Şahmat elə bir oyun növüdür ki, həm idmana, həm elmə, həm də incəsənətə yaxındır. O, yaddaşı gücləndirir, diqqəti və səbri artırır, çətin vəziyyətlərdən çıxış yolu tapmaq və ani qərar qəbul etmək vərdişləri formalaşdırır.
Şahmatın şagirdin zehni inkişafına müsbət təsir etdiyi elmi cəhətdən sübut olunub. Bu səbəbdən də 2012-ci ildən başlayaraq pilot layihə kimi hər rayon və şəhərdən seçilmiş bir ümumtəhsil məktəbinin 2-ci siniflərində “Şahmat” fənninin tədrisinə başlanıldı, daha sonra həmin layihənin əhatə dairəsi genişləndirildi. 2017-ci ildə isə heç bir səbəb açıqlanmadan bu dərslərin tədrisi ləğv edildi.
Kamran Əsədov: “Şagirdləri zərərli vərdişlərdən uzaq tutmaqdan ötrü biz şahmatı orta ümumtəhsil məktəblərinə tətbiq etməliyik, bu onlar üçün faydalı ola bilər”
Mövzu ilə bağlı fikr bildirən təhsil eksperti Kamran Əsədov qeyd etdi ki, şagirdlərin intellektual inkişafı üçün şahmatın tədrisinə ehtiyac var. Onun ləğv edilməsindən sonra bədən tərbiyəsi dərsinin içərisində bu və digər formada bir neçə dərs məhz şahmata ayrılır. Digər idman növləri ilə məşğul olmaqla bağlı ortada müəyyən narazılıqlar var idi. Buradakı əsas problem ixtisaslı kadr çatışmazlığı ilə izah olunur: “Orta ümumtəhsil müəssisələrində tədrisin təşkili qaydalarına, eyni zamanda ştat vahidinə görə idman dərslərini idman müəllimi keçir. Amma şahmat dərsləri mütəxəssis tərəfindən keçirilməlidir və orta ümumtəhsil müəssisələrində elə bir büdcə yoxdur ki, ayrıca şahmat dərsləri keçirilsin deyə onlara büdcə ayrılsın. Yaxşı olardı ki, fakultətiv məşğələlər məhz şagirdlərdə şahmat, rəsm və digər fərdi bacarıqların formalaşması üçün əlavə edilsin. Dövlət büdcəsindən ayrıca şahmat dərslərinin təşkil edilməsi üçün xüsusi vəsait olmadığına görə bu saxlanıldı. Amma bunlara vəsait ayrılsaydı, şagirdlərin intellektual inkişafına çox böyük fayda vermiş olardı. Həmçinin şagirdlərdə müsbət bacarıqlar formalaşa bilərdi. Təhsil Nazirliyi o qədər əhəmiyyətsiz yerlərə vəsait xərcləyir ki, onun əvəzinə ən zəruri ehtiyaclar kənarda qalır. Ümumiyyətlə, şagirdlərdə rəqəmsal bacarıqların formalaşması, intellektual baxımdan inkişafı üçün nazirliyin büdcəsinin doğru və səmərəli xərclənməsinə ehtiyac var. Amma bu günlərdə biz bunu müşahidə edə bilmirik".
Ekspert hesab edir ki, Azərbaycanda şahmat oyununa maraq kifayət qədər çoxdur, bu oyun çox populyardır. Azərbaycanı beynəlxalq arenalarda təmsil edən Teymur Rəcəbov, Şəhriyar Məmmədyarov, həmçinin Məmmədyarovlar ailəsinin hər biri kifayət qədər uğur qazanıblar: “Bu səbəbdən də hesab edirəm ki, vəziyyət yaxşıdır. Amma kütləvi idman növünə çevrilməlidir. Şagirdləri zərərli vərdişlərdən uzaq tutmaqdan ötrü biz şahmatı orta ümumtəhsil məktəblərinə tətbiq etməliyik, bu isə onlar üçün faydalı ola bilər”.
Könül İsmayılova: “Məktəblərdə şahmatın öyrədilməsi və bir fənn kimi tədrisinə böyük ehtiyac var”
Psixoloq Könül İsmayılova bildirdi ki, uşaqların şahmat oyununa həvəsi yüksəkdir: “Nəzərə almaq lazımdır ki, şahmat yaddaşı inkişaf etdirir, zehni formalaşdırır, məntiqi təfəkkürü gücləndirir. Şahmat fənninin digər fənlərdən fərqi uşaqların intellektual inkişafına təkan verməsidir. Şahmatla məşğul olan uşaqların məntiqi təfəkkürü güclü olur. Bu səbəbdən də məktəblərdə şahmatın öyrədilməsi və bir fənn kimi tədrisinə böyük ehtiyac var”.
Günel CƏLİLOVA
