Fransanın xarici işlər naziri Katrin Kolonna avqustun 22-24-də Yohannesburqda keçiriləcək BRICS (Braziliya, Rusiya, Hindistan, Çin və Cənubi Afrika Respublikası) sammitinə Fransanın dəvət olunmaq arzusunu təsdiqləyib. Cənubi Afrika Respublikasında səfərdə olan xanım Kolonna bu barədə cənubi afrikalı həmkarı Naledi Pandor ilə görüşdən sonra brifinqdə deyib.
Katrin Kolonna Fransanın gələcək BRICS sammitinə dəvət olunmaq istəyi ilə bağlı sualı cavablandırarkən deyib ki, bu mövzu masadadır: “Biz hesab edirik ki, dialoq həmişə müsbətdir, hətta hər mövzuda 100% razı olmasanız belə, bir-birinizi başa düşmək və həll yollarını tapmaq üçün danışmaq lazımdır. Biz yüksək səslə düşünürük, bunu ifadə edirik, amma aydındır ki bu yalnız müvafiq ölkələrin verə biləcəyi bir qərardır - bu dialoqu, bəlkə BRICS sammitində və ya başqa formatda davam etdirmək olar”. Xatırladaq ki, bir neçə gün əvvəl Fransa mediası diplomatik mənbələrə istinadən məlumat yaymışdı ki, Fransa prezidenti Emmanuel Makron Cənubi Afrika prezidentindən onu BRICS sammitinə dəvət etməyi xahiş edib. Amma bu məsələyə ən azından Rusiya müsbət yanaşmır. Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Sergey Ryabkov qeyd edib ki, Moskva Emmanuel Makronun BRİCS sammitində iştirakının əleyhinədir. O bildirib ki, Rusiyaya qarşı düşmənçilik siyasəti yürüdən dövlətlərin liderlərinin avqust ayında Cənubi Afrika Respublikasında keçiriləcək BRİCS sammitində iştirakı arzuolunmazdır. Nazir müavini əlavə edib ki, sammit iştirakçıları ilə məsləhətləşmələr də aparılmalıdır. S.Ryabkovun sözlərinə görə, Rusiya artıq öz fikrini təşkilatçılara çatdırıb. Rusiyanın NTV telekanalı qeyd edir ki, baş verənlər Rusiya və Fransanın Afrika uğrunda rəqabətindən də qaynaqlanır: “Parisdə Afrikanı özlərinə tərəf çəkməyə və ya ən azı Rusiyadan uzaqlaşdırmağa cəhd göstərirlər. Orada “yeni maliyyə paktı üzrə” sammit başa çatır. Sammitdə yoxsulluq problemləri və iqlim dəyişikliyi məsələləri müzakirə olunur. Əslində, Qərb Qlobal Cənubla yeni saziş bağlamağa çalışır. Bu tədbirin təşəbbüskarı Emmanuel Makrondur. O, Parisdə Şimal və Cənub ölkələri arasında “yeni maliyyə paktı üzrə” birinci sammit çağırıb. 75 il bundan əvvəl yaradılan maliyyə sistemləri sammitdə “imperiyaya aid” adlandırıldı, çünki o, dünyanın bir çox ölkələri, o cümlədən də Barbados müstəqil olanadək yaranmışdı. Sammitdə 60-dan çox ölkənin, BMT-nin, BVF-nin nümayəndələri borclardan və təbii fəlakətlərdən əziyyət çəkən yoxsul ölkələrin maraqları naminə daha zəngin ölkələr hesabına dünya maliyyə sisteminin yenidən qurulmasına dair müzakirələr aparırlar. Avropa imperiyaları dövründən maliyyə axını bir qayda olaraq əks istiqamətdə gedirdi. Qlobal Cənubun ehtiyatları Qlobal Avropanın maraqlarına uyğun çıxarılırdı. İndi isə kompensasiya vəd edirlər. Avropa Komissiyasının sədri Ursula Fon der Lyayen bəyan edib: “İndi biz 1 milyard avronu əsasən ondan ötrü ayırırıq ki, özəl sərmayədarlara öz investisiyalarını artırmaq üçün əminlik verək. Bu, 15 milyard dollardan 20 milyard dollaradək dayanıqlı sərmayə cəlb edə bilər”.
