Azərbaycan tarixən güclü, bir çox dünya ölkələrinə nümunə ola biləcək ailə dəyərlərinə sahib olub. Ancaq müasir informasiya texnologiyalarının inkişafı, dünyada yeni sosial münasibətlər sisteminin formalaşması, sənaye dövründən informasiya dövrünə keçid ölkəmizin mövcud ailə modelinə təsirsiz ötüşməyib.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, 2022-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə əhalinin hər 1000 nəfərinə düşən nikahların sayı azalaraq 5,6-dan 4,5-ə düşüb, boşanmaların sayı isə 1,5-dən 2,1-ə qədər artıb.
Boşanmaların günü-gündən artması, ailə quranların sayının isə azalması təhlükəli vəziyyətdən xəbər verir. Ekspertlər ailə dəyərlərinin qorunması ilə bağlı SOS siqnalı verir.
“Boşanmaların artmasına səbəb bəzi müasir gənclərin ailəyə ciddi baxmaması, bəzi gənclərin narkotik və əyyaşlığa meylli olması, meşşanlığa meylin güclənməsidir”
“Vəfa” Sosial İctimai Birliyinin rəhbəri Fatimə Hacıbəyli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, Azərbaycanda ailə münasibətlərində son dövrlər böhran yaşanır: “Ailə möhkəm olarsa, cəmiyyət də möhkəm olar. Mükəmməl dövlət proqramına ehtiyac vardır. Azərbaycanda ənənəvi ailə (iki-üç nəslin bir yerdə yaşaması) modeli artıq yoxa çıxmaqdadı. Onun yerini müasir nyukelar ailə modeli (ər-arvad və övladlardan ibarət) almaqdadır. Klassik Azərbaycan ailəsi nənə-baba, ata-ana və övladlardan ibarət idisə, indi nənə-baba institutu ailədən kənarlaşır, onlar bir-birinə qonaq gedirlər. Zamanından asılı olmayaraq ideal ailə modeli əxlaqi dəyərlər, sevgi üzərində qurulan ailə modelidir.
Nikahların sayının azalma səbəblərindən biri odur ki, Azərbaycanda kişilərin ölkəni tərk etməsi ilə əlaqədar evlilik yaşına çatmış qızların ailə qurmaq şansları azalır, milli demoqrafik problemlərımız artır və nəticədə təbii artımın aşağı düşməsi millətin qocalmasına, gənc nəslin azalmasına səbəb olur. Maliyə sıxıntıları ailə qurmanı təxirə salmaqla nəticələnir.
Boşanmaların artmasına səbəb isə bəzi müasir gənclərin ailəyə ciddi baxmaması, yaxın qohumların yersiz müdaxiləsi, maddi vəziyyətin ağırlığı, bəzi gənclərin narkotik və əyyaşlığa meylli olması, meşşanlığa meylin güclənməsidir”.
Ekspert hesab edir ki, ailə dəyərlərinin təbliğində KİV-in, xüsusilə televiziyanın üzərinə böyük iş düşür. Əfsuslar olsun ki, bir çox hallarda sosial-məişət mövzulu proqramlarda yalnız cəmiyyətin neqativ hissəsi nümayiş olunur. Halbuki, bizim çox sayda nümunəvi ailələrimiz var: “Düzdür, ailələrin problemlərini işıqlandırmaq lazımdır, lakin balans pozulmamalıdır. Ən təhlükəli məsələlərdən biri də internetin, sosial şəbəkələrin çox sürətlə ailələrə daxil olmasıdır ki, bu da qarşısıalınmaz bir prosesdir. Biz görürük ki, insanlar öz ailə üzvləri ilə müqayisədə virtual məkanda daha çox vaxt keçirirlər. Bu isə insanları bir-birindən uzaqlaşdırır, ər-arvad, övlad - valideyn ünsiyyətində soyuqluq yaradır. Xüsusən də bu, böyüməkdə olan gənclərimizə, onların psixikasına mənfi təsir göstərir, asılılıq yaradır. Eyni zamanda, milli-mənəvi dəyərlərin aşınmasına yol açır. Burada, xüsusilə ailə quran cütlüklərin bir-biri və ailə qarşısında sosial və mənəvi məsuliyyət daşımasına toxunmaq istərdim. Bu hiss və cavabdehlik olmayanda, onun yerini eqoizm, natamamlıq tutur ki, bu da yenə ailədə neqativ halların yaranmasına səbəb olur”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, Azərbaycanda normal boşanma vərdişlərinin olması, boşanmış qadınlara normal yanaşılması üçün cəmiyyətdəki stereotiplərlə mübarizə aparılmalıdır: “Bu stereotipləri nə qadın, nə kişi, nə qaynana formalaşdırır. Cəmiyyətin özündə bu stereotiplər var. Buna görə də bu stereotiplərə görə hansısa cinsi, hansısa yaş qrupunu qınamaq düzgün deyil. Amma stereotiplərlə böyüyən uşaqlar da gələcəkdə belə addım atacaqlar. Azərbaycanda isə əksər hallarda boşanma tərəflərdən birinin sanki cinayət törətməsi kimi başa düşülür. Boşanmış ər və ya arvad qarşı tərəflə bütün əlaqələri kəsir, uşaqlarının digər valideynlə görüşməsinə imkan verilmir. Nəticədə ortada həyatı param-parça olmuş bir uşaq qalır. Cəmiyyətin belə böyütdüyü uşaq sonradan özü də bu yanaşmanı davam etdirir və beləliklə, qırılmayan stereotiplər qırılmaz zəncir kimi davam edir...
Lakin bunların aradan qaldırılması mümkündür. Təbii ki, dövlətin qanunvericiliyi boşanma və boşanmadan sonra yarana bilən bütün problemlərin həllini nəzərdə tutur. Lakin stereotiplərin qırılması qanunvericiliklə həll edilə bilməz. Bunun üçün cəmiyyətin düşüncəsinin dəyişməsi lazımdır”.
Ekspertin fikrincə, ailədə zorakılıq amilləri də nikaha girənlərin sayına təsir göstərir: "Ailədə zorakılıq imkan vermir ki, insanlar bir-birinə güvənib evlənsinlər. Yəni anasının döyüldüyünü, əzildiyini görən qız özünün də gələcək aqibətindən qorxub hər adama etibar edə bilmir".
Günel CƏLİLOVA
