Plastik torbalarla bağlı məsələ son günlərdə ölkəmizdə yenidən gündəmdədir. Azərbaycan bu xüsusda müasir dünya trendlərinə uyğun addımlar atmağa hazırlaşır. Qeyd edək ki, BMT-nin məlumatına əsasən, dünyada hər il 13 milyard plastik torba istehsal olunur və hər il okeanlara 8 milyon ton plastik düşür. Bu səbəbdən bir çox ölkələrdə polietilen torbalara və plastik qab-qacaqlara, ümumiyyətlə qadağa qoyulub, bəzilərində isə ictimai-iaşə obyektlərində polietilen torbalar pulla satılır. Bununla da onların istifadəsini azaltmağa çalışırlar.
İrlandiya, Niderland, Çexiya kimi ölkələrdə polietilen paketlər pulla satılır. Məsələn, Niderlandda belə torbaların qiyməti 0.25 avrosent və ya 40 qəpikdir. Britaniyada torbaların qiyməti 5 pens və ya 10 qəpik olandan üç il sonra onlardan istifadə iki dəfə azalıb. 2011-ci ildən etibarən İtaliyada plastik torbaların istifadəsi qadağandır. Plastik torbaların istifadəsi ilə bağlı aydın və sərt mövqe tutan İtaliya xalqı alış-verişə parça çantaları ilə gəlir. İtaliyada belə torbalar istifadə edildiyi təqdirdə 25 min avroya qədər cərimə tətbiq edilə bilər. Fevralın 15-dən Azərbaycanda marketlərdə polietilen torbaların artıq pullu olacağı bəllidir. Bununla bağlı Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidməti tərəfindən iri market şəbəkələrinə məktub göndərilib. Məktubda qeyd olunur ki, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin müraciəti əsasında qalınlığı 15-20 mikron olan yüngülçəkili polietilen torbaların nəzarət-kassa aparatlarında ayrıca məhsul növü kimi təqdim edilməsi üçün təcili tədbir görülməlidir. Polietilen torbaların satış qiyməti ilə bağlı vahid məbləğ müəyyən olunmayıb. Bunu hər şirkət özü təyin edəcək. Qeyd edək ki, 2019-cu ildə ölkə başçısının sərəncamı ilə plastik qablaşdırma tullantılarının ətraf mühitə zərərlərinin azaldılması istiqamətində tədbirlər planı qəbul olunub. Polietilen torbalarla bağlı qanunvericilik hələ 2021-ci ilin fevralında dəyişib. Baş nazir Əli Əsədov “Azərbaycan Respublikasında ticarət, ictimai iaşə, məişət və digər növ xidmət Qaydaları”nda dəyişiklik edilməsi haqqında qərar verib. Həmin il iyulun 1-dən isə birdəfəlik istifadə üçün nəzərdə tutulan qarışdırıcı çubuq, çəngəl, qaşıq, bıçaq, boşqab və stəkanların istehsalı, istifadəsi və idxalı qadağan olundu. Qərarda o da qeyd edilirdi ki, qalınlığı 15-50 mikron olan polietilen torbalar istehlakçılara ayrıca məhsul növü kimi təqdim edilməlidir vəbu növ məhsulların ayrıca təqdim edildiyi və satış qiyməti barədə istehlakçıya əvvəlcədən məlumat verilməlidir. Lakin indiyə kimi bu dəyişikliyə riayət edilmirdi. İndi hökumət yenidən bu məsələyə xüsusi diqqət etməyə başlayır. Polietilen torbaların ödənişli əsaslara keçməsi də plastik tullantıların azaldılması istiqamətində tədbirlər planının bir hissəsidir. İctimai iaşə obyektləri və müvafiq müəssisələr polietilen torbaların alternativini təqdim etməlidir. Alternativlər dedikdə, parça, kağız, həsir və ya bioparçalanan torbalar nəzərdə tutulur. Eyni zamanda qeyd edildiyi kimi satış müəssisələri qalınlığı 15-50 mikron olan polietilen torbalar istehlakçılara ayrıca məhsul növü kimi təqdim etməlidir. Marketlərin birindən “Azadlıq” radiosuna bildirilib ki, artıq onlar polietilen torbaları nəzarət-kassa aparatının çeklərində ayrıca məhsul kimi göstərməlidirlər. Bildirildiyinə görə, paketin adının, ölçü vahidinin, miqdarının, bir vahidinin qiyməti və yekun məbləğinin təqdim edilməsi ilə bağlı Dövlət Vergi Xidmətindən bildiriş gəlib: “Bildirişdə deyilir ki, əks halda, Vergi Məcəlləsinin 58.7-ci maddəsinə əsasən, maliyyə sanksiyası tətbiq edilə bilər”. Amma marketlərdən, hələlik, polietilen torbaların qiyməti ilə bağlı məlumatlarının olmadıqlarını deyirlər.
Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətindən də deyilib ki, qalınlığı 15 mikrona qədər olan polietilen torbaların, birdəfəlik istifadə üçün nəzərdə tutulan plastik qarışdırıcı çubuq, çəngəl, qaşıq, bıçaq, boşqab və stəkanların istehlakçıya satılması qadağandır. Bu qaydaları pozan vzifəli şəxslər 1000 manatdan 1500 manatadək, hüquqi şəxslər 3 min manatdan 4 min manatadək cərimə edilə bilər. Azad İstehlakçılar Birliyinin sədri Eyyub Hüseynov isə bildirib ki, Azərbaycan hökumətinin insan sağlamlığı, ətraf mühitinin qorunması ilə bağlı çoxsaylı qərarları var: “Lakin bəzən bunlar yerinə yetirilmir. Məsələn, tütün məmulatlarının istifadəsinin azaldılması, duzun yodlaşdırılması ilə bağlı qərarlar onların sırasındadır. Sellofan əsaslı torbalardan imtina məsələsi da bura aiddir”. Onun sözlərinə görə, onlar da təklif edib ki, polietilen torbalar pulla satılsın: “Proses şəffaf olsun, torbaların üstündə yazı olmasın, çünki bu yazılarda ağır metallar var və onlar evə daşınır. Biz alternativ kimi dəfələrlə istifadə olunan bazar torbaları və cənubda hazırlanan həsir zənbillər təklif etmişik”. Ekspert qeyd edib ki, hökumət nazik torbalarla mübarizə aparır: “Bu, kökündən səhvdir. Belə çıxır ki, qalınlığı çox olan torbalar ekoloji mühitə zərər gətirmir. Axı qalın polietilen torbalar da torpağa və suya düşüb orada öz işini görür. Ümumiyyətlə, bütün sellofan torbalara qadağa qoyulmalıdır”. Digər ekspertlər isə hesab edir ki, ekoloji tarazlığı qorumaq üçün nəzərdə tutulan bu təşəbbüslər dəstəklənməlidir.
Tahir TAĞIYEV
