Məlum olduğu kimi, Hesablama Palatası 2022-ci il üzrə İş Planına uyğun olaraq Elm və Təhsil Nazirliyi yanında Peşə Təhsili üzrə Dövlət Agentliyi və tabeliyində olan qurumlara ayrılmış dövlət vəsaitinin və digər dövlət əmlakının necə idarə olunması ilə bağlı araşdırma aparıb.
Audit zamanı peşə təhsili müəssisələrinin fəaliyyətinin və tədrisin təşkilinin dövlət vəsaitlərinin və digər dövlət əmlakının idarə olunması ilə qarşılıqlı təsiri, həmçinin vəsaitin kadr hazırlığı məqsədilə ayrıldığı nəzərə alınaraq funksional fəaliyyətlə bağlı məsələlərə diqqət yetirilib və dövlət strategiyalarında nəzərdə tutulmuş hədəflərin reallaşmasına təsir elan amillər təhlil olunub. Məlum olub ki, müvafiq əmrlərlə publik hüquqi şəxs formasında yaradılan peşə mərkəzlərinə məqsədli vəsaitlər ödənilməyib və hüquqi aktların tələblərinə də əməl edilməyib. Həmçinin, dövlət sifarişinə dair müqavilələrin bağlanılması da təmin edilməyib, sifariş və hesabat formaları da tərtib olunmayıb. Bir sözlə Hesablama Palatası peşə təhsili məktəblərində nöqsanlar aşkar edib.
Ekspertlər hesab edir ki, Azərbaycandakı peşə təhsili müəssisələri müasir standartlara cavab vermir. Bu istiqamətdə bir sıra işlərin görülməsinə ehtiyac var.
“Bu istiqamətdə nəzarət mexanizmlərinin tətbiq edilməməsi, birgə fəaliyyət müqavilələrinin əlverişli olmayan şərtlərlə bağlanması…”
Təhsil eksperti Nadir İsrafilov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bunları qeyd etdi: “Yəqin bir çoxları mənimlə razılaşar ki, bəyənmədiyimiz sovet dönəmində peşə təhsilinə daha çox diqqət yetirilib və bu sahə heç də nə ali, nə də orta-ixtisas təhsilindən geri qalmayıb, əksinə, daha nüfuzlu və gəlirli sahələrdən biri olub. Bu dönəmdə təhsil sistemi üç dövlət qurumu - Maarif Nazirliyi, Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyi, nazirlik statusunda olan Dövlət Texniki Peşə Təhsili Komitəsi tərəfindən idarə olunurdu və təhsilin bu ayrı-ayrı konkret sahələri bu üç sahənin mütəxəssisləri tərəfindən daha mobil və çevik idarə olunurdu, nəinki sonrakı dövrlərdə, digər tərəfdən idarəetmənin rəhbərlik və nəzarət funksiyalarının operativliyi daha yüksək səviyyədə təmin olunurdu.
90-cı illərdə, müstəqillik əldə edildikdən sonra keçid dövrü ilə bağlı müəyyən boşluqlar əmələ gəldi, bununla peşə təhsili sisteminə bir növ diqqət azaldı. Bəzi texniki peşə təhsili məktəblərinin maddi-texniki bazası, binaları hərraca qoyuldu, bəziləri əsas oldu-olmadı, peşə liseylərinə çevrildi və s. Üç qurum birləşdirilib, Təhsil Nazirliyi yaradıldı, peşə təhsili nazirliyin nəzdində bir şöbə kimi fəaliyyət göstərdi. Peşə yönümünə diqqət zəiflədikdən sonra bu sahəyə maraq da azaldı.
Amma sonra məlum oldu ki, peşə sisteminin inkişafı vacibdir Azərbaycanda Avropa Oyunları keçiriləndə nazir səviyyəsində etiraf olundu ki, gələn qonaqlara xidmət göstərmək üçün peşə ixtisasına yiyələnən işçilər tapa bilmirik. Prezident gənclərlə görüşündə də peşə təhsili sisteminə xüsusi diqqətin artırılması məsələsi ilə bağlı geniş çıxış elədi. Son zamanlar peşə təhsilini inkişaf etdirmək sahəsində Cənubi Koreya ilə Təhsil Nazirliyi arasında xüsusi müqavilə, Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Türkiyə Respublikası Hökuməti arasında peşə təhsili sahəsində əməkdaşlığa dair Protokol imzalanıb. Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi yanında Peşə Təhsili üzrə Dövlət Agentliyinin yaradılması ilə bu sahədə müəyyən dirçəlmə hiss olunur”.
Ekspertin sözlərinə görə, audit zamanı bir sıra peşə təhsili müəssisələrinin zəruri avadanlıqlarla təchiz edilmədiyi, emalatxanalar yaradılmadığı halda, bəzi ixtisaslar üzrə tədrisin təşkil edilməsi, müəllimlərin hüquqi aktların tələblərinə tam əməl edilmədən tədrisə cəlb olunması halı aşkar olunub. Həmçinin, əvəzetmə qaydasında tədris olunan dərslərin qeydiyyatının aparılmaması, faktiki olaraq digər şəxslər tərəfindən tədris olunması, səriştəli kadrların yetişdirilməsi və əmək bazarına inteqrasiyası ilə bağlı hədəflərin tam və vaxtında reallaşdırılmaması, fəaliyyətin düzgün həyata keçirilməməsi də müəyyən olunub. Bu istiqamətdə nəzarət mexanizmlərinin tətbiq edilməməsi, birgə fəaliyyət müqavilələrinin əlverişli olmayan şərtlərlə bağlanılması, hüquqi aktların tələblərini pozmaqla icarəyə verilməsi kimi qanunvericiliyin tələblərinə zidd faktların aşkarlanması və müvafiq tədbirlərin görülməsi peşə təhsilinin vəziyyətini daha da sahmana salmaq işinə təsirsiz ötüşməyəcək: “Ümid edək ki, auditin əhatə etdiyi tədris illəri üzrə bəzi hallarda dərs saatlarının normalarına əməl edilməməsi, artıq dərs saatlarının nəzərdə tutulması, eləcə də siniflərin düzgün kompleksləşdirilməməsi, artıq və əlavə vəsait ödənişi problem həll olunacaq. Eyni zamanda, ödəniş müəssisələri tərəfindən təqdim edilmiş məlumat bazaları üzrə hesablanmış əməkhaqqı və ödənilmiş məbləğlərin bu məlumatlar uyğunsuzluğu, artıq vəsait sərfiyyatı, eləcə də vəsaitlərin idarə edilməsi ilə bağlı zəruri nəzarət sisteminin təmin olunmaması vəsaitin təyinatının dəyişdirilməsi ilə yanaşı, bir sıra hallarda büdcədənkənar vəsait hesabına ödənilməli olan xərclərin büdcə vəsaiti hesabına maliyyələşdirilməklə xərclərin maliyyələşmə mənbələrinin dəyişdirilməsi problemi də həll olunacaq. Artıq ştatlar saxlanılmaqla dövlət vəsaitinə əlavə tələbat yaradılması kimi ciddi nöqsanlara yol verənlər üzə çıxarılacaq və onların əməllərinə hüquqi qiymət veriləcək”.
Günel CƏLİLOVA
