Bəlli olduğu kimi, Türkiyənin Kahramanmaraş vilayətində baş vermis, minlərlə insanın ölümünə və yaralanmasına, yüz minlərlə insanın evsiz qalmasına səbəb olmuş 7.7 ballıq zəlzələdə minlərlə yaşayış binasının dağılması fonunda Azərbaycanda binaların təbii fəlakətlərə nə dərəcədə davam gətirməsi hələ də aktuallığını qoruyur.
Bu barədə danışmazdan öncə qeyd edək ki, Bakı seysmik, 8-9 ballıq zəlzələ zonasında yerləşən şəhərdir. Bu isə o deməkdir ki, Bakıda 8-9 bal gücündə də zəlzələ baş verə bilər. Amma mütəxəssislər bunun 50-100, hətta daha çox illərdən sonra baş verə biləcəyini ehtimal edir.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Seysmoloji Xidmət Mərkəzinin direktoru Qurban Yetirmişli da qeyd edir ki, yaxın zaman üçün Bakıda heç bir dağıdıcı zəlzələ ehtimalı yoxdur. Bakıda tikilən binaların hansı normalara əsaslanmasına gəlincə, qeyd edək ki, Azərbaycanda “Seysmik rayonlarda tikinti” normaları 2010-cu ildə yaradılıb. Buna qədər tikintidə sovet dövründəki normalara istinad edilirdi. 2013-cü ildə isə “Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsi” parlamentdə qəbul olunub və prezident fərmanı ilə qüvvəyə minib. Hazırda ölkədə tikinti aparanlar bu məcəllə əsasında fəaliyyət göstərir.
Həmçinin Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinə uyğun olaraq qəbul edilmiş normativ-hüquqi və normativ-texniki sənədlər əsasında layihələndirmə, tikintiyə icazə və tikintinin gedişinə nəzarət həyata keçirilir ki, bu səlahiyyət də Fövqəladə Hallar Nazirliyindədir. Azərbaycanda binaların təhlükəsizliyi və zəlzələyə davamlı olub-olmaması ilə bağlı rəy verən qurum Fövqəladə Hallar Nazirliyinin (FHN) Tikintidə Təhlükəsizliyə Nəzarət Dövlət Agentliyidir. Bakıda bina tikintisinə başlayan hər bir şirkət tikinti aparılacaq ərazidə mühəndis-geoloji axtarış işləri aparmalıdır. Yəni o, bina tikmək istədiyi ərazinin suxurlarından nümunələr götürüb yoxlatmalıdır. Bakıda geoloji axtarış işlərini həm özəl şirkətlər, həm də dövlət qurumları aparır. Lakin yekun rəyi FHN-nin Baş Ekspertiza İdarəsi verir. Qurumun cavabından sonra isə ərazinin seysmik həssaslığına uyğun bala görə bina tikilməsinə icazə verilir. FHN-dən BBC -yə bildiriblər ki, Bakıda onların rəyi ilə tikilən bütün binalar Bakının seysmik quruluşuna uyğun təyin olunur. Yəni 8-9 ballıq zəlzələyə davamlı ərazilərdə tikilir. Qurumdan onu da deyiblər ki, nə onların qurumu, nə tikilmiş binanı istismara qəbul edən əvvəlki qurumlar binaların, xüsusilə zəlzələyə davamlılğı məsələsinə göz yumub belə bir məsuliyyətsizliyin altına girməzdilər. FHN-in müvafiq qurumunun rəis müavini Elxan Əsədov bildirib ki, Bakıdakı tikinti materialları qurumun Sadıq Dadaşov adına Elmi Tədqiqat İnstitutu tərəfindən yoxlanılır: “Tikinti meydançasına daxil olan hər betonqarışdıran maşından nümunələr götürülərək təhlil edilir. Həmçinin armatur materialının keyfiyyəti, markaya uyğunluq məsələləri yoxlanılır. Bundan başqa, gətirilən liftlərin, qapı-pəncərə, santexnik materiallarının və sairin sertifikata uyğunluğu tikinti müfəttişliyi tərəfindən təhlil edilir və bundan sonra istifadəsinə icazə verilir”. Bakıda son hiss olunan zəlzələ 2000-ci ildə baş verib. 