Qlobal Cənubun maliyyə tələbatı qlobaldır. BMT-nin hesablamalarına görə, iqlim böhranına cavab verməkdən ötrü inkişaf etməkdə olan ölkələrə ildə 1 trilyon dollar lazımdır. Sammitə iqlim dəyişikliyindən ən çox əziyyət çəkən Qvineya-Bisau, Haiti, Sent-Vinsent və Qrenadinlər kimi ölkələr dəvət olunublar. Belə ki, Fransanın “TotalEnergies” neft şirkəti uzunluğu 870 mil olan Şərqi Afrika neft kəmərini maliyyələşdirir. Layihənin əleyhdarları təsdiqləyirlər ki, Viktoriya gölü sahilində yaşayan 40 milyon insan içməli suya əlçatanlığı itirə bilər. Makron hökuməti layihəni sakitcə dəstəkləyib. Sammit ərəfəsində Almaniyada kansler Olaf Şoltsla görüşən Çin Xalq Respublikasının Dövlət Şurasının Baş naziri Li Syan da bu tədbirə qatılıb. Çini Almaniyada “strateji rəqib”, Fransada isə “sözünün üstündə dayanan rəqib” adlandırmalarına baxmayaraq, Avropa İttifaqının iki əsas ölkəsinin nümayəndələri Pekinlə danışıqlarda ehtiramla hərəkət edirlər. Şolts kimi Makron da Çinlə bağlı narahatlığını elə ifadə etməyə çalışır ki, bu, biznesi çətinləşdirməsin. Fransa prezidenti Qlobal Cənubu cəlb etməyə və onu Rusiyadan uzaqlaşdırmağa çalışır. Halbuki, Fransadan fərqli olaraq, Qlobal Cənubun Rusiyaya qarşı tarixi iddiası yoxdur. Makron Çini də cəlb etməyə çalışır. Bəzilərinə məhv etdiyi ekologiyasına görə kompensasiya, digərlərinə isə biznesdən gəlir vəd edir”. O da qeyd edilir ki, bu vəziyyətdə Afrikada Fransaya inam daha da sarsılır. Rusiya Dövlət Dumasının deputatı Aleksandr Tolmaçev isə “İzvestiya” nəşrinə açıqlamasında bunun səbəblərini belə izah edir: “Ukraynada xüsusi əməliyyat başlayandan Fransa beynəlxalq işlərdə bu prinsipi rəhbər tutdu: “Birincini fikirləşir, ikincini deyir, üçüncüyə əməl edirəm”. Bundan əvvəl Emmanuel Makron rusiyalı həmkarı Vladimir Putinin ona zəng edəcəyi təqdirdə dəstəyi qaldıracağını, lakin Rusiya liderinə zəng etmək üçün onun səbəbi olmadığını bəyan etmişdi. Parisin var qüvvəsi ilə can atdığı bu siyasət nə fövqəldövlətə, nə cavabdeh beynəlxalq vasitəçiyə xas deyil və Makronun bizim prezidentə zəng etməyəcəyi barədə dediyi sözlər qeyri-ciddi davranışın növbəti nümunəsidir”.Tolmaçev hesab edir ki, Fransa prezidentinin bunu deməsinin səbəbləri aşkardır: onu Cənubi Afrika Respublikasında BRICS-in sammitinə çağırmadıqlarına görə mənasız inciklik: “Heç bir ciddi siyasətçi, üstəlik, Fransa kimi böyük dövlətin başçısı bu cür davranışa yol verməməlidir. Görünür, Makron çoxvektorlu siyasət yürütməyə çalışır, lakin bu, onda o qədər də yaxşı alınmır. Əgər Paris beynəlxalq münasibətlərdə şəxsi statusunun artmasını həqiqətən də istəyirsə, o halda Vaşinqtondan komanda gözləməyə son qoymalı və öz maraqları barədə düşünməyə başlamalıdır”.
Nahid SALAYEV
