"Orta ixtisas təhsili müəssisələrinin bir hissəsinin ali təhsil müəssisələrinin tabeliyinə verilməsi prosesi həyata keçirilir”.
Bunu elm və təhsil nazirinin müavini İdris İsayev BMT Davamlı İnkişaf Məqsədləri dialoqları çərçivəsində “2030-cu ilə doğru: Azərbaycanda sosial-iqtisadi inklüzivlik” mövzusunda keçirilən konfransda deyib.
"Kolleclərin maddi-texniki bazası, kadr potensialı, laboratoriyaları ürəkaçan səviyyədə deyil, bu səbəbdən də..."
Kolleclərin ali təhsil müəssisələrinin nəzdinə verilməsi ilə bağlı təhsil eksperti Kamran Əsədovla həmsöhbət olduq.
- Kamran müəllim, orta ixtisas təhsili müəssisələrinin bir hissəsinin ali təhsil müəssisələrinin tabeliyinə verilməsi bu sahədə hansı dəyişikliklərə səbəb olacaq?
- 2018-ci ildə "Təhsil haqqında" Qanuna edilmiş dəyişikliyə əsasən, orta ixtisas təhsili müəssisələri, yəni kollecləri 2012-ci ildən sonra bitirən və subbakalavr statusu alan şəxslər ali təhsil müəssisələlərinin ixtisaslarına müsabiqədənkənar qəbul olmaq hüququna malikdir. Bu, ali təhsilin əlçatanlığına öz müsbət təsirini göstərir. 2016-cı ildən etibarən bir sıra orta ixtisas təhsli müəssisələri, yəni kolleclər ləğv edilərək ali təhsil müəssisələrinin nəzdinə verilib. Ancaq bu gün ölkədə 54 orta ixtisas təhsili müəssisəsi fəaliyyət göstərir. Lakin birmənalı şəkildə onların heç biri əmək bazarının tələblərinə və müasir standartlara cavab verən kadr hazırlığını həyata keçirə bilmir. Danılmaz faktdır ki, kolleclərin maddi-texniki bazası, kadr potensialı, laboratoriyaları ürəkaçan səviyyədə deyil. Bu səbəbdən də yenilik etmək lazımdır. Universitetlərdəki dəyişikliklərlə yanaşı, problemin həlli həm də texnikum və peşə məktəblərinə marağın artırılmasından asılıdır. Bunun üçün tələb olunan addımlar büdcədən təhsilin bu pillələrinə daha çox vəsait ayrılması,dolayısıyla, texnikum və peşə məktəblərində kadr potensialının, infrastrukturun inkişaf etdirilməsidir. Həmin təhsil müəssisələrində dövlət sifarişli yerlərin artırılması daha çox şəxsin texnikum və peşə məktəblərinə yönəlməsinə şərait yarada bilər. Texnikum və peşə məktəblərinə münasibətdə müşahidə edilən digər ayrıseçkilik hallarının aradan qaldırılması da bu təhsil müəssisələrinin reputasiyasının yaxşılaşmasına kömək edə bilər.
- Maraqlıdır, tətbiq ediləcək yenilik maddi-texniki baza ilə yanaşı dərsin keyfiyyətinə, təhsil sisteminə necə təsir edəcək?
- Məlumdur ki, həmin təhsil müəssisələrində çalışan müəllimlərin işə qəbulu şəffaf keçirilməyib, hər hansı attestasiya, sertifikasiya, müəllimlərin yoxlanılması həyata keçirilmədiyi üçün vəziyyət o qədər də ürəkaçan deyil. Buna görə də keyfiyyəti artırmaq lazımdır. Rəqabətədavamlı mühitin formalaşması üçün buna ehtiyac var. Yəni ali təhsil müəssisələrinə inteqrasiya lazımdır. Biz bəzən görürük ki, kollec məzunları subbakalavr kimi ali məktəblərə qəbul olduqdan sonra sadəcə diplom almaq istəyirlər. Əmək bazarına, işləməyə üz tuturlar, ali məktəblərdə oxumaqda o qədər də maraqlı olmurlar.
- Orta ixtisas təhsili müəssisələrinin ali təhsil müəssisələrinin tabeliyinə verilməsi ixtisaslara dəyişikliyə səbəb olacaqmı?
- Elə ixtisaslar var ki, yalnız kolleclərdə saxlanılmalıdır. Ümumiyyətlə, bəzi ixtisaslar var ki, maliyyə, mühasibat, sığorta, bank işi, vergi - bunlar həm kolleclərdə, həm də ali məktəblərdə var. İşəgötürənlər isə, təbii ki, işçi qismində ən yuxarı pilləni götürürlər.
- Ehtimal edilir ki, yeni qayda bəzi ixtisasların ləğv olunmasına səbəb olacaq…
- Ümumiyyətlə, bəzi ixtisasları bölmək lazımdır. Məsələn, "turizm bələdçisi", "turizm işinin təşkili" ixtisası üzrə bir tələbə niyə ali təhsilli olmalıdır? O ixtisaslar orta ixtisas təhsili müəssisələrində olmalıdır. Bundan sonra orta ixtisas təhsili müəssisələrinə maraq artmalıdır. Bu gün kolleclərə maraq artır. Bunun səbəbi də birmənalı şəkildə kollec məzunlarının ali məktəblərə qəbul olmasının əlçatanlığıdır. Ancaq ikinci bir məsələ - kolleclərin universitetlərin nəzdinə verilməsi birmənalı şəkildə tam olaraq həyata keçirilməlidir. Ancaq universitetlərin onlara nəzarət etmək imkanları yoxdur. Yəni onların başı öz tələbələrinə, tədris proseslərinə qarışıb. 7-8 ildir ki, biz bəzi kolleclərin universitetlərin nəzdinə keçdiyini görsək də, ciddi bir keyfiyyət dəyişikliyi yoxdur. Çünki universitetlər kolleclərə nəzarət edə bilmir. Ona görə də ayrı olsalar daha yaxşı olar. İdarəetmədə mobillik, müstəqillik olar.
Universitet təhsili o ixtisaslar üzrə vacibdir ki, orada tələbənin ciddi nəzəri biliklərə yiyələnməsi zəruri olsun və bu nəzəri biliklərin universitetdən kənar əldə edilməsi qeyri-mümkün və ya olduqca çətin olsun. Hesab edirəm ki, universitet diplomunun dəyəri əsasən məzunun iş imkanlarını artırması ilə ölçülür. Universitetlərdə isə təhsil haqları heç də hamı üçün əlçatan deyil. Belə olan təqdirdə, ixtisasa uyğun iş tapmaq baxımından yeni imkanlar yaradan diplomlar əsasən universitet diplomlarını əhatə etməməlidir. Hazırda diqqətdən kənar qalan texnikum və peşə məktəblərinin cəlbediciliyinin artırılması işçinin biliyi ilə bazarın tələbləri arasındakı uyğunsuzluğu aradan qaldırmağa ciddi kömək edə bilər. Texnikum və peşə məktəblərində daha çox insanın təhsil alması və bu təhsil müəssisələrinin reputasiyasının yaxşılaşması təbii ki, işəgötürənlərin də yerli-yersiz bütün iş elanlarına ali təhsil tələbi yerləşdirməsini aradan qaldıra bilər.
Günel CƏLİLOVA
