Son günlərin ən aktual mövzularından biri də Azərbaycanda göstərilən taksi xidmətləri ilə bağlıdır. Məlumdur ki, ölkədə taksi minik avtomobilləri ilə sərnişin daşımalarına dair yeni tələblər müəyyənləşir. Bu, “Avtomobil nəqliyyatı haqqında” qanuna təklif edilən dəyişiklikdə öz əksini tapıb.
Bu fonda rəqəmsal inkişaf və nəqliyyat naziri Rəşad Nəbiyev nəqliyyat sektoru ilə bağlı qanunvericilikdəki dəyişikliklər barədə Milli Məclisdə çıxışında taksi xidmətlərinin qiymətlərinin artırılacağını bildirib.
Nazirin sözlərinə görə, son iki onillikdə 20 min kilometrə yaxın avtomobil yolları, dəmir yolları tikilib və ya bərpa edilib, yeni hava limanları istifadəyə verilib, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və Bakı Gəmiqayırma Zavodu yaradılıb. Bununla birlikdə, nazir institusional idarəetmənin səmərəliliyinin artırılmasına, institusional islahatlara və infrastruktur investisiyalara baxmayaraq, tənzimləmə boşluqlarının aşkar edildiyini deyib. Onun fikrincə, çatışmazlıqlar ilk növbədə şəhərlərarası və beynəlxalq sərnişin və yük daşımalarında, həmçinin avtovağzal və taksi xidmətlərinin təşkilində müşahidə olunur. O, sərnişin və yük daşımaları, taksi ilə sərnişin daşımaları üçün müvafiq icazələrin olması tələbinin, ictimai nəqliyyat vasitələrindən istifadə edərək daxili sərnişin və yük daşımalarını həyata keçirən sürücülərin, taksi minik avtomobillərinin sürücülərinin məcburi xüsusi hazırlığının vacibliyini qeyd edib. Nazir bildirib ki, Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi mövcud problemləri hərtərəfli araşdırmaq üçün konsaltinq şirkətlərinin iştirakı ilə kompleks araşdırmalar aparıb. Tədqiqat bir neçə problemi müəyyənləşdirib: “Bakıda min nəfərə düşən taksilərin sayı müqayisə edilən şəhərlərə nisbətən 4-5 dəfə çoxdur ki, bu da tıxaclara və ekoloji problemlərə səbəb olur. Sürücülər həddindən artıq uzun müddət, gündə 14-16 saat işləyir ki, bu da təhlükəsizlik riski yaradır və əmək qanunvericiliyini pozur. Taksi fəaliyyəti ilə məşğul olan taksilərin 50 faizdən çoxunun xidmət müddəti 15 ildən çoxdur, bu da ətraf mühit və təhlükəsizlik üçün təhlükə yaradır. Taksilər şəxsi avtomobillərlə müqayisədə gündə əhəmiyyətli dərəcədə daha çox səyahət edir, bu da tıxacları və ekoloji risqləri artırır. Sürücülərin əhəmiyyətli bir hissəsi kölgə iqtisadiyyatında işləyir və çox az adam lazımi “fərqlənmə nişanı” alır”. O deyib ki, nazirliyin hədəfi taksilərin sayını deyil, taksi sifarişlərinin sayını azaltmaqdır: “Taksi gedişlərinin əksəriyyəti 1,5 -3 kilometr ətrafındadır. Bu məsafəni ya ayaqla, ya ictimai nəqliyyatla getmək olar. “İctimai nəqliyyat varmı” sualı başqa bir mövzudur. Bizim ictimai nəqliyyatla bağlı kifayət qədər problemlərimiz var. Datalara görə ölkədə təxminən 67 min taksi fəaliyyət göstərir. Biz düzgün strategiya qursaq, həm iş saatlarını, həm gəlirləri tənzimləməklə onlar öz iş yerlərindən və gəlirlərindən məhrum olmayacaqlar”. Nazir vurğulayıb ki, taksi qiymətləri qalxacaq: “Dünyanın heç bir yerində belə taksi qiymətləri yoxdur”. Amma burada qeyd edək ki, taksi qiymətlərinin Azərbaycandan ucuz olduğu ölkələrin sayı az deyil. Məsələn, nazirin bu çıxışından sonra sosial şəbəkələrdə yayılmış məlumata əsasən, standart tarif üzrə 1 kilometrə görə taksi xidmətlərinin ən aşağı qiymətləri Misirdə qeydə alınıb. Bu ölkədə sərnişin hər kilometrə görə taksiyə 16 sent ödəyir. İkinci yerdə Pakistan gəlir. Pakistanlılar hər kilometrə görə 19 sentdən keçirlər. Üçüncü yeri isə 20 sentlə Belarus tutur. Keçmiş SSRİ ölkələrindən Ermənistan və Özbəkistan (hər biri 26 sent), eləcə də Ukrayna, Moldova və Rusiyanın sakinləri hər kilometrə 27 sent ödəməklə ilk onluğa daxildirlər. Taksi xidmətləri Qazaxıstanda hər kilometrə görə 45 sent, Azərbaycanda isə 59 sentdir. Türkiyədə bu göstərici 42 sent, Əlcəzairdə 44 sent, Banqladeşdə 37 sent, Çində 36 sent, İranda 35 sent, Şri-Lankada 34 sent, Filippində 27 sentdir. Bu siyahını bir qədər də uzatmaq olar. Yəni heç də ən ucuz taksi xidməti Azərbaycanda deyil.
