Çin və İran arasında yük daşımaları üçün yeni dəmir yolu marşrutu Orta Asiya ölkələri üzərindən fəaliyyətə başlayıb. “İnterfaks”ın məlumatına görə, 55 konteynerdən ibarət ilk blok qatarı artıq yola çıxıb.
Qatar sərnişin vaqonları, istehlak malları və digər konsolidasiya olunmuş yüklər üçün komponentlər daşıyır.
Marşrut Çin, Qazaxıstan, Özbəkistan və Türkmənistandan keçir, daha sonra qatar Saraxs dəmir yolu keçidi vasitəsilə İran sərhədini keçəcək.
Çindən yola düşdükdən sonra qatar Qazaxıstan Dəmir Yolları tərəfindən Xorqos-Altınkol sərhəd keçid məntəqəsindən qəbul edilib. Sentyabrın 7-də qatar Altınkol stansiyasından yola düşüb və müəyyən edilmiş marşrut üzrə hərəkətini davam etdirib. Növbəti mərhələ Qazaxıstandan Sarıağaş-Keles bölgəsindəki sərhəd keçid məntəqəsindən çıxmaq və qatarı Özbəkistan tərəfinə təhvil verməkdir.
Özbəkistandan qatar Xocadavlet-Farap marşrutu ilə Türkmənistana, daha sonra isə Türkmənistan dəmir yolu şəbəkəsi ilə İranla sərhəddəki Saraxsa qədər gedəcək. Məhz bu marşrut – Xorqos/Altınkol – Keleş – Xocadavlet – Fərəp – Saraxs – Tehran – artıq Çindən İrana yük daşıyan şirkətlərin logistika sxemlərində mövcuddur. Yeni marşrutun ümumi uzunluğu 6 min kilometrdən çoxdur. Operatorun hesablamalarına görə, yükün son təyinat yerinə çatdırılması təxminən 14-16 gün çəkəcək. Yükgöndərənlər üçün bu çatdırılma müddəti dəmir yolu nəqliyyatını daha bahalı hava yükləri ilə xeyli uzun dəniz yükləri arasında ara seçim halına gətirir. Mərkəzi Asiyadan keçən mövcud Çin-İran dəmir yolu marşrutlarında tipik çatdırılma müddəti də təxminən 14-18 gün hesablanır.
Çin-İran dəmir yolu dəhlizinin özü tamamilə yeni deyil. Əvvəlki illərdə yüklər Qazaxıstan və Türkmənistan vasitəsilə, o cümlədən Özbəkistana daxil olmadan daşınırdı. Məsələn, 2025-2026-cı illər üçün beynəlxalq konteyner qatarlarının siyahısına Altınkol və Saraxsdan keçən Çin-Qazaxıstan-Türkmənistan-İran marşrutu daxildir. Hazırkı buraxılışın yeniliyi məhz Özbəkistan ərazisindən tranzitlə hərəkət edən blok qatarının təşkilidir.
Daşkənd həmçinin bu tranzit marşrutunun inkişafı üçün iqtisadi stimullar yaradır. Keleş-Xocadavlet hissəsində 2026-cı ilin fevral ayından sonuna qədər müəyyən beynəlxalq daşımalar üçün tariflərdə 0,60 endirim müəyyən edilib. Bu hissə Qazaxıstandan Özbəkistan vasitəsilə Türkmənistana gedən qatarlar üçün istifadə olunur. “UztemirYulKonteyner”, ilk səyahəti Çin-Orta Asiya-İran nəqliyyat dəhlizinin praktiki sınağı kimi qiymətləndirir.
Əgər daşınma göstərilən son tarixləri və marşrutun dayanıqlılığını təsdiqləyirsə, növbəti addım müntəzəm blok qatarlarının təşkili olacaq.
Qazaxıstan üçün yeni xidmət Çin sərhədindən Altınkol vasitəsilə Orta Asiyaya əlavə konteyner tranziti deməkdir. Özbəkistan üçün bu, Keleş-Xocadavlet tranzit hissəsində artan tutum, Çin və İran üçün isə dəniz marşrutlarından asılı olmayaraq yüklərin çatdırılması üçün tamamilə quru yolu ilə başqa bir seçim deməkdir.
Tahir TAĞIYEV
