ABŞ Prezidenti Donald Trampın İran xalqına ünvanladığı son mesajda "azadlıq saatınız yaxındır" ifadəsini işlətməsi Vaşinqtonun Tehranla bağlı mövqeyinin yalnız nüvə proqramı və hərbi məsələlərlə məhdudlaşmadığını göstərən mühüm siyasi mesaj kimi qiymətləndirilir. Bu çağırışın İran daxilində necə qarşılanacağı və siyasi proseslərə təsiri isə xüsusi maraq doğurur.
Trampın İran xalqına "azadlıq saatınız yaxındır" mesajı verməsi ABŞ-ın İranda rejim dəyişikliyini hədəflədiyini göstərirmi və bu çağırış İran daxilində siyasi proseslərə real təsir göstərə bilərmi?
Trampın İran xalqına ünvanladığı mesajın əsas məğzi ondan ibarətdir ki, ABŞ prezidenti İran hakimiyyətinə qarşı açıq şəkildə rejim dəyişikliyi çağırışını yenidən gündəmə gətirir. O, ABŞ-ın hərbi əməliyyatlarının başa çatmasından sonra İran xalqının ölkədə hakimiyyəti öz əlinə almalı olduğunu bildirir. Bu yanaşma Vaşinqtonun İranla qarşıdurmanı yalnız hərbi və nüvə məsələləri ilə məhdudlaşdırmadığını, siyasi hakimiyyət məsələsini də hədəfə aldığını göstərir.
Trampın əvvəlki müraciəti də ABŞ-ın İrana qarşı hərbi əməliyyatlarının başlanması ilə eyni gündə yayımlanmış və İran xalqına hakimiyyəti dəyişmək çağırışı etmişdi. Videonun aylar sonra yenidən paylaşılması isə xüsusilə diqqət çəkir. Bu addım ABŞ-İran qarşıdurmasının yenidən kəskinləşdiyi bir vaxtda Tehran hakimiyyətinə siyasi təzyiqin artırılması və İran daxilində narazı qüvvələrə mesaj verilməsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Trampın son açıqlamalarında İranın nüvə proqramı ilə bağlı sərt mövqeyini və hərbi təzyiq ritorikasını davam etdirməsi fonunda bu cür çağırışların İran daxilində siyasi proseslərə real təsiri nə dərəcədə mümkündür?
Zeynal Əmrəliyev: "ABŞ-nin əsas niyyəti İranda hakimiyyət dəyişikliyinə nail olmaqdır"
Politoloq Zeynal Əmrəliyev məsələ ilə bağlı "Bakı-Xəbər" qəzetinə müsahibəsində bildirib ki, ABŞ-nin İrana qarşı yeni hərbi əməliyyatlara başlaması böyük ehtimalla gündəmdədir. Onun sözlərinə görə, uzun müddətdir Vaşinqtonun ən yüksək səviyyəli dairələrində İrana qarşı hərbi addımların atılması ilə bağlı fikirlər səsləndirilir və mövcud proseslər də bunun mərhələli şəkildə həyata keçirilə biləcəyini göstərir.
Politoloq qeyd edib ki, əvvəlki əməliyyatlar zamanı da ABŞ-nin İrana qarşı siyasətinin birdəfəlik hərbi müdaxilədən daha çox mərhələli xarakter daşıyacağı, əsas məqsədin isə İran hakimiyyətinin dayaqlarını zəiflətmək olduğu barədə fikirlər səsləndirilirdi. Onun fikrincə, hazırkı vəziyyət də məhz bu strategiyanın davamı kimi qiymətləndirilə bilər.
Zeynal Əmrəliyev hesab edir ki, ABŞ ilə yanaşı, İsrailin də əsas məqsədlərindən biri İranda rejim dəyişikliyinə nail olmaqdır. Politoloqun sözlərinə görə, Vaşinqton İranın hazırkı siyasi sisteminin, xüsusilə SEPAH-ın mühüm rol oynadığı hakimiyyət modelinin davam etməsini öz maraqlarına uyğun hesab etmir.
"ABŞ və İsrail İrandakı hakimiyyətin dəyişməsi üçün müxtəlif istiqamətlərdə təzyiq göstərə bilərlər. Bu proses bir neçə mərhələdə həyata keçirilə bilər. İlk növbədə rejimin əsas fiqurlarının hədəfə alınması, daha sonra onun iqtisadi dayaqlarının zəiflədilməsi və mühüm enerji infrastrukturlarına zərbələr endirilməsi ehtimalı var. Bununla yanaşı, ölkə daxilindəki müxalif siyasi qüvvələrə müxtəlif formalarda dəstək göstərilməsi də gündəmə gələ bilər", – deyə politoloq bildirib.
Onun fikrincə, ABŞ üçün əsas problemlərdən biri hazırkı hakimiyyətin dəyişdirilməsindən sonra İranda hansı siyasi qüvvənin hakimiyyətə gətiriləcəyidir. Zeynal Əmrəliyev qeyd edib ki, keçmiş şahın oğlu Rza Pəhləvi ilə bağlı müəyyən təmaslar olsa da, İranda monarxiyanın bərpasını dəstəkləyən geniş sosial-siyasi baza yoxdur.
Politoloqun sözlərinə görə, daha real variantlardan biri demokratik respublika tərəfdarı olan qüvvələrlə əməkdaşlıq etməkdir. Bu baxımdan 2009-cu il prezident seçkilərindən sonra meydana çıxan “Yaşıl hərəkat” və onun liderlərindən biri olmuş Mir Hüseyn Musəvinin adı xüsusi diqqət çəkir.
"Son dövrlərdə ABŞ mediasında Mir Hüseyn Musəvinin adının daha çox hallandırılması da təsadüfi görünmür. Lakin hazırda əsas məsələ ABŞ-nin İranda hakimiyyət dəyişikliyindən sonra hansı siyasi modelə üstünlük verəcəyidir. Bunun necə nəticələnəcəyini isə proseslərin sonrakı inkişafı göstərəcək", – deyə Zeynal Əmrəliyev vurğulayıb.
Politoloq sonda bildirib ki, ABŞ-nin İrana qarşı siyasətinin əsas hədəfi yalnız hərbi təzyiq göstərmək deyil, nəticə etibarilə ölkədə hakimiyyət dəyişikliyinə nail olmaqdır.
Dəniz NƏSİRLİ
