“Rusiya beynəlxalq oyunçuların bir vasitəçi kimi güclərini Ermənistan və Azərbaycan arasında normallaşdırma prosesində sınamalarının əleyhinə deyil”. Bunu Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının xarici işlər nazirlərinin Minskdə keçirilən iclasında Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov deyib.
O bildirib ki, burada dövlətlərin maraqlar balansı nəzərə alınmalıdır: “Ən əsası odur ki, bu vasitəçilik erməni və Azərbaycan xalqlarının, Ermənistan və Azərbaycan dövlətlərinin maraqlar balansını əks etdirən razılaşmaların təminatına yönəlsin”. Sergey Lavrov bir daha təkrar edib ki, Qərbin Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin tənzimlənməsinə kömək üçün səmimi istəyi yoxdur: “Təəssüf ki, biz ABŞ və Avropa İttifaqının atdıqları addımlarda, tərəflərə razılaşmaqda kömək etmək istəyindən daha çox, regiona girmək, Rusiyanın qanuni maraqlarını sıxışdırmaq istəyi görürük. Mən ümid edirəm ki, bizim həm İrəvandakı, həm də Bakıdakı partnyorlarımız bunu başa düşürlər. Biz, heç olmasa, baş verənləri onlarla açıq müzakirə edirik”. Lavrov bir daha vurğulayıb ki, Ermənistan və Azərbaycan arasında razılaşmalar müstəsna olaraq Ermənistan, Azərbaycan və Rusiya liderlərinin imzaladıqları üçtərəfli bəyanatlara əsaslanmalıdır. Əslində, fakt ondan ibarətdir ki, hazırda bütün kənar oyunçular Ermənistan vasitəsilə prosesə təsir etməyə çalışır. Çünki məhz Ermənistan hazırda ən zəif halqadır. Kənar qüvvələr məhz Ermənistan vasitəsilə prosesə təsirlərini artırır. Bundan başqa, Ermənistan özü də Rusiyanı prosesdən kənarda qoymaq istiqamətində əməli addımlar atır. Bu, artıq erməni mediasında da açıq etiraf olunur. Qeyd edilən xüsusda “armenianreport” portalı yazır: “Qərb vasitəçiləri Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin nizamlanmasında sülh gündəmini nə qədər fəal təbliğ edirlərsə, Bakı və İrəvanda təsir rıçaqlarını itirdiyini başa düşən Moskva bir o qədər əsəbi olur. Üstəlik, Rusiyada onlar qorxurlar ki, nəinki danışıqlar prosesinin kənarında qala, həm də regionumuzda mövcudluqlarını itirə bilərlər. Bunu Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovun Minskdəki qəzəbli çıxışı açıq şəkildə göstərir. Moskvada indi belə danışmağa başlayıblar. Belə çıxır ki, onlar narahatdırlar ki, ABŞ və Aİ-nin vasitəçiliyi ilə əldə olunan razılaşmalar region ölkələrinin marağını əks etdirir. Sual budur ki, niyə əvvəllər Moskva bizim üçün narahat deyildi? Axı, Rusiya Azərbaycana fəal surətdə silah satırdı, bu ölkə və Türkiyə ilə fəal ticarət aparırdı, müttəfiqi Ermənistanın hisslərindən qətiyyən narahat deyildi. Rusiya nə 2016-cı ilin aprelində, nə 2020-ci ilin yayında və payızında, nə də ondan sonrakı dövrdə Ermənistanın istəklərinə heç bir əhəmiyyət vermədi. Paşinyan 44 günlük müharibə ərzində Putinlə 60 dəfə telefonla danışıb, lakin erməni tərəfi ancaq güzəştə getməyə məcbur olub. Putin ancaq müharibənin nəticəsi bəlli olanda müdaxilə edib. İndi də Moskvanı birdən-birə erməni xalqının maraqları narahat edir? Açıq-aşkar yalan və sinizmdir.
Bəli, danışıqlar prosesi gedir. Lakin Rusiya da 30 ildən artıqdır ki, danışıqlarda vasitəçidir. Bəs o nəyə nail oldu? Qəti surətdə heç nəyə, çünki o, qarşısına belə bir məqsəd qoymayıb. Onun məqsədi münaqişə vəziyyətini qorumaq idi və onun köməyi ilə 30 il ərzində həm Bakıya, həm də İrəvana təzyiq rıçaqlarına malik ola bildi. Bu, sırf imperiya təfəkkürüdür - parçala və qalib gəl. Ola bilsin ki, inanılmaz bir fikir söyləyək: etiraf etmək lazımdır ki, erməni və Azərbaycan xalqları hələ də ümumi dil tapa, bir-biri ilə razılaşa bilər. Axı biz qonşuyuq, burada yan-yana yaşamağa davam edəcəyik. Amma Moskva bunu etməyə imkan vermədi. Tərəflər konstruktiv danışıqlara tərəf gedən kimi, heç olmasa, nəyisə razılaşdırmaq perspektivi yaranan kimi dərhal hər şeyə son qoyan fors-major hadisə baş verdi. Məsələn, hər iki tərəfdən insan itkiləri ilə təmas xəttində növbəti eskalasiya. Yaxud Ter-Petrosyanın devrilməsi. Yaxud parlamentin gülləbaran edilməsi. Siyasətçilər arasında muzdluların olmadığını inkar etmirik. Azərbaycanlıları və erməniləri danışıqlar masası arxasına oturtmaq üçün Aİ və ABŞ, çox güman ki, öz məqsədlərini güdürlər. O cümlədən, regionda nüfuz və konsolidasiya baxımından. Amma bunun üçün onlara ermənilərlə azərbaycanlılar arasında sülh lazımdır. Və bu, Rusiya ilə Qərb arasında böyük fərqdir. Sözdə sülhə ehtiyac yoxdur - biz burada nə qədər çox döyüşsək, Rusiyanın bölgədəki hərbi və diplomatik mövcudluğu bir o qədər güclü olur. Rusiya burada danışıqların yox, münaqişənin moderatorudur. Rusiyanı buradan sıxışdırıb çıxarmaq üçün Qərbə ədalətli sülh lazımdır. Və bəli, Ermənistanda və Azərbaycanda hamı bunu çox yaxşı başa düşür. Ona görə də getdikcə daha çox Brüssel və Vaşinqton məkanlarına üstünlük verilir. Sonda bizi çuxura salmaqdansa, barışdırmaq daha yaxşıdır. Rusiyanın bütün bu illər ərzində etdiyi isə bizi çuxura salmaq olub. Amma nə biz, nə də azərbaycanlılar artıq ona güvənmirik. Və bu, Moskvada nə qədər çox başa düşülürsə, orada isteriya bir o qədər güclüdür. Amma nə əksən, onu biçərsən”. Burada qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan dəfələrlə Ermənistana vasitəçi olmadan birbaşa ikitərəfli danışıqlar aparmağı təklif edib. Hər dəfə də Ermənistan bundan imtina edib. Amma belə yanaşmanın səhv olduğunu indi ermənilər özləri də etiraf edir.
Nahid SALAYEV
