Bu gün dünyanı təhdid edən ciddi məsələlərdən biri qlobal içməli su böhranıdır ki, günü-gündən bizə daha da yaxınlaşır. Su əbədi həyat mənbəyi kimi qalır, dünyada su ilə bağlı problem hər gün daha da artır. Heç şübhəsiz, hər dövlətin özünün su təhlükəsizliyi strategiyası olmalıdır.
Bildiyimiz kimi, Prezident İlham Əliyev imzaladığı sərəncamlarla, qəbul edilən sənədlərlə Azərbaycanda su təhlükəsizliyi təmin olunub. “Azərbaycan Respublikasının Su Məcəlləsi”, “Azərbaycan Respublikası Milli Su strategiyası” və başqa sənəd və proqramlar bu istiqamətdə həyata keçirilən işlərin əhəmiyyətini önə çəkir. Ekspertlərə görə, Bakı şəhərinin və regionların sosial-iqtisadi inkişafına dair Dövlət proqramlarında su layihələri ilə bağlı konkret müddəalar öz əksini tapır. İndiyiə qədər bu proqramlar çərçivəsində son illər paytaxtda və ölkəmizin bütün regionlarında müxtəlif həcmli onlarla su layihələri reallaşdırılıb. Sözsüz ki, bu gün ölkənin su təchizatı və kanalizasiya infrastrukturunun yaxşılaşdırılması dövlətin sosial-iqtisadi siyasətinin prioritet istiqamətlərindəndir. Yəni indiyə kimi, qəbul edilən dövlət proqramlarında ölkənin su təminatı əsas amillərdən biri kimi götürülüb.
Yeni su anbarları, yeni su xətləri...
Dövlət dəstəyi ilə Azərbaycanın hər yerində su anbarları inşa olunur. 2023-cü ildə də dövlətin su təminatı sahəsində addımları davam edir. Məlum olduğu kimi, bu ilin aprelində Prezident İlham Əliyev Prezident İlham Əliyev Qəbələdə “Yengicə su anbarının tikintisi haqqında” Sərəncam imzalayıb. Sərəncamda qeyd olunub ki, son illərdə ölkədə su ehtiyatlarından səmərəli istifadənin və su təsərrüfatı obyektlərinin idarə olunmasının təkmilləşdirilməsi, müasir tələblərə cavab verən meliorasiya və su təsərrüfatı obyektlərinin qurulması, eləcə də bu sahədə uçot və nəzarətin təkmilləşdirilməsi istiqamətində ardıcıl tədbirlər görülüb. Bununla yanaşı, son dövrlərdə müşahidə edilən qlobal iqlim dəyişmələri, dünyada orta temperaturun yüksəlməsi, əsasən qonşu ölkələrdən daxil olan yerüstü su ehtiyatının azalması, digər tərəfdən, suya tələbatın artması məhdud su ehtiyatlarına malik olan ölkəmizdə su ehtiyatlarının artırılması və sudan səmərəli istifadə üçün təxirəsalınmaz tədbirlər görülməsini zəruri edib. Bu istiqamətdə fəaliyyətin davamı olaraq Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2020-ci il 27 iyul tarixli 2178 nömrəli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Su ehtiyatlarından səmərəli istifadənin təmin edilməsinə dair 2020–2022-ci illər üçün Tədbirlər Planı”nda nəzərdə tutulduğu kimi Qəbələ rayonunun ərazisində Yengicə su anbarının tikintisi üzrə zəruri texniki-iqtisadi əsaslandırma və layihələndirmə işləri başa çatdırılıb. Sərəncamın məqsədi ölkədə su ehtiyatlarının artırılması, əkinəyararlı torpaqların genişləndirilməsi, müasir təsərrüfatların yaradılmasının və əhalinin məşğulluğunun artırılmasının təşviqi üçün Qəbələ rayonunda su anbarının tikintisidir.
Sərəncamda Qəbələ rayonunda Yengicə su anbarının tikintisi ilə bağlı müvafiq tədbirlər görülməsinin təmin edilməsi Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinə tapşırılıb.
Məlumdur ki, Prezident İlham Əliyev su təsərrüfatının vəziyyətini daim diqqətdə saxlayıb və eləcə də su ehtiyatlarının ədalətli bölünməsinə dair tövsiyyələr verib.
