Ermənistan statistikasına görə, İrəvan ilin əvvəlindən xarici ticarətini yenidən qurur, Rusiya ilə əlaqələrini azaldır və Avropa İttifaqı ölkələri, Çinlə əlaqələrini genişləndirir. Eyni zamanda, Avrasiya İqtisadi Birliyindəki (AİB) statusunu aydınlaşdırmağa çalışır. Bir tərəfdən Ermənistan hakimiyyəti təşkilata Rusiyanın məhdudiyyətlərindən şikayət edib, digər tərəfdən isə özlərindən ittifaqda qalmaq istəyib-istəmədiklərinə qərar vermələri istənilib.
Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov Vladimir Putinin tezliklə Moskvada Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanı qəbul edə biləcəyini açıqlayıb. Tərəflər daha öncə Bişkekdə keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) sammiti çərçivəsində aparılan danışıqlar zamanı bu barədə razılığa gəlmişdilər. Xüsusilə, onlar Ermənistanın Avropaya inteqrasiyasına sadiqliyini və Avrasiya İqtisadi Birliyinə üzvlüyünü davam etdirməsini müzakirə etməyə davam edəcəklər. Bu arada, Ermənistan Rusiyanı müəyyən Ermənistan mallarının tədarükü və tranzitinə qoyulan məhdudiyyətləri aradan qaldırmağa məcbur etmək üçün AİB mexanizmlərindən istifadə etməyə ümid edir. Ermənistan iqtisadiyyat nazirinin müavini Tiqran Qasparyanın sözlərinə görə, İrəvan Moskvanın hərəkətlərinin təşkilatın fundamental prinsiplərinə zidd olduğunu düşünür: “Burada təkcə Rusiya ilə əlaqələrimiz deyil, həm də AİB daxilindəki imkanlarımız vacibdir, çünki bu cür maneələri aradan qaldırmaq üçün istifadə edilə bilən xüsusi mexanizmlər mövcuddur. Biz bu fürsəti fəal şəkildə araşdırırıq. Şikayətlər təqdim etmişik və ümid edirik ki, bu mexanizmlər maneələrin aradan qaldırılmasında təsirli olacaq”. Beləliklə, Ermənistan məhsullarının Rusiyaya ixracına Moskva tərəfindən qoyulan məhdudiyyətlərlə bağlı Avrasiya İqtisadi Birliyinin tərkibində yer alan Avrasiya İqtisadi Komissiyasına şikayət ərizəsi təqdim edib. Rəsmi İrəvan Rusiyanın tətbiq etdiyi embarqoların Avrasiya İqtisadi Birliyinin ərazisində Ermənistan mənşəli malların daşınmasına maneə kimi tanınmasını istəyir. Ərizəyə baxılma proseduru 60-90 gün davam edir və məsələnin təqdim edilməsini, ekspert müzakirələrini, üzv dövlətlərin mövqelərinin öyrənilməsini və yekun nəticənin hazırlanmasını əhatə edir. Qaldırılan məsələlər üzrə nəticələr hazırdır və müzakirə mərhələsindədir. Daha sonra onların müzakirəsi və səsvermənin keçirilməsi Avrasiya İqtisadi Komissiyasının iclaslarında həyata keçiriləcək. Ermənistanın Dövlət Gəlirləri Komitəsinin sədri Eduard Akopyan bildirib ki, Avrasiya İqtisadi Komissiyasının kollegiyasının iclasında Rusiyanın məhdudiyyətlərinin süni olduğu qərarı verilərsə, qurum tərəfindən Moskvaya qarşı müəyyən cəzalandırıcı tədbirlər, hətta sanksiyalar tətbiq oluna bilər. Elə Ermənistanın nail olmaq istədiyi nəticələr də budur. Belə təsir vasitəsilə Ermənistan Rusiyanın tətbiq etdiyi embarqoların ləğvinə can atır. Ermənistanın şikayət məktubu ünvanladığı Avrasiya İqtisadi Komissiyasının İdarə Heyətində 10 üzv, yəni hər ölkədən iki nümayəndə var. İdarə Heyətinin sədri Qazaxıstanın keçmiş baş naziri Bakıjan Saqintayevdir. Tətbiq olunan məhdudiyyətlərin maneə kimi tanınması barədə qərar qəbul etmək üçün idarə heyəti üzvlərinin üçdə ikisinin, yəni 7 üzvün lehinə səs verməsi lazımdır. Rusiyanın təsir gücü, eləcə də Avrasiya İqtisadi Birliyində yer alan ölkələrin Ermənistanın Avropa İttifaqına inteqrasiya planlarına etiraz etməsi fonunda çətin ki, komissiya İrəvanın lehinə qərar qəbul etsin. Amma hər halda Ermənistan Rusiyanın sanksiyalarına eyni üslubda cavab verməyə can atır. Digər tərəfdən, İrəvanın Avrasiya İqtisadi Komissiyasına müraciət etməsi yaranmış problemlərin Moskva ilə danışıqlar yolu ilə həlli imkanlarının tükəndiyi anlamına gəlir. Bunu Ermənistanda da etiraf edirlər və Moskvanın addımlarının hansısa problemlərdən yox, konkret siyasi səbəblərdən qaynaqlandığını da açıq mətnlə bəyan edirlər. Ermənistan parlamentinin Xarici Əlaqələr Daimi Komitəsinin sədri Sarkis Xandanyan bu xüsusda bildirir: “Rusiyanın Ermənistandan mal idxalına tətbiq etdiyi məhdudiyyətlər ikitərəfli dostluq münasibətlərinin təbiətinə uyğun deyil. Bu, mal və məhsulların, işçi qüvvəsinin sərbəst hərəkətini nəzərdə tutan Avrasiya İqtisadi Birliyinin prinsiplərinə ziddir. Ermənistan tərəfi hansı konkret malların müəyyən edilmiş standartlara cavab verməməsi ilə bağlı araşdırma aparır. Lakin Rusiya tərəfinin hərəkətlərində gizli siyasi məna var. Aydındır ki, bütün məhsulların eyni zamanda standartlara cavab verməməsi mümkün deyil”. Qeyd edək ki, bu ilin may ayından etibarən Rusiya Ermənistandan məhsulların idxalına tədricən məhdudiyyətlər tətbiq edib. Bu, ilk növbədə kənd təsərrüfatı mallarına, 12 iyundan etibarən isə, konservləşdirilmiş məhsullar istisna olmaqla, demək olar ki, bütün bitki mənşəli məhsullara şamil olunub. Ermənistan şirkətlərindən balıq məhsullarının idxalına da məhdudiyyətlər tətbiq edilib. Rusiya tərəfi görülən tədbirləri fitosanitar və baytarlıq-sanitariya tələblərinin pozulması ilə əlaqələndirir. İndi həmin məhdudiyyətlərin aradan qaldırlması üçün Rusiya Ermənistandan sanitar yoxlamaların nəticələrini və Avrasiya İqtisadi Birliyinin baytarlıq və fitosanitar tələblərinə riayət etmək üçün aydın plan təqdim etməsini tələb edir. Ermənistanın bu istiqamətdə indiyə qədər atdığı addımları Moskva yetərli saymır və o səbəbdən də məhdudiyyətlərin davam edəcəyini bildirir. Hətta İrəvanın Avropayönlü siyasəti dəyişməsə, Moskvanın ümumiyyətlə Ermənistanı Avrasiya İqtisadi Birliyinin sıralarından qovması da tamamilə gözləniləndir.
Tahir TAĞIYEV
