Rusiya prezidentinin köməkçisi Yuri Uşakov bildirib ki, İran ətrafındakı vəziyyət bir neçə BRICS ölkəsi arasında assosiasiyanın yekun bəyannaməsi ilə bağlı fikir ayrılığına səbəb olub. "Kommersant" qəzetinin verdiyi məlumata görə, Uşakov hansı ölkələrin tam olaraq razılaşmadığını açıqlamayıb.
Uşakovun sözlərinə görə, BRICS üzvləri razılaşma üçün yol tapa bilərlər, bunun üçün kifayət qədər vaxt da var. "İran ətrafındakı vəziyyət bəzi iştirakçılar arasında müəyyən çəkişmələrə səbəb olur. Düşünürəm ki, biz konsensusa gələcəyik, mənim təəssüratım belədir", - deyə Rusiya prezidentinin köməkçisi bildirib.
Bu arada, Hindistanın Baş naziri Narendra Modi bildirib ki, BRICS liderləri Nyu-Dehli sammitindən sonra yekdilliklə birgə bəyannamə qəbul ediblər.
Bəyannamədə BRICS ölkələri beynəlxalq ticarəti təhrif etdiyinə və Ümumdünya Ticarət Təşkilatının qaydalarına zidd olduğuna inandıqları birtərəfli tarif və qeyri-tarif tədbirlərinin genişləndirilməsindən narahatlıqlarını ifadə ediblər. BRİCS üzvləri malların sabit axınını təmin etmək, qlobal təchizat zəncirlərini qorumaq və fasiləsiz enerji təchizatını təmin etmək üçün birgə fəaliyyətin zəruriliyini vurğulayıblar.
Ölkələr həmçinin sərhədlərarası ödəniş mexanizmlərinin yaradılması və qarşılıqlı ticarətdə milli valyutaların istifadəsinin genişləndirilməsi üzərində işləməyə davam etmək niyyətlərini bəyan ediblər. Bəyannamədə birtərəfli və ikinci dərəcəli sanksiyaların ləğvi də tələb olunub.
Sənədin ayrıca bir bölməsi beynəlxalq təhlükəsizliyə həsr olunub. BRİCS ölkələri münaqişələrin qarşısının alınmasını, o cümlədən onların kök səbəblərinin aradan qaldırılmasını müdafiə edirlər və nüvə təhdidlərinin və silahlı münaqişələrin artan riskləri ilə bağlı narahatlıqlarını bildiriblər.
Bəyannamədə həmçinin silahlı münaqişələr də daxil olmaqla, bütün hallarda nüvə təhlükəsizliyi tədbirlərinə və ətraf mühitin mühafizəsi tələblərinə riayət etməyin vacibliyi vurğulanır. Təşkilatın iştirakçıları mədəni irsin, xüsusən də müharibə zonalarında onun məhv edilməsinin və mədəni sərvətlərin qanunsuz ixracının qarşısını almaq üçün onun qorunmasına çağırış ediblər.
BRICS ölkələri Birləşmiş Millətlər Təşkilatının mandatını yerinə yetirməsində ona dəstək olmaq niyyətlərini təsdiqləyiblər.
Yaxın Şərq
BRICS üzvləri Yaxın Şərqdəki hadisələrdən narahatdırlar. "Yaxın Şərq və Qərbi Asiyada gərginliyin artmasından dərin narahatlığımızı bildiririk və bütün tərəfləri vəziyyətin daha da gərginləşməməsi üçün maksimum təmkinli olmağa çağırırıq", - deyə yekun bəyannamədə bildirilir.
Mətndə deyilir: "Biz regionda qarşılıqlı anlaşma və uzunmüddətli sülh, sabitlik və təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün dialoq və diplomatiya yolu ilə səyləri alqışlayırıq".
Zirvə görüşü iştirakçıları İsrail-Fələstin münaqişəsinə xüsusi diqqət yetiriblər. Bəyannamədə vurğulanır ki, bu münaqişənin ədalətli və davamlı həlli yalnız dinc yolla və fələstinlilərin öz müqəddəratını təyin etmək və geri qayıtmaq kimi bütün qanuni hüquqlarının təmin edilməsi yolu ilə mümkündür. Sənəddə həmçinin bildirilir ki, BRICS üzvləri "iki dövlət üçün iki xalq" prinsipini, fələstinlilərin beynəlxalq təşkilatların, xüsusən də BMT-nin, eləcə də beynəlxalq maliyyə qurumlarının işində iştirakını dəstəkləyirlər.
BRICS liderləri Qüdsün hüquqi və tarixi statusunun dəyişdirilməsinə yönəlmiş hər hansı birtərəfli tədbirləri rədd etdiklərini bəyan etdilər: "Biz işğal olunmuş Qüdsün hüquqi və tarixi statusunu dəyişdirməyə yönəlmiş hər hansı birtərəfli tədbirləri rədd edirik".