6,8 bal gücündə olan həmin zəlzələnin episentri Xəzər dənizi olmuşdu. Lakin o zaman Bakıda fəlakətlə nəticələnən dağıntılar olmamışdı. Amma o da qeyd edilməlidir ki, Bakıda yeni çoxmərtəbəli yaşayış binalarının kütləvi tikilməsinə 2000-ci illərin ortalarından başlanılıb. Maraq doğuran həm də odur ki, Bakıda tikilən binaların hündürlüyü onun təhlükəsizliyinə nə ərəcədə təsir edir. Bu, binanın tikintisinin neçə ballıq zəlzələyə davamlılığına bağlıdır. Yəni mütəxəssislər konkret ərazinin 9 ballıq zəlzələyə davamlılığını təsdiq edirsə, o zaman orada 10-15, hətta 100 mərtəbəli bina da tikmək olar. Elə Qurban Yetirmişli də vurğulayır ki, əsas məsələ binanın hündür və ya alçaq olması yox, ərazinin neçə ballıq zəlzələyə davamlı olduğunu düzgün müəyyən edib ona uyğun bina tikməkdir
Digər maraqlı məqam Bakıda qurudulmuş göllərin və ya metro stansiyasının üzərində tikilən binaların zəlzələ zamanı təhlükə yaradıb-yaratmaması ilə bağlıdır. Binanın qurudulmuş göllərin və ya metro stansiyasının üzərində tikilməsi onun zəlzələ zamanı çökməsi üçün əsas deyil. Əsas məsələ binanın bütövlükdə necə tikilməsidir. Əgər göl qurudulubsa, ərazinin zəlzələyə davamlılığına rəy verilibsə, tikinti işləri normativ qaydalara uyğun aparılıbsa, bir sözlə, tikintidə heç bir qayda pozuntusuna yol verilməyibsə, sözügedən amil zəlzələ üçün təhlükə yarada bilməz. Eyni qayda metronun üzərində tikilən binalara da aiddir. Bakıda son 10-15 il əvvələ qədər tikilmiş yaşayış və ya qeyri-yaşayış binalarının zəlzələyə davamlı olub-olmamasını öyənmək həmin binaları balansında saxlayan qurumun məsuliyyətidir. Yəni köhnə binaların zəlzələyə davamlılığını öyrənmək üçün hər bir qurum öz balansındakı bina ilə bağlı Elmi-Tədqiqat İnstitutlarına müraciət edərək, onun davamlılğını ölçdürə bilər. Amma indiyə kimi ictimaiyyətə açıqlanmayıb ki, hansı qurumlar balansında olan binalarla bağlı zəlzələyə davamlılıq eskertizası aparıb. Bakıda ötən əsrin əvvəllərində və ya sovet dövründə tikilmiş yaşayış binaları Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin və rayonlar üzrə icra hakimiyyətlərinin balansındadır. Amma sovet dövründə kooperativ tikilmiş binalar da var ki, bu binaların sahibi mülkiyyətçilərdir. Rəsmi məlumata görə, Bakıda tikintisi başa çatan və yaşayış olmasına baxmayaraq istismara qəbul olunmamış 67 çoxmənzilli bina qalıb. Bunun səbəbi isə həmin binaları tikən şəxslərin bəzilərinin ya vəfat etməsi, ya da həbs edilmələridir. FHN-nin Tikintidə Təhlükəsizliyə Nəzarət Dövlət Agentliyinin rəis müavini Elxan Əsədov bildirib ki, belə binalardakı yanğın zamanı tüstülənmənin qarşısı alınan pilləkən qəfəslərindən istifadə olunmaması və ya iki liftdən yalnız birinin qoyulması və digər bu kimi qüsurlar aradan qaldırılmasa, onların istismara qəbulu haqqında qərar verilə bilməz: “Bu binalar haqqında bütün məlumatlar, o cümlədən qüsurların aradan qaldırılması üçün xərclər barədə məlumatlar yuxarı orqanlara təqdim olunub. Yəqin ki, gələcəkdə həmin 67 bina barədə də hansısa addımlar atılacaq”.
Ramil QULİYEV
