Azərbaycanda elm sahəsinin müasir dünyanın tələb və çağırışlarına uyğunlaşdırılması çox vacibdir. Elm milli olmur, elm ümumbəşəri bir məfhumdur. Bu səbəbdən də Azərbaycanda elmin ayrı-ayrı sahələri artıq dünya ilə qaynayıb-qarışmalıdır.
Bu sahədə ciddi problemlərin olduğu məlumdur. Amma bu demək deyil ki, ölkəmizdə elm yoxdur, yaxud onun inkişafına çalışanlar azdır. Xeyr, elm var, onun inkişafına çalışanlar da az deyil, olmayan elm sahəsinə rəhbərlik edən qurumların ortaya iradə qoymamasıdır. Təbii, dövlətin bu sahədə möhkəm iradəsi, istəkləri var. Amma icraçılar hələ də bu istiqamətdə addım atmaq istəmirlər. Elmin inkişafına yönəlik bəzi layihələri çıxmaq şərti ilə demək olar ki, inkişafa təkan verəcək layihələrdən danışılmır. AMEA-da ciddi struktur dəyişikliyi baş verdi, qurumdakı elmi-tədqiqat institutları onunla Elm və Təhsil Nazirliyi arasında bölüşdürüldü. Bütün bunlarla yanaşı xeyli müddət idi ki, diaspor alimlərinin Azərbaycana cəlb ediləcəyi bəyan edilirdi. Hətta AMEA-dan bildirilirdi ki, diaspor alimləri ilə danışıqlar gedir və onlar AMEA-nın müvafiq institutlarına cəlb ediləcəklər. Nəzərə alsaq ki, keçən əsrin 80-ci illərinin sonu 90-cı illərinin əvvəllərində Azərbaycandan xaricə kütləvi surətdə beyin axını oldu. Bir çox gənc, perspektili alimlərimiz müxtəlif ölkələrə üz tutdu, indi onlar dünyanın ayrı-ayrı populyar elm mərkəzlərində, universitetlərində çalışırlar. O alimlərdən bir qisiminin ölkəmizə gəlməsi vacibdir.
Bildirək ki, Azərbaycan Respublikası “Azərbaycan Alimləri Diasporu” İnformasiya Sistemi də yaradılıb. Burada xaricdə fəaliyyət göstərən alimlərimizin siyahısı öz əksini tapıb. Burada 427 alimin adı qeyd edilib. Əlbəttə, bu qədər alimimizin xaricdə fəaliyyət göstərməsi müsbət haldır. Eyni zamanda onların Azərbaycanda elm sahəsinə cəlb edilməsi də bizim üçün faydalı olardı.
“Diaspor alimlərinin potensialından Azərbaycan elmi və təhsili naminə istifadə etmək lazımdır”
Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin (AGADMC) sədri, fəlsəfə doktoru İlqar Orucov bizimlə söhbətində bildirdi ki, diaspor alimlərinin Azərbaycana cəlb edilməsi zəruridir. O xatırlatdı ki, bu mövzuda dəfələrlə söhbətlər edilib, müzakirələr edilib. “Biz illərdir müvafiq qurumlara diaspor alimlərinin Azərbaycana cəlb edilməsinin vacibliyini bildiririk. Amma çox təəssüf ki, sanki diaspor alimlərinə qarşı bir soyuqluq var. Bu soyuqluq əslində nədən irəli gəlirdi. Bu soyuqluğun əsasında o dururdu ki, Azərbaycan elminə rəhbərlik edən adamlar zamanında diaspor alimləri ilə, xaricdə yaşayan azərbaycanlı elm adamları ilə müqayisədə kifayət qədər az potensiallı insanlardır. Onların akademiyaya rəhbərliyi dövründə, xüsusən 2013-cü ildən sonra akademiyada idarəetmə bərbad vəziyyətə salındı. Burada seçilən akademiklərin böyük əksəriyyəti bu və ya digər səbəblərdən akademik seçildilər. Əslində onlar elmi məktəb yaratdıqlarına görə seçilməmişdilər. Şübhəsiz, onlar xaricdə yaşayan, müxtəlif ölkələrdə elmi fəaliyyətlə, tədrislə məşğul olan potensialca geri qalırdılar. Bu adamlar imkan vermirdilər ki, sabah Almaniyada yaşayan, işləyən bir professor gəlib Azərbaycanda işləsin. Bu qısqanclıq ona gətirib çıxardı ki, onlar ümumiyyətlə xaricdə yaşayan azərbaycanlı alimləri “sən Azərbaycan elminə xidmət etməmisən” kimi iddialarla uzaqlaşdırırdılar. Sual verirəm, yaxşı siz öz ölkənizdə yaşayıb, “yaradıb” nə etdiniz? Azərbaycan elmini məhv etdiniz. Bu baxımdan daha zaman dəyişib. Hesab edirəm ki, mütləq şəkildə diaspor alimlərinin potensialından Azərbaycan elmi və təhsili naminə istifadə etmək lazımdır. İllərdir təşəbbüs irəli sürmüşəm ki, diaspor alimlərinin Bakıda bir formunu keçirək. Bu barədə Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri hörmətli Fuad Muradovla da danışmışam. O bu işə dəsrtək verməyə hazırdır. Amma gəlin baxın, aidiyyatı elm qurumları bu işə dəstək verirlərmi? Təbii ki, vermirlər”.