Rəşad Nəbiyev isə bunlar fonunda hesab edir ki, yeni islahatlar Bakıda mobilliyin artırılmasına, əhalinin ictimai nəqliyyata çıxışının yaxşılaşdırılmasına və yollarda tıxacların azaldılmasına yönəlib. O əmin olduğunu bildirib ki, normativ hüquqi aktlara təklif olunan dəyişikliklər sərnişin və yük daşımaları sahəsində qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsinə imkan verəcək: “Qanunvericiliyə yeni dəyişikliklər sahibkarların maraqlarını qoruyarkən ölkənin iqtisadi inkişafına kömək edəcək”. Azərbaycanda hazırda ondan çox taksi şirkəti, o cümlədən xarici şirkətlər “Bolt”, “Uber”, “Yango”, “Maxi” fəaliyyət göstərir. Bu yaxınlarda isə “Uklon” adında yeni biri də bazara girib. Azad rəqabət şəraiti mövcud olduğundan son illərdə taksi xidməti qiymətləri 2-3 dəfə aşağı düşüb. Nazirin çıxışı ictimai mühitdə, sosial şəbəkələrdə müzakirələrə yol açıb. Müzakirələrdə taksi xidmətinin keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması dəstəklənsə də, qiymət artımı əks reaksiya ilə qarşılanıb. Onu da xatırladaq ki, Bakıda göstərilən taksi xidməti məşğulluğun təminində önəmli rollardan birini oynayır. Ucuz taksi xidmətləri əhalinin imkanlarına uyğun olduğu üçün əhali tərəfindən bu sahədə narazılıq yoxdur. Rəsmi rəqəmlər son illər taksi xidmətlərindən istifadə edənlərin də sayca kəskin artdığını göstərir. Pandemiya başlayandan sonra taksi xidmətlərindən istifadə bir qədər də genişlənib. Dövlət Statistika Komitəsinin göstəricilərinə görə, 2019-cu ildə Bakı şəhəri üzrə taksi vasitəsilə il ərzində 29.8 milyon sərnişin daşınıb. Eyni göstərici 2022-ci ildə 34.8 milyona yüksələrək təxminən 17 faiz artıb. Eyni müddət ərzində avtobus nəqliyyatı ilə daşınanların sayı 35 faiz, metro ilə daşınan sərnişinlərin sayı 12 faiz azalıb. Başqa deyimlə, daşımalarda taksidən başqa digər iki ictimai nəqliyyat vasitəsinin payı aşağı düşüb. Taksi şirkətlərinin fəaliyyətinin genişlənməsinin Azərbaycan bazarında ortaya çıxardığı digər bir trend də hibrid avtomobillərinin sayca artmasıdır. Rəsmi rəqəmlərə görə, ölkəyə hibrid avtomobillərin gətirilməsinə 2018-ci ildən başlanıb. Həmin il ölkəyə cəmi 146 ədəd belə avtomobil gətirilmişdi. 2019-cu ildə eyni göstərici 3 min 645-ə, 2020-ci ildə 5 min 80-ə yüksəldi. 2021-ci ildə isə hibrid avtomobil idxalı iki dəfədən çox artdı və 12 min 936-a çatdı. Ötən il eyni göstərici 11 min 337 olub. Deməli, son dörd ildə ölkəyə 32 mindən çox hibrid avtomobil gətirilib ki, bunların da böyük bölümündən taksi kimi istifadə edilir. Ekspertlərin fikrincə, Azərbaycanda taksi şirkətlərinin fəaliyyətini genişləndirən əsas amillər qiymətin öncəki illə müqayisədə ucuzlaşması və avtobus kimi ictimai nəqliyyat növlərinin yarıtmaz fəaliyyətidir. Bu səbəbdən əslində taksilərlə bağlı problemlərin təbii həlli baxımından ölkədə ictimai nəqliyyat sisteminin gəlişdirilməsi önəmli rol oynaya bilər.
Samirə SƏFƏROVA