Təşkilat ölkələri şəhərdəki bütün dini və müqəddəs yerlərə hörmətlə yanaşmağa, eləcə də bütün insanların onlara daxil olmaq və dini ayinləri sərbəst şəkildə yerinə yetirmək hüquqlarına çağırıblar.
Sənəddə həmçinin "İşğal olunmuş Fələstin ərazisindəki vəziyyət, o cümlədən Qəzza zolağındakı humanitar vəziyyətlə bağlı ciddi narahatlıq" ifadə olunur.
BRICS ölkələri beynəlxalq hüquqa hörmət etməyə çağırib və aclıqdan müharibə üsulu kimi istifadə, mülki şəxslərə və mülki obyektlərə hücumlar, humanitar yardıma girişin qarşısının alınması və humanitar yardımın siyasiləşdirilməsi və ya hərbiləşdirilməsi cəhdləri də daxil olmaqla, bu normaların bütün pozuntularını pisləyiblər.
Bəyannamədə Cənubi Afrikanın İsrailə qarşı qaldırdığı məhkəmə prosesində Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi tərəfindən tətbiq edilən müvəqqəti tədbirlər xüsusi olaraq qeyd olunur. Bildirilir ki, bu proseslər İsrailin Qəzza zolağında humanitar yardımın təmin edilməsi ilə bağlı hüquqi öhdəliyini təsdiqləyib.
Suriya
BRICS liderləri Suriya hakimiyyətini də terrorizm və ekstremizmlə mübarizə aparmağa və terrorizmlə bağlı beynəlxalq narahatlıqlara cavab olaraq konkret tədbirlər görməyə çağırıblar.
Sənəddə Suriyanın və bütün regionun sabitliyi və təhlükəsizliyinə ciddi təhdid yaradan xarici terrorçu döyüşçülər probleminin təcili həllinə ehtiyac olduğu vurğulanır: "Bundan əlavə, biz işğalçı qüvvələrin Suriyadan çıxarılması zərurətini bir daha təsdiqləyirik".
Alyansın üzv dövlətləri Suriyada BMT-nin vasitəçiliyi ilə və xarici müdaxilə olmadan suriyalıların rəhbərliyi və mülkiyyəti ilə dinc və inklüziv siyasi keçidin təmin edilməsinə çağırıblar. Eyni zamanda BRICS beynəlxalq ictimaiyyəti Suriyada münaqişədən sonrakı bərpa və yenidənqurma işlərinə dəstək verməyə çağırıb.
Sənəddə həmçinin Suriyanın suverenliyi, müstəqilliyi, birliyi və ərazi bütövlüyü prinsiplərinə sadiqlik bir daha təsdiqlənir.
Kuba
BRICS liderləri Kubaya qarşı birtərəfli embarqonun sərtləşdirilməsi və bunun ölkə iqtisadiyyatına, enerji təchizatına və humanitar vəziyyətə mənfi təsiri ilə bağlı dərin narahatlıqlarını bildiriblər.
Dövlət başçıları BMT Baş Assambleyasının qətnaməsinə uyğun olaraq Kubaya qarşı iqtisadi, ticarət və maliyyə tədbirlərinə son qoyulmasının vacibliyini bir daha vurğulayıblar.
BMT
BRICS liderləri BMT-də rəhbər vəzifələrə qadınların daha fəal şəkildə təyin edilməsinin vacibliyini vurğulayıblar və bu günə qədər yalnız kişilərin BMT-nin baş katibləri vəzifəsində çalışdığını xatırladıblar. Qeyd olunur ki, inkişaf etməkdə olan ölkələr BMT də daxil olmaqla beynəlxalq təşkilatlarda rəhbər vəzifələrdə az təmsil olunurlar.
BMT-yə gəldikdə, sammit iştirakçıları əsas vəzifələrə təyinatların müəyyən bir coğrafi ərazidən olan ölkələri məhdudlaşdırmadan şəffaf şəkildə aparılmasına çağırıblar. Sənəddə deyilir ki, qadınların daha fəal iştirakı da təmin edilməlidir.
"Növbəti BMT Baş katibinin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı davam edən proses nəzərə alınmaqla (...), qeyd edirik ki, bu vəzifəni heç vaxt qadın tutmayıb. BMT-yə yalnız bir dəfə Latın Amerikası və Karib dənizindən nümayəndə rəhbərlik edib. Bu vəzifəni Asiya və Afrikadan yalnız iki nümayəndə tutub" – deyə Bəyannamədə qeyd olunur.
Tahir TAĞIYEV