“Onların Azərbaycan elminə transfer edilməsi məsələsi gündəmə gəlməlidir”
İ.Orucovun sözlərinə görə, ulu öndər Heydər Əliyevin 100 illiyi ilə bağlı belə bir forumun keçirilməsində israrlıdırlar. İ.Orucov qeyd etdi ki, artıq bu istiqamətdə müvafiq layihəni də hazırlayıblar. “Düşünürəm ki, diaspor alimlərinin forumunun keçirilməsi Azərbaycan elminin hamisi olmuş, müstəqillik tariximizdə diaspor hərəkatının formalaşmasında heç zaman qayğısını əsirgəməyən ulu öndər Heydər Əliyevin 100 illiyinə bu böyük bir töhfə ola bilər. Bu baxımdan hesab edirəm ki, biz diaspor alimlərini mütləq şəkildə Bakıya yığmalıyıq. Bütövlükdə, diaspor alimləri arasında koordinasiyalı iş qurulmalıdır. Onların Azərbaycan elminə transfer edilməsi məsələsi gündəmə gəlməlidir. Demək istəmirəm ki, diaspor alimləri gəlib Azərbaycanda çalışsınlar. Amma bərabər iş birliyi qurmaq, universitetlərdə birgə tədqiqat klasterləri yaratmaq mümkündür, elmi-tədqiqat institutları ilə onların əməkdaşlığını gücləndirmək olar. Fikrimcə, diaspor alimləri bizim elmi kadr hazırlığı prosesində bizə dəstək verə bilərlər. Onları birgə tədqiqatlara cəlb etmək olar. Elm Fondunun vəsaitləri demək olar ki, illərdir səmərəsiz xərclənir. Elm Fondunun indi rəhbəri dəyişib. Mən ona da tövsiyə edirəm ki, diaspor alimləri ilə ölkədəki alimlər üçün birgə tədqiqatlar qrantları elan etsinlər, onlar birgə qrant çərçivəsində tədqiqatlar aparsınlar. Yəni bütövlükdə baxış dəyişməlidir. Azərbaycanda həyata keçirilən yeni dövlət idarəetmə sistemi mütləq şəkildə elmə təsirsiz ötüşməməlidir. Bilirsiz ki, indi akademiyanın fundamental tədqiqat aparan institutları, elmi müəssisələri Elm və Təhsil Nazirliyinə birləşdirilib. Bu istiqamətdə Elm və Təhsil Nazirliyi düşünməlidir. Açığını sizə deyim ki, biz iki ildir ki, diaspor alimlərinin Bakı forumunu keçirmək layihəsini götürüb müraciət etmədiyimiz qurum qalmayıb. Onlar bu işdə maraqlı olmalıdırlar. Hesab edirəm ki, bu iş o tədbiri həyata keçirməyimiz üçün çox böyük fürsət ola bilər. İl boyu davam edəcək “Heydər Əliyev İli” çərçivəsində bu forumu keçirmək tam mümkündür. Ulu öndər hər zaman Azərbaycan elminə dəstək göstərmiş, alimlərə böyük qayğı ilə yanaşmış, Azərbaycanda elmi məktəblərin yaradılmasını himayə etmiş bir adamdır. Eyni zamanda Azərbaycan diasporunun inkişafına hədsiz qucaq açmış, hər cür fədakarlığa getmiş bir insandır”.
İ.Orucov qeyd etdi ki, diaspor alimlərinin Bakı forumunun ekçirilməsinə bütün qurumların dəstək verməli olduğunu bildirdi. O, vurğuladı ki, bu bizim haməmız, bütövlükdə elmimiz üçün faydalı və səmərəli olar.
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
