Ailə cəmiyyətin mikro-modelidir, ailə kiçik dövlətdir. Gənc nəslə millət, torpaq sevgisi, vətənpərvərlik kimi müqəddəs hisslər, mental dəyərlər, adət-ənənələr məhz bu mikro-cəmiyyətdə aşılanır. Ailə mühiti insanı həm də bir vətəndaş kimi formalaşdıran institutdur. Bu institut sağlam əsaslarla qurulanda, öz soyuna, dilinə bağlı olanda onun məzunları da dəyərli və keyfiyyətli olur.
Keçmişimiz qürurumuz, fəxarətimizdir, lakin…
Etiraf edək ki, Azərbaycanda ailə dəyərləri, adət-ənənələr keçmiş dövrlərdə indiki dövrlə müqayisədə daha mühafizəkar, əvəzedilməz və qiyməti bilinməz bir xəzinə kimi qorunub. Ələlxüsus da böyüklərə hörmət, kiçiklərə sevgi, ağsaqqal və ağbirçək sözünə qulaq asmaq, onların tövsiyyələrinə və məsləhətlərinə əməl etmək, ailə dəyərlərini qoruyub saxlamaq və təbliğ etmək indiki dövrlə müqayisədə ötən əsrlərdə daha güclü idi. Hazırda respublikamızda nəniki azyaşlılarımızın, hətta gənclərimizin böyük əksəriyyəti qürurumuz, fəxarətimiz olan keçmişimizdən bizə irs, miras qalmış adət-ənənələrin, ailə dəyərlərinin fərqinə varmadan qeyri-sağlam həyat tərzi yaşamağa, müstəqil və sərbəst olmağa, özlərini hamıdan ağıllı, dərrakəli və intellektual insan hesab etməyə meyllidir. Bunlar da ailə institutunun təməl divarlarının çat verməsinə, onun möhkəm dayaqlarını sarsıtmağa yetər. Ona görə də keçmişimizin yadigarı olan dəyərlərimizi qorumalı, təbliğ etməli və gələcək nəsillərə ərməğan etməliyik ki, dövlətimizin, millətimizin gələcəyi etibarlı əllərdə olsun.
Unutdurulan əxlaqi dəyərlərimiz və mentaliletimiz, məhv edilən mənəvi-psixoloji təhlükəsizliyimiz...
Adət-ənənə ilə əxlaq arasında qırılmaz bağlılıq var. Hər bir ənənə müəyyən əxlaqi məna daşıyır. Bu, bir həqiqətdir ki, Azərbaycan müasirləşən, Avropa və dünya birliyinə sürətlə inteqrasiya edən ölkədir. Təbii ki, müasir dünyada sürətlə davam edən qloballaşma prosesləri bizim də dövlətimizdən yan keçməyib. Buna baxmayaraq, qloballaşma adı altında öz milli dəyərlərimizi unutmamalı və bu dəyərlərə sadiq olmalıyıq. Hər bir ölkə və xalq üçün onun milli dəyərləri hər şeydən üstün tutulmalı və digər xalqların dəyərləri ilə ziddiyyət təşkil etməməlidir. Ələlxüsus da, mentalitetimizə yad, zərərli təmayüllərin cəmiyyətimizə idxalına yol verməməliyik. Amma…
Azərbaycan müstəqil qazandıqdan sonra müstəqilliyin ilkin dövrlərində alverçilik psixologiyasının insanların şüurlarına məcburən yeridilməsi, həmçinin hər şeyin pulla həllinə inamın aşılanması ilə mənəvi-psixoloji təhlükəsizliyimiz ciddi təhdidlərlə üzləşməyə başladı. Sonrakı dövrlərdə yüzillərin sınağından keçmiş müqəddəs dəyərlərimizə müasirlik adı altında saxta çalarlar əlavə edildi. Açıq-saçıq geyim tərzinə üstünlük verildi və bunun təbliğatı bilərəkdən, yaxud, bilməyərəkdən kütləviləşdi. Ən dəhşətlisi də söyüş söymək, tərbiyəsiz ifadələr işlətmək, kimlərisə alçaltmaq və təhqir etmək təkcə böyüklər üçün deyil, azyaşlılar üçün də adiləşdi. Əksər ailələrdə zorakılıq halları, cəmiyyətdə əxlaqsızlıq və fahişəlik çoxaldı. Disko-barları əyləncə yeri hesab edən və axşamdan səhərə qədər işləyən belə obyektlərdə gecələyən azyaşlıların, xüsusilə də 14-15 yaşlı qızların sayı durmadan artdı. Sosial şəbələkələrdə və hətta telekanallarda milli mentalitetimizin, əxlaqi dəyərlərimizin zorən unutduruluması da ailə institutlarının sağlam təməllərini məhv etməyə başladı. Qanunlarımızın sərtliyi belə sadaladığımız mənfi psixoloji amillərin qarşısını almaqda aciz qaldı. Ona görə də avropalılaşmaq istəyi ilə yaşayan azyaşlıların və yeniyetmələrin öz xoşbəxt gələcəklərini məhvə sürükləməməsi üçün ciddi həyəcan siqnalı verilməli və əxlaqi dəyərlərimizin, milli mentalitetimizin təlbiğatı üçün yeni mexanizmlər işlənib hazırlanmalıdır.