Prezident İlham Əliyevin 30 mart 2023-cü il tarixində imzaladığı “Su ehtiyatları, su təsərrüfatı və meliorasiya sahələrində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi haqqında” Fərmanı və bu yöndə imzaladığı digər fərman və sərəncamlar bu istiqamətdə mümhüm addımlardır. Hədəf isə əhalinin təhlükəsiz və davamlı şəkildə içməli və suvarma suyundan istifadə etmək, bu sahədə heç bir qıtlıq çəkməməsidir.
Təhlükəsiz və davamlı su təminatı...
Azərbaycan dövləti su məsələsi ilə bağlı beynəlxalq qurumlarla da yaxından əməkdaşlıq edir və BMT-nin, eləcə də digər təşkilatların tövsiyələrinə əməl edir.
Bildiyimiz kimi, 5-6 aprel tarixləri aralığında Azərbaycanda Su Ehtiyatlarının İnteqrasiyalı İdarəçiliyi üzrə Milli Siyasi Dialoqun Təşkilatlararası İdarəetmə Komitəsinin 10-cu iclası keçirildi. Tədbirdə Azərbaycanda su ehtiyatlarının idarə edilməsində iştirak edən aidiyyəti dövlət qurumları, Avropa İttifaqının Azərbaycan Nümayəndəliyi, beynəlxalq təşkilatların nümayəndələri, həmçinin BMT-nin Avropa İqtisadi Komissiyası, İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının rəsmiləri, yerli və xarici ekspertlər iştirak edirdi. Tədbirdə ölkəmizdə su ehtiyatlarının səmərəli idarə edilməsi ilə bağlı görülmüş işlər, elektron informasiya sisteminn yaradılması, su təchizatı infrastrukturunun inkişafı, transsərhəd çayların idarə edilməsi, su ilə bağlı problemlər və prioritetlər, Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin həyata keçirilməsi, suyun inteqrasiyalı idarəçiliyi və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığın genişləndirilməsi məsələləri ətrafında müzakirələr aparılıb.
Vurğulanana görə, adı çəkilən layihə çərçivəsində BMT-nin Azərbaycan nümayəndəliyi indiəyədək Ağdam, Goranboy, Füzuli, Göygöl və Qazax rayonları ərazisində 26 kəhrizi bərpa edərək yerli icmaların istifadəsinə verib.
Layihə ənənəvi və dayanıqlı su təchizatı sistemi olan kəhrizlərin bərpası vasitəsilə təxminən region əhalisini təhlükəsiz və davamlı su təminatı məqsədini daşıyır.
Yeri gəlmişkən, ekspertlər qeyd edir ki, Azərbaycanda su ehtiyatlatının qorunması, su təhlükəsizliyinin etibarlı şəkildə təmin edilməsi siyasəti illərdir ki, davam edir. Azərbaycan göstərir ki, ölkədə su təhlükəsizliyinin etibarlı müdafiəsi daha da güclənir. Dövlətin hədəfi odur ki, Azərbaycan əhalisinin qarşıdan gələn qlobal su böharından xilas etsin və bu səbəbdən də ölkənin su təminatı hər bir şəkildə həyata keçirilir.
Bu sahədə illər əvvəl görülən işlərdən bəzi məqamlar...
