İspaniyanın şimalında yerləşən Kataloniyada iki ildən artıqdır davam edən quraqlıq səbəbindən təqribən 6 milyon nəfər üçün sudan istifadəyə yeni məhdudiyyətlər tətbiq olunacaq. Bu tədbir Barselona və Jirona daxil olmaqla 224 bələdiyyəni əhatə edir.
İspaniya regionunun böyük hissəsini təchiz edən Ter-Lobreqat su sistemi yalnız 27 faiz yüklənib, praktiki olaraq 25 aydır yağıntı yoxdur. Özəl bağ sahələri və ictimai yerlər bundan sonra sulanmayacaq, kənd təsərrüfatı müəssisələri isə sudan istifadəni 40 faiz azaltmalıdırlar.
Lakin quraqlıqla təkcə İspaniya qarşılaşmayıb. İtaliya, Fransa və Qərbi Avropanın digər ölkələri artıq ikinci ildir ki, yağış və qar qıtlığından əziyyət çəkirlər. Fransanın ekologiya üzrə dövlət katibi Beranjer Kuyyar xəbərdarlıq edir ki, tədbirlər görülməsə, su böhranı yaxınlaşa bilər. Fransa, Almaniya və İtaliya təcili şəkildə “su planı” işləyib hazırlayır. Başlıca məqsəd su ehtiyatlarından bərabər istifadədir. Britaniya sakinlərindən isə artıq yuyunma vaxtını azaltmaq xahiş olunub. Hökumət proqramı çərçivəsində krallığın hər bir sakini 2050-ci ilə qədər gündəlik su istifadəsini 25%, yəni gündə 145 litrdən 110 litrə qədər azaltmalıdır. Mütəxəssislərin fikrincə, 25 ildən sonra Britaniyanın öz əhalisini təmin etmək üçün gündə əlavə 4 milyard litr suya ehtiyacı olacaq. Bu ehtiyacı nəzərə alaraq, ölkədə 1992-ci ildən bəri ilk dəfə su anbarı tikmək qərara alınıb. Tikintinin 2029-cu ilə qədər tamamlanacağı gözlənilir. Son üç ildə İtaliya quraqlıqdan ən çox zərər çəkən Avropa ölkələrindən birinə çevrilib. Ölkənin ən böyük çayı Po 40%-dən az su ilə doludur. Bu fonda məşhur Venesiyada baş verənləri ancaq fəlakət adlandırmaq olar, çünki şəhərdə onun məşhur kanalları quruyur. Venesiya bütün dünyadan gələn turistlər arasında məhz kanallarına görə çox məşhurdur. Bununla belə, internetdə və mediada dərc olunan təzə fotolarda palçıqlı gölməçələrə çevrilmiş dayaz kanallar görünür. Turizmlə yanaşı, şəhər infrastrukturu da əziyyət çəkir, xüsusən də əsasən su nəqliyyatı, o cümlədən təcili yardım maşınları ciddi problemlə üzıəşib. Adətən payız-qış dövründə Venesiyada yağan yağışlar nəticəsində hətta bəzən suyun həddindən artıq olması müşahidə edilirdi ki, bu səbəbdən də şəhər mərkəzi qismən su altında qalırdı. Ancaq bu gün şəhər rəhbərliyi təbiətin şıltaqlığı qarşısında acizdir və onlar yalnız ən azı 50 yağışlı gün hədiyyəsi üçün dua edə bilirlər. Amma bu da Venesiyanın dağıdıcı su böhranından çıxmasına kömək etmir. Londonda yerləşən İctimai Siyasət Araşdırmaları İnstitutu və “Chatham House” analitik mərkəzi qlobal istiləşmənin nəticələrinin daha dağıdıcı xarakter aldığını bildirir. Britaniyalı ekspertlər hesab edirlər ki, qlobal istiləşmənin vurduğu zərər getdikcə daha aydın görünür və ölkələrə milyardlarla dollar ziyan vurur. Bu təbii fəlakətlər su, qida və enerji böhranları, həmçinin miqrasiya və qarşıdurmaların artması da daxil olmaqla, ardıcıl təsirlərə səbəb ola bilər. Britaniyalı tədqiqatçılar bildirir: “İqlim böhranının nəticələri resursları və insanların diqqətini onun səbəblərini həll etməkdən yayındırır, bu da temperaturun daha da artmasına və ekoloji itkilərə səbəb olur”. Afrika iqtisadiyyatı qlobal istiləşmənin pisləşən təsirləri səbəbindən artıq hər il ÜDM-in 15%-ni itirir. Hindistan, Çin, Mərkəzi Asiya ölkələri də getdikcə qlobal istiləşmənin təsirinə daha çox məruz qalaraq su problemi ilə üzləşirlər. Hazırda dünyanın ən çox susuzluqdan əziyyət çəkən ölkələri sırasında birinci yeri Afrika tutur. Əslində, bu qitə beynəlxalq su hövzələrinin üçdə birinə malikdir, lakin bu qədər su mənbələrinin 6 faizindən istifadə edə bilir.
Temperaturun artması qlobal və regional miqyasda yağıntıların göstəricilərini dəyişir, kənd təsərrüfatı mövsümlərini dəyişir və insanların sağlamlığına və ərzaq təhlükəsizliyi də daxil olmaqla ümumi rifaha təsir göstərir. Araşdırmalara görə, son 20 ildə qlobal su ehtiyatları, yəni yerüstü və yeraltı bütün suların, o cümlədən torpağın rütubəti, qar və buzun həcmi ildə bir santimetr azalır. Ən böyük itkilər Antarktida və Qrenlandiyada qeydə alınır, lakin aşağı enliklərdə əhalinin sıx məskunlaşdığı bir çox bölgələrdə də əhəmiyyətli su itkiləri və su təchizatı pisləşir. Bunlar fonunda getdikcə daha çox su ehtiyatları insanlar tərəfindən çirkləndirilir, həddən artıq istismar olunur və qurudulur, bəzən geri dönməz nəticələr verir. Burada xatırladaq ki, Azərbaycan dünyada ən az su ehtiyatlarına sahib ölkələr sırasındadır. Həmçinin Cənubi Qafqazda da ən az su tədarükü Azərbaycandadır. Ermənistan və Gürcüstanda əraziyə, əhaliyə düşən su ehtiyatının həcmi ölkəmizdən dəfələrlə çoxdur. Cənubi Qafqazda ümumi su ehtiyatının 62 faizi Gürcüstanın, 28 faizi Ermənistanın, 10 faizi isə Azərbaycanın payına düşür. Ümumiyyətlə isə, ölkənin ehtiyat su saxlancının 70 faizi xarici mənbələrdən formalaşır. Əgər gözlənilən qlobal quraqlıq baş versə, ölkə həmin 70 faiz suyu ala bilməyəcək. Belə bir vəziyyətdə mövcud su ehtiyatlarından səmərəli istifadə, bərabər bölgüsü, su mənbələrinin çirklənmədən etibarlı mühafizəsi ciddi əhəmiyyət kəsb edir. Buraya ətraf mühit siyasəti və standartlarının tətbiqi, çirklənmə səviyyəsinin dəqiq monitorinq olunması, effektiv tətbiq sistemləri, özəl sərmayə cəlb etməklə su emalı infrastrukturunun yaradılması kimi əsələlər də daxildir.
Ramil QULİYEV