Pul - şeytanmı, səcdə edilən ilahi varlıqmı?
Əxlaqi dəyərlərimizin məhvini sürətləndirən əsas amili bəzi ailələrdə sosial-iqtisadi problemlərin kəskin artımı ilə əlaqələndirənlər var. Ancaq bəzi müşahidələrə görə, imkanlı qadınlar və qızlar da öz bədənlərini satmaqla daha çox pul qazanmağa çalışırlar. Qeyri-rəsmi məlumatlara istinadən, öz bakirəliklərini baha qiymətə satan azyaşlılara da rast gəlinir. 2022-ci il ərzində ölkəmizdə Ədliyyə Nazirliyinin rayon və şəhər qeydiyyat şöbələri tərəfindən qeydə alınmış 15 min 983 boşanma hallarının müəyyən qisminin də maddi imkansızlıq və dolanışıq səviyyəsinin dözülməz və acınacaqlı olması ilə əlaqədar olduğu bildirilir. Bəzi ailələrin isə xəyanət üzündən dağıldığı söylənilir. Xəyanətin isə daha çox bədən satmaqla pul qazanmaq olduğunu iddia edənlər var. Bütün bunlar da ailə institutlarının sağlam təməllər üzərində siyasət qurmasına böyük əngəl yaradır. Bu səbəbdən də çoxuşaqlı ailələrə, yeni doğulmuş uşaqlara yardımların və kompensasiyaların verilməsi, aztəminatlı ailələrin sosial rifahının yüksəldilməsi üçün yeni dövlət proqramlarının hazırlanması, işsizlərin işlə təmin edilməsi və digər profilaktiki tədbirlərin reallaşdırılması mütləq vacibdir. Əks halda ailə və əxlaqi dəyərlərin qorunub saxlanılması və gələcək nəsillərə ötürülməsi ciddi problemə çevriləcək.
Nəzarətsiz ailə həyatı... Kriminal aləmin bir addımlığında…
İstər Bakıda, istərsə də bölgələrdə siqaret çəkən, spirtli içki içən azyaşlılara az qala hər gün rast gəlirik. Hətta narkotik maddələr qəbul edən məktəblilərimizlə bərabər gənclərimiz də az deyil. Şübhəsiz ki, bu azyaşlılar arasında öz ehtiyaclarını ödəmək üçün valideynlərinin yüksək maddi imkanlarından bəhrələnənlər də var, oğurluq və soyğunçuluq yolu ilə pul qazanmağa cəhd edənlər də. Təbii ki, nəzarətsiz buraxılan və tüfeyli həyat tərzi yaşayan azyaşlılarımız gələcəkdə daha böyük cinayət əməlləri törədə və ən qatı cinayətkar ola bilərlər. Bu amil də ailə institutlarının dayaqlarını tamamilə dağıda bilər. Bu səbəbdən də təkcə valideynlər tərəfindən deyil, ictimaiyyət tərəfindən də azyaşlılara nəzarət gücləndirilməli, onların asudə vaxtlarının səmərəli keçirilməsi, təlim-tərbiyəsi və təhsili üçün adekvat addımlar atılmalıdır.
Təbriz VƏFALI Azərbaycan İnformasiya Mərkəzinin rəhbəri
