Son vaxtlar sosial şəbəkələrdə, xəbər saytlarında Kürün səviyyəsinin getdikcə azalması, çayın keçdiyi bəzi ərazilərdə hətta quruması foto və video materiallarla diqqətə çatdırılır.
Ekspertlərin bir qismi belə bir narahatlıq doğuran şəraitin yaranmasının, bütün dünyada olduğu kimi, respublikamızda da qlobal iqlim dəyişikliyindən irəli gəldiyini bildirir. Bir qisim ekspertlər isə Kür çayının qurumasının əsas səbəbinin qlobal iqlim dəyişikliyi deyil, su sərfiyyatının artması və düzgün idarə edilməməsi ilə bağlı olduğunu düşünür. Onların fikrincə, bu vəziyyətin yaranmasına görə iri biznesmenlər günahkardır. Çünki onlar minlərlə hektar ərazidə ənənəvi selləmə qaydasında suvarma həyata keçirirlər. Bu da kütləvi su itkisinə səbəb olur.
Maraqlıdır, Kür çayının qurumasının əsas səbəbi qlobal iqlim dəyişikliyidir, yoxsa su sərfiyyatının artması və ya düzgün idarə edilməməsidir?
“Kürün Azərbaycana keçən hissəsində, Gürcüstan sərhədində suyun səviyyəsi normadadır, ancaq ölkəmizə keçdikdən sonra…”
Sosioloq Elçin Bayramlı “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, Kür çayının qurumasının müxtəlif səbəbləri var: “Məlumdur ki, qlobal istiləşmə baş verir, dünyada quraqlıq müşahidə olunur. Ancaq bu səbəblərin Kür çayı ilə ələqəsi 20-30 faizdir. Daha çox səbəb isə daxillə bağlıdır. Belə ki, Kürün Azərbaycana keçən hissəsində, Gürcüstan sərhədində suyun səviyyəsi normadadır. Ancaq ölkəmizə keçdikdən sonra suyun səviyyəsi azalır. Danılmaz faktdır ki, Kür çayına təzyiq artıb. Ondan suvarmada nəzarətsiz və məhdudiyyətsiz istifadə edilir. Bir çox böyük plantasiyalar suvarma üçün Kür çayının suyunu normadan artıq götürürlər. Nəticədə Kürün deltasına yaxın Mərkəzi Aran zonasında Kür demək olar ki, yoxdur. Onu da deyim ki, Kürə gələn qollarda da su azdır”.
E.Bayramlı hesab edir ki, Kürün qurumasının səbəbi çayın normadan artıq israf olunmasıdır. Çayın quruması dəhşətli faciələrə səbəb ola bilər. Əhalinin su təmini ilə bağlı çətinlik yaşanacaq və aqrar sektor məhv olacaq. Kənd təsərrüfatının lazımi şəkildə suvarılmaması aqrar sektorun məhv olmasına gətirəcək, bu da bazarda qiymət artımına səbəb olacaq. Beləliklə, yerli istehsal məhv olacaq, idxaldan asılılıq artacaq: “Bununla bağlı biz illərdir çağırışlar edirik, problemləri ortaya qoyub, çıxış yolu təklif edirik, ancaq reaksiya verən yoxdur. Onu da deyim ki, hazırda suyun bol olan vaxtdıdır, Kür daşmalı idi. Ancaq indi Kürdə su yoxdursa, yaydakı vəziyyəti təsəvvür etmək çətin deyil”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, bu problemin həll olunması üçün çoxlu su anbarları yaradılmalıdır. Mümkün olan bütün yerlərdə dərin artezian quyuları qazılmalı idi. Həmçinin, kanalizasiya sularının texniki məqsədlərlə istifadəsi təşkil olunmalıdır. Kiçik çayların üzərində əlavə su anbarları tikilməli idi. Bu kimi tədbirlər görülmədiyi üçün yay fəslində ciddi bir problemin yaşanacağı danılmazdır: “Bununla aidiyyəti dövlət qurumları ciddi şəkildə məşğul olmalıdır. Ancaq real tədbir görülmür”.
E.Bayramlının fikrincə, strateji təhlükə qarşısındayıq. Artıq xarici ölkələr quraqlıqla bağlı ciddi tədbirlər görməyə başlayıb, bizimkilər isə yerində sayır: “Onu da deyim ki, Azərbaycan içməli su ehtiyatına görə dünyada 170 ölkə arasında 140-cı yerdədir. Bu isə o deməkdir ki, qlobal faciə ilə üz-üzəyik. Məlumdur ki, ölkənin ümumi su ehtiyatının 70 faizi xarici mənbələr hesabına formalaşır. Yəni qlobal problem başlayanda həmin 70 faiz su da bizə çatmayacaq. Transsərhəd çaylarından gələn suyu həmin ölkələr istifadə edəcək".
Günel CƏLİLOVA
