Bu gün dünya ölkələrində böyük şəhərlərin bir çoxunda müşahidə edilən əsas problemlərdən biri də sıxlıq göstəricisinin yüksəlməsi, yaşıllıq sahəsinin azalmasıdır. Azərbaycan paytaxtı da bu problemlə üzləşən şəhərlər sırasındadır. Xüsusən də Bakının mərkəzində çoxmərtəbəli binaların sayının artması həmin ərazilərdə əhali sıxlığının yaranmasına səbəb olur.
Bakıda mərkəzə doğru həm böyük tıxac, həm də çoxmərtəbəli binaların sayının artması bu gedişlə vəziyyəti daha da pisləşdirə bilər. Təbii ki, belə hal ekoloji duruma da mənfi təsir edir. Qeyd edilənlər fonunda memar Tərlan Əliyev AzərTAc-a açıqlamasında bildirib ki, müasir dünyanın bütün meqapolis şəhərlərində ekologiyaya xüsusi önəm verilir: “Bir çox iri şəhərlərdə urbanizasiya prosesinin tempinin yüksəlməsi nəticəsində çoxmərtəbəli yaşayış binalarının sayı artmaqda davam edir və bu da nəticə etibarı ilə yaşıllıq sahələrinin azalmasına gətirib çıxarır”. Onun sözlərinə görə, meqapolislərin inkişafı prosesində şəhərsalmanın həllində çoxmərtəbəli yaşayış binaları və ətraf yaşıllıq sahələrinin tandemi önəmli amil hesab olunur. Memar qeyd edib ki, Bakı şəhərinin mərkəzi hissələrində çoxmərtəbəli yaşayış evlərinin mövcudluğu sıx və yüklənmiş nəqliyyat düyünləri ilə müşayiət olunur: “Bu faktor isə ərazinin ekoloji balansı və insanların yaşayış keyfiyyətinə təsirsiz ötüşmür. Bu problemlərin qarşısının alınması üçün şəhərin mərkəzi ərazilərində yaşıllıq zonalarının artırılması xüsusi önəm kəsb edir”. Meqapolislərdə yaşayan əhalinin təbiətdən kifayət qədər uzaqlaşdığını deyən T.Əliyev bildirib ki, yaşayış məskənlərinin ətrafında su hövzələri, yaşıllıq zolağı və binaların fasad hissəsində bitki örtüyünün təşkili mövcud ekoloji problemlərin həllinə müsbət təsir edə bilər. Bundan başqa, layihəçi memarlar dayanıqlı texnologiyalar, yağış sularının toplanması və resirkulyasiyası, yüksək effektli ventilyasiya sistemi, resurslara qənaət edən texnologiyaların maksimal istifadəsinə çalışmalı, təbii işıqlanma və kölgələnmə prioritet məsələ olmalıdır: “Meqapolislərdə çoxmərtəbəli, çoxfunksiyalı yaşayış komplekslərinin layihələndirilməsi prosesində əsas məsələlərdən biri də ərazinin regional inkişaf planıdır. Baş planın həllində müxtəlif təyinatlı zonaların düzgün yerləşdirilməsi, kölgəlik və günəş işığının mövcudluğu mütləqdir. Layihələndirilən yaşayış binaları və ərazinin yaşıllıq, piyada zonaları arasında sərbəst keçidlər təşkil edilməlidir. Eyni zamanda binalar və yaxınlıqda mövcud təhsil və səhiyyə müəssisələri arasında təhlükəsiz keçidlər yaradılmalıdır”. Ümumilikdə isə layihələndirmə prosesindən öncə memarlar müəyyən edilmiş keyfiyyət meyarlarına görə inkişafı təmin etməyə qadir olan şəhər yaşayış mühitinin yaradılması üçün xüsusi təkliflər planı hazırlamalıdırlar. Qeyri-rəsmi rəqəmlərə əsasən, Bakı və Abşeron yarımadasında əhalinin sayı 3 milyonu da keçib. Dünyada qəbul olunan standartlar isə onu deyir ki, adam başına 8 kvadrat metr yaşıllıq ərazi olmalıdır. Bu səbəbdən Bakının əhalisinə görə yaşıllıq o qədər də çox deyil.
Düzdür, yaşıllıq ərazilərin artırılması üçün müəyyən işlər görülür. Qeyd edildiyi kimi, Bakıda əhalinin çoxluğu ilə əlaqədar binaların sayı da artır. Artıq bina tikintisi zamanı tələblər qoyulur ki, 1 hektar əraizidə ən azı 30 faiz yaşıllıq olmalıdır. Digər tərəfdən, Bakının ətrafında da müəyyən işlər görülür. Bakının yarısını təşkil edən Qaradağ rayonunda minlərlə hektar ərazidə yaşıllıqlar salına bilər. Bununla bağlı hökumət səviyyəsində qərar verilib və işlərin görülməsi planlaşdırılıb. Eyni zamanda Bakının mərkəzində yerləşən Nəsimi və Yasamal rayonlarında yaşıllıq salınması üçün yer yoxdur. Lakin buna baxmayaraq, kiçik parklar var və gələcəkdə bu parkların ərazisinin genişləndirilməsi mümkün ola bilər. Bununla yanaşı o da həqiqətdir ki, Bakının ekoloji problemlərindən biri də avtomobil parkıdır. Ölkə üzrə avtomobillərin çoxu Bakıda cəmləşib. Bu da atmosferin çirklənməsinə təsir edir. Ölkədə, xüsusən də Bakıda hələ də avtomobil yollarında mühərrikinin işlənmiş qazlarından atmosferə atılan zərərli maddələrin miqdarı normadan artıq olan avtonəqliyyat vasitələrinə rast gəlinir. Mütəxəssislərin bildirdiyinə görə, bu gün respublikamızda atmosfer havasına atılan çirkləndirici maddələrin 75 faizindən çoxu məhz avtomobil və maye yanacağı ilə işləyən mühərriklərin payına düşür. Hesablamalara görə, ölkədə avtomobil nəqliyyatından atmosfer havasına il ərzində atılan zərərli maddələrin miqdarı 700 min tona yaxındır. Etiraf etmək lazımdır ki, xüsusən son 20 ildə Bakının infrastrukturunun kəskin inkişafı qeydə alınıb. Aydındır ki, infrastruktur genişlənməsəydi daha kəskin tıxaclar müşahidə oluna bilərdi. Bu baxımdan, infrastrukturun inkişafı vacib idi və Bakı bu kontekstdə regionda seçilən şəhərlərdəndir. Tıxacların əsas səbəblərindən biri isə ölkədəki minik avtomobillərin 70 faizindən çoxunun Bakıda istifadə olunmasıdır. Hesab olunur ki, artıq bu məsələyə xüsusi diqqət olunması çox mühümdür. Bu halda Bakıda ekoloji vəziyyət yaxşılaşa bilər.
Samirə SƏFƏROVA