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyinin ilk dövlərindən bu məsələyə xüsusi diqqət ayrılıb. Məsələn, 2004-cü il sentyabrın 1-də dövlət başçısının yanında keçirilən müşavirədə Azərbaycanın su təchizatı, içməli suya olan tələbatı, eləcə də meliorativ layihələrin inkişaf perspektivləri müzakirə olundu və Samur-Abşeron suvarma sisteminin Dövlət Neft Fondunun vəsaiti ilə yenidən qurulması barədə qərar qəbul olundu. Sözügedən müşavirədə dövlət başçısının qarşıya qoyduğu vəzifələrə uyğun olaraq ölkəmizdə irimiqyaslı su layihələrinin icrasına start verildi. 2006-cı ildə İslam İnkişaf Bankının vəsaiti ilə inşa olunan Xanarx kanalının tikintisi başa çatdırıldı. 2007-ci ildə Vəlvələçay-Taxtakörpü kanalına suyu gətirən 50 kilometrlik birinci hissənin yenidən qurulması başa çatdırıldı və sonra Vəlvələçay-Taxtakörpü kanalının inşasına başlanıldı. 2013-cü ildə dövlət başçısının iştirakı ilə istifadəyə verilən Taxtakörpü su anbarı, Taxtakörpü Su Elektrik Stansiyası, Vəlvələçay-Taxtakörpü və Taxtakörpü-Ceyranbatan kanallarının inşası layihələri Azərbaycanın su təchizatı probleminin həllində çox böyük uğur oldu. Ekspertlər hesab edir ki, bir neçə il ərzində Vəlvələçaydan Ceyranbatan gölünə qədər uzanan və mürəkkəb relyefi ilə seçilən ərazidə böyük həcmdə işlər reallaşdırılıb. Bu layihələrin unikallığı həm də ondadır ki, Samur çayından götürülən su öz axarı ilə Vəlvələçay-Taxtakörpü kanalı ilə Taxtakörpü su anbarına ötürülür. Kanal üzərində 57 mükəmməl hidrotexniki qurğu quraşdırılıb. Taxtakörpü su anbarının sahəsi 8,71 kvadratkilometrdir. Qurğunun ümumi su tutumu isə 270 milyon kubmetr, faydalı su həcmi isə 238,4 milyon kubmetr olub. Ekspertlər qeyd edirlər ki, bu istiqamətdə geniş danışmaq mümkündür. Qeyd edilir ki, sözügedən su layihələrinin icrası Azərbaycanın kənd təsərrüfatında yeni torpaqların dövriyyəyə buraxılmasına, suvarılan əkin sahələrinin artmasına səbəb olub.
Prezident İlham Əliyev illər əvvəl “Su ehtiyatlarından səmərəli şəkildə istifadə etmək, yeni layihələri icra etmək, yeni kanalları inşa etmək və su anbarlarını yaratmaq Azərbaycan üçün strateji əhəmiyyətli bir məsələdir” - deyib və 2003-cü ildə indiyə qədər bu istiqamətdə saysız layihələr, proqramlar həyata keçirilib. Bütün həyata keçirilənlər göstərir ki, Azərbaycan dövlətinin su siyasəti çox ehtibarlıdır və bu da Azərbaycan vətəndaşlarının gələcəyinə müsbət təsir edəcək...
2020-ci ilin 23 iyul tarixində İlham Əliyevin yanında su təsərrüfatının vəziyyətinə həsr olunmuş videoformatda müşavirdə ölkə başçısı çox vacib məsələləri irəli sürürdü: “...Regionların sosial-iqtisadi inkişafına dair birinci Dövlət Proqramının qəbul edildiyi 2004-cü ildə Azərbaycanda içməli su ilə təminat 40 faiz səviyyəsində idi. Bu gün isə bu rəqəm 70 faizə çatıbdır. Bakı şəhərində içməli suyu davamlı şəkildə alan əhalinin sayı 29 faiz idi. Bu gün bu rəqəm təxminən 82 faizə çatıbdır. Regionlarda isə əhalinin içməli su ilə əhatə dairəsi cəmi 9 faiz idi. Bu gün bu rəqəm 63 faizdir. Bu, doğrudan da tarixi nailiyyətdir. Biz bunu, ilk növbədə, insanların sağlamlığı, iqtisadiyyatın, kənd təsərrüfatının inkişafı üçün etmişik. Ancaq bununla bərabər, bu rəqəmlər onu göstərir ki, biz istədiyimizə tam nail ola bilməmişik. Buna görə bundan sonra içməli su layihələri, meliorasiya layihələri bizim gündəliyimizdə ən vacib məsələlər kimi duracaq. Bugünkü müşavirənin əsas məqsədi odur ki, bu sahədə buraxılmış səhvlər, mövcud çatışmazlıqlar bundan sonrakı illərdə aradan qaldırılsın, vahid idarəetmə mexanizmi işlənib təqdim edilsin və biz ardıcıl olaraq qısamüddətli, ortamüddətli və uzunmüddətli fəaliyyət planımızı icra edək. Bunun nəticəsində Azərbaycanda içməli su və suvarma suyu ilə təminat 100 faiz olmalıdır”.
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
