Hacıyeva XIII əsrə aid Xudavəng monastırını nümunə göstərərək qeyd edib ki, işğal dövrünün son 10-20 ilində burada bərpa işləri aparılıb. Onun sözlərinə görə, bu işlər qanunsuz olmaqla yanaşı, tarixinin saxtalaşdırılmasına yönəlib.
O bildirib ki, monastırın divarlarında olan freskalar sonradan oğurlanıb.
"Ən mühüm məqamlardan biri odur ki, onlar tərəfindən bərpa edilən freskalar divarlardan oğurlanıb. Bu freskalar ayrıca çəkilməmişdi, məhz divarların üzərində idi. Ermənilər həmin ərazini tərk etdikdən sonra freskalar oğurlanıb", - deyə Dövlət Xidmətinin rəisi bildirib.
S.Hacıyevanın sözlərinə görə, freskaların oğurlanması ilə bağlı məlumatlar İnterpola təqdim edilib.
"Bu məlumatları İnterpola göndərmişik və ümid edirəm ki, bütün beynəlxalq ictimaiyyət irsimizin bu hissələrinin geri qaytarılmasına bizə kömək edəcək", - deyə o vurğulayıb